|
Her insanın kendine özgü düşünce ve davranış biçimleri,
duyguları, tutum ve inançları, değerleri bulunmaktadır. Dış dünyadan
edindiğimiz deneyimler, beş duyumuzla bir süzgeçten geçirilir ve bu
içsel duygular sayesinde de hedeflerimizin şekillenmesine yansıtılır.
Anlama yeteneğimiz ile bilincimizin kapsamı içinde olan bütün algılar,
beynimize sinir uçları aracılığı ile ulaşır. Dil ise, gerek
düşüncelerimizi denetlemede, gerekse diğer insanlarla iletişimimizde çok
önemli bir rol oynamaktadır. Beynimiz, bunların sonucu olarak kişisel
tavırlarımızı bir bilgisayar gibi programlayarak hayata geçirir.
Her insan, anlama, düşünme, yorumlama ve davranma yeteneği ile mükemmel
olma ve gerçekleştirmek istedikleri hedeflerine ulaşma yönünde çaba
sarfeder.
Kişisel mükemmelliği yakalamanın bilimi ve sanatı olarak adlandırılan
NLP kavramının temeli, bireyin bazı sağduyu ilkelerinin yanı sıra, “iyi
yaptığım bir şeyi nasıl yapıyorum?” “onu nasıl daha iyi yapabilirim?”
“başkalarında hayranlık duyduğum becerileri nasıl kazanabilirim?” gibi
soruları cevaplandırabilmesine dayanmaktadır.
NLP, gözlenebilir ve gözlenemeyen davranışlarla sınırlıdır. Görülebilir
davranışlarımızın yanı sıra düşünce biçimimizi, yani tüm deneyim ve
eylemlerimizi kontrol eden zihinsel süreçleri de içerir. İnsanın
motivasyonunun tüm yapısıyla ilgilenerek, bir davranışla sonuçlanan
düşünce süreçlerini, duygularını ve inançları şekillendirmeye çalışır.
Özellikle de başkalarıyla olduğu kadar, kendimizle kurduğumuz iletişimle
ilgilidir. (Alder s.3)
NLP NEDİR?
Neuro (nöro)- Linguistic (linguistik)- Programming (programlama) ; bir
diğer ifade ile Beyin Dilini Programlama olarak tanımlanan NLP,
insanları anlamak ve etkilemek için oluşturulan psikolojik yetilerdir.
İnsanların nasıl mükemmel performans verdiklerini inceler. Kişinin
bildiklerinden daha fazla esneklik, yaratıcılık ve daha fazla özgür
davranışlar kazanması için kişiye fırsatlar sağlar. (Aslan &Doğuelli )
Bu teknik birkaç yıldır var olmasına karşın hızla gelişmiştir ve bugün
Yönetim ve Eğitim gibi alanlarda fazlasıyla ilgi uyandırmaktadır. NLP,
1960 lı yıllardan beri ortaya çıkan insan iletişimi hakkında bilginin en
önemli sentezini oluşturmaktadır.
NLP ilk olarak 1970 li yılların başında psikolojiye ilgi duyan
Matematikçi Richard Bandler ve Dil bilimci John Grinder’ in kendilerine
sordukları basit bir soruyla başlamıştır. “sadece herhangi bir uzmanlık
becerisine sahip bir kişi ile, aynı beceriye sahip olmasına rağmen
konusunda daha üstün olan birisi arasındaki farkın nedeni nedir?” (What
is nlp?)
Bu basit soru insanların dünyayı nasıl algıladığı, nasıl düşündükleri,
hissettikleri, beceri ve davranışlarını nasıl organize edebilecekleri
konusunda bir model oluşmasına yol açmıştır. Bu model, bazı tekniklerle
kişilere tutum, bilgi ve becerilerde değişimler yaratacak yol gösterici
prensipler ortaya koymuştur.
Amerikalı Grinder ve Bandler’ in amacı, başarılı terapistlerce
kullanılan iletişim davranışı modellerini tanıtarak, daha sonra
başkalarına aktarılabilmesini sağlamaktı. Onların ilk çalışmaları,
kuramdan çok, daha iyi iletişim, hızlı öğrenme ve herhangi bir alanda
kişisel başarı için kullanılabilecek bir model geliştirmekti. NLP nin
ilk çalışmalarına önemli bir katkı ise, antropoloji, psikoterapi,
biyoloji ve sibernetik alanında çalışan İngiliz antropolog Gregory
Bateson tarafından yapılmıştır. (Alder,s.18)
NLP, insan organizmasında şaşırtıcı bir bilgisayar olan, fakat
insanların onu nasıl kullanabilecekleri hususunda bir bilgisinin
olmadığı beyinlerini nasıl kullanılabileceğini öğretir. Etkin iletişimi,
kişisel gelişimi, değişimi ve öğrenmeyi kolaylaştırmak için modeller ve
stratejilerden oluşur. Bu nedenle de yönetim ve eğitim alanında sıkça
kullanılmaktadır.
NLP nin açılımına baktığımızda, Nöro, Dilbilimi ve Programlamanın ne
anlam ifade ettiğini açıklamamız gerekmektedir.
Nöro; Beynimiz ve tüm duyu organlarımızı kullanarak dünyayı nasıl
algıladığımızla, neler hissederek yaşadığımızla ve bunları aklımızda
nasıl canlandırdığımızla ilgilenir. Düşünmeye ve algılamaya, yani
herhangi bir davranışın temelini oluşturan beyinsel süreçlere ve sinir
sistemine yapılan bir göndermedir. (Aslan&Doğuelli ) Özet olarak bu
kavram ile görme, işitme, hissetme, tatma ve koku alma gibi duyusal
nörolojik süreçler kastedilmektedir.
Dilbilimi; Dil kullanımımız, hayata bakışımızı sözcüklerle nasıl
şekillendirdiğimizle, nasıl yansıttığımızla ilgilenir. Dil olmadan
bilinçli düşünceyi zihinde canlandırmak zordur. Düşüncelerimizi ve
onları ifade etme şeklimizi değiştirebilirsek, davranışlarımızı da o
oranda değiştirebiliriz.
Programlama sözcüğü ise kendimizi farklı, yeni, olumlu şekillerde
düşünmeye, konuşmaya ve yeni davranışlar edinmeye sevk etmektir. Bir
diğer ifade ile programlama ile davranışta ve sonuçta arzu edilen
değişiklikleri gerçekleştirmek için duygular ve inançlar dahil olmak
üzere düşüncelerimizi düzenleme biçimimiz kastedilmektedir. (Alder.s.12)
NLP nin başlıca amacı, insanların daha etkili bir biçimde iletişim
kurmasına yardımcı olarak, kişisel ve kişilerarası iletişimde
mükemmelliği yakalamaktır. Herhangi birinin, iletişim, terapi, kişisel
gelişim veya zihinsel kontrol alanlarında başarılı ve güçlü olmasını
sağlar. (Bernard, s.6 )
KİŞİSEL YAŞAMDA NLP NİN YARARLARI
İnsanların yaşamları süresince ne istedikleri, önemli sorulardan
birisidir. Genelde insanlar, istemedikleri problemler üzerinde
odaklanmaya eğilimlidir. NLP , insanın amaçlarına kısa sürede ulaşması
ve problemlerine çözüm getirmek için hedefler oluşturmasını sağlar.
İnsanların başarılarının çoğu, etkili bir iletişim yeteneğine bağlıdır.
Diğerleriyle etkili bir iletişim kurma yeteneğimiz ve onların nasıl
düşündüklerini anlamak, yaşamımızın kalitesini yükseltir. NLP,
insanların güçlü bir iletişim becerisine sahip olmasına yol açar.
NLP, herhangi bir şeyi sunarken veya insanlarla iletişimde bulunurken
tümden uyumlu ifadenin (conqruence) kullanılmasını önerir. Zihinsel uyum
iç huzuru; Fiziksel uyum ise sağlığı temsil eder. Uyum aynı zamanda
mükemmel ilişkiler kurmak için elde edilmesi gereken bir beceridir.
Tümden uyumlu ifade için örneğin, kullandığımız ses tonunun, el, kol,
vücut hareketlerinin, bir diğer ifade ile beden dilinin ve sözcüklerin
(içeriğinin) tümünün aynı mesajı verecek tarzda anlam taşıması gerekir.
İletmek istediğimiz mesaj ile mesajı iletme tarzımız birbirine uyumlu
olup birbirini desteklemelidir. Böylece karşımızdakine mesajı iletirken,
tarzımızdaki heyecan ve inanç, dinleyicilerde bıraktığımız güçlü izlenim
ve sunumumuzun esas içeriği “ tümden uyumlu bir ifade” içinde olur.
Diğer insanın nasıl düşündüğü ve neler hissettiğini anlamak, başarılı
bir iletişimin temeli olan uyumlu ilişkiyi kurma da yaşamsal bir öneme
sahiptir.
NLP, tümden uyumlu ilişkinin nasıl kurulup sürdürülebileceği konusunda
yol gösterir. Bu nedenle kişi öncelikle kendine şu soruları sormalıdır.
• Neyi gerçekleştirmek istiyorum?
• Mesajımı iletmenin en iyi yolu nedir?
• Uyumlu ilişkiyi nasıl gerçekleştirebilir ve sürdürebilirim?
• İletmek için en iyi kişi ben miyim?
• Karşımdakiler beni nasıl algılarlar?
Görüldüğü gibi ne istediğimizi ve arzu ettiğimiz sonucun işimiz ve
yaşamımızın diğer yönleri üzerinde nasıl etkisi olabileceğini bilmemiz
için, önce kendimizle iletişim (öz iletişim) kurmamız gerekecektir. Daha
sonra bir başkasının zihnine girerek olan biteni onların gördüğü gibi
görmeliyiz ki ilettiğimiz mesajlar onlar için bir anlam ifade etsin.
Eğer bu sağlanmazsa, sunumumuz ne kadar zekice olursa olsun, başarılı
olmak mümkün değildir. Bu yüzden başarılı bir iletişim, sözcükler ve
gözlemlenebilir davranışların uyumunu gerekli kılar.
Kullanılan araç ne olursa olsun doğru iletişim, yani asıl anlamı bir
beyinden diğerine aktarmak, bilinçli bir şekilde nadiren
görülebilmektedir. Gerçekten de en ufak bir jest, el, kol hareketi ya da
ses tonu, çevremizce kolaylıkla yanlış anlaşılabilmektedir. Örneğin bir
Genel Müdürün geçici olarak işten çıkarmaların ardından personelinin
güvenini tazelemeye yönelik özenle hazırlanmış bir konuşması, personel
tarafından tamamen yanlış yorumlanmış, amacına ulaşmak bir yana, korku
ve güvensizlik yaratıp verimi en alta düşürmüştür. (Alder.s.6)
İsteklerimizi olumlu sözcüklerle ifade etme, bilinçsiz tüm
davranışlarımızın yönlendirildiği yer olan beynimize doğru mesajı
vermekle kalmaz, kendimizi daha iyi hissetmemizi de sağlar.
Birbirleriyle konuşmakta olan insanlar arasında uyumlu ilişki
kurulmasının işaretlerinden biri, aynı fiziksel duruş ve tavırları
benimsemeye eğilimli olmalarıdır. Bu durum aynalama olarak
bilinmektedir. Bu uyuşma, sesin hızı, yüksekliği ve tonun uyuşmasına
kadar gidebilir. İyi iletişimciler, bilinçli bir anlamda, düşünmeden
uyuşurlar ve bunu birbirleriyle iyi anlaşan insanlarda evrensel olarak
gözleyebiliriz.
NLP nin ana teması kişiseldir. Örneğin mükemmellik, sistemlerin ya da
organizasyonların mükemmelliğinden çok, insanların mükemmelliği ile
ilgilidir. (Bernard.s,36)
Bir insanı neyin motive ettiğini, en iyi sonucu hangi tür iletişimin
verdiğini bilir isek, bir grup, departman ya da organizasyon düzeyinde
etkili olabiliriz. NLP nin en büyük önemi, atfettiği örgütsel etkinin
temeli olan bireyi, örgütsel davranışın her yönü açısından temel nitelik
olarak ele almasıdır. (Benefits of NLP in your Personal Life,s.2 )
Başarılı organizasyonlarda insanlar etkili bir iletişim içindedirler.
Karşılıklı mesajlar aktarılır ve bireysel etkinlikten yararlanılır.
Vizyon ve değerler paylaşıldığı zaman, insanlar nereye gittiklerini
bilirler. Böylece örgütsel yapı ve sistemler, baştan avantajlı olurlar.
NLP katkısını insanlar üzerinde yapar. NLP nin etkisi, ister öğrenme,
ister iletişim, ister liderlik, isterse hedefe ulaşma ya da sorun çözme
alanlarında olsun, her düzeyde değişim meydana getirir. Ancak bu değişim
insanda olur.
Kişisel mükemmelliğin bilgisi ve becerisi, tıpkı araba kullanmayı,
yüzmeyi ya da kişisel bilgisayarı kullanmayı öğrenmek gibi
öğrenilebilmesidir.
Duyguların kontrol altında tutulması kişilerin kontrolünün dışında olsa
bile NLP, duyguların nasıl kontrol altında tutulabileceğini de öğretir.
Örneğin Pazartesileri genelde kendimizi kötü hissederiz. Fakat düşünce
süreçlerini, hissettiklerimizi, duygularımızı inanarak kontrol eder ve
güne iyi başlayacağımızı düşünürsek, böylece duygularımızı ve
davranışlarımızı da kontrol altında tutabiliriz.
Geçmişteki korkularımızı, istenmeyen duygularımızı kontrol altında
tutmak mümkündür. İnançlar, davranışlarımızın geçididir. NLP
inançlarımızın nasıl olduğunu gösterir ve eğer benimsiyor isek
değiştirmemizi de sağlar.
Kısaca NLP nin yararları şunlardır. (Biçer, s.2)
• Öğrenmeyi etkin kılar.
• Kendimizi ve başkalarının dünyayı nasıl algıladığını açıklar.
• Daha etkin iç ve dış iletişimi geliştirir.
• Bireysel potansiyeli, performansı doruğa çıkarır.
• Bilgiyi daha etkin kullandırır.
• Değişimi gerçekleştirir.
• Yaratıcılığı geliştirir.
• Mükemmelliği hedefler ve sürekli mükemmelliği arar.
NLP tekniklerin çoğu, kişinin kendisinin yapabileceği ve rutin yaşamında
uygulayabileceği tekniklerdir.
MESLEK YAŞAMINDA NLP NİN YARARLARI
Birçok insan mesleki yaşamlarından memnun değillerdir. Kendilerine,
kariyerlerinde gerçekten istediklerinin ne olduğu sorulduğunda, ne cevap
vereceklerini bilememektedirler.
NLP, iş yaşamında bireyin takım yönetme becerisi, sunuş ve liderlik
yeteneği, görüşme ve hedef yerleştirme gibi yeteneklerinin gelişmesine
katkıda bulunur. (Benefits of NLP in your Professional Life,s.1)
Meslek yaşamında başarılı olmanın, yani hedefe ulaşmanın bir yolu olarak
NLP tekniği, ne istediğine yönelik olarak kişinin yürekten inanması ve
beyninin iki tarafını da kullanmasına imkan tanır.
İnsan beyni, belirlediğimiz hedefleri sibernetik olarak
gerçekleştirirken çok farklı iki çalışma sistemi kullanır. Şey’leri
ifade etmek ve onları ayrıntılı olarak düşünmek için (sayılar gibi) sol
beynin uzmanlık alanı olan dili, ya da simgeleri kullanırız. Sağ beyin
ise, yaratıcı hayal gücü, sezgi ve canlandırmayla ilgilendirilen ve dil
sel olmayan temsillerle uğraşır. (Alder, s.77) Vizyon sahibi olmak, bir
düş ya da dahiyane bir buluş sahibi olmaktan bahsederken, iş başında
olan muhtemelen sağ beyindir.
Spesifik hedefler açısından ne yapacağımız ya da ne elde edeceğimizle
ilişkin net bir resim oluşturmak, sağ beynin güçlerinden yararlanmayı
gerektirir. Pratikte kuşkusuz beynimizin iki tarafını da kullanırız.
Ancak burada söz konusu olan, her iki tarafın de kendi görevlerini
sadece diğerinden daha iyi yapmasıdır. Bu yüzden tıpkı günlük işlerimizi
yaparken sağ ve sol ellerimizi uyum içinde kullanmamız gibi, beynin iki
tarafı da büyük oranda dayanışma içindedir. Kuşkusuz bir taraf diğerine
göre daha baskın olabilir. Örneğin çoğu yönetici, yaratıcı olan sağ
beyninden çok, mantıklı, ardışık düşünmeye yatkın sol beyni kullanmaya
eğilimlidir. Bunun anlamı, istediğimiz şeyleri gerçekleştirebilmek için
beynimizin her iki tarafını da kullanmamız gerektiğidir.
Endişelenmeyi alışkanlık haline getiren insanlar, mesleki yaşamlarında
başarısız olacakları düşüncesi ile, içsel zihinde canlandırma tekniği
ile en olmayacak senaryolar üreterek kendi geleceklerini
yaratabilmektedirler. Her düşünce ve davranış, bir iç ses, duygu ve iç
görüntüden oluşur. Düşüncenin karakteri bu iç unsurların kalitesine
bağlıdır. Aslında olumlu bir insan, olumlu düşünceler ,Olumsuz insan ise
olumsuz sonuçlar üretmektedir. “Korkulan başa geldi ” cümlesi , günlük
dilde kullanılan güzel bir örnektir. Başarılı liderler ve sporcuların
dikkat çekici özelliği, başarılarını bir gerçeklik haline gelmeden çok
önce zihinlerinde yaşatmalarıdır. ( McDermott,s.3) Bu işlem, NLP
tekniğinin önemli bir parçasıdır. Zihinsel prova, gerçekten de bir
karşılaşmaya hazırlanmak için zihinsel imgelerden yararlanan
sporcuların, veya bir toplantıyı yöneten liderin olağanüstü başarılar
elde etmesine yol açmaktadır.
Kısaca sağ beyin imgeleri, hedefleri gerçekleştirmemizi sağlayan
sistemin parçasını oluştur.
Sonuç olarak NLP, kişilerin düşünce süreçlerini daha iyi anlayarak,
alışkanlığa dayalı, çoğu zaman bilinçsiz olan davranışlarını kontrol
altına almayı öğreterek, şimdiye kadar ulaşılması olanaksız gibi görünen
hedeflere ulaşmayı kolaylaştırmaktadır. İnsanların daha ikna edici
olabilmeleri, iletişim konusunda başarılı olmaları, olumsuz inançlar
yerine kişileri güçlendirecek inançlar oluşturmaları, kişilerin doğal
becerilerini istenildiği zamanlarda kullanabilmesi, bir başka kişide
hayranlık uyandıran, kişinin kendisinde olmasını istediği davranış ve
becerileri alıp kullanabilmeleri, iş ve meslek hayatlarında
kariyerlerini gerçekleştirebilmeleri, kısaca kişisel mükemmelliğin
modelini oluşturmaları, NLP tekniği ile sağlanmaktadır.
NLP, organizasyonel insan kaynakları çevrelerinde ilgi gören
yeterliliğin ötesinde, mükemmelliği ve ustalığı hedeflemektedir. Zira
mükemmellik kalıtımla geçmez, öğrenilen bir olgudur. NLP, davranışta
yüzeyin altında kalan değer, tutum ,inançlar ve duyguların yüzeye
çıkarılmasıdır. Zorlu bir problemi çözmede bile, bir sorunun çözümü
olduğuna inanırsak, çıkış bulma şansımız artacaktır. Bir hedefe
ulaşmanın mümkün olduğuna inanmadığımız sürece, o hedefi gerçekleştirmek
de mümkün değildir. İnsanın mükemmelliğine ilişkin potansiyel, “inanç
gücü” nde yatmaktadır. (Bernard.s.56)
NLP tekniği, bir örgütteki basamaksal herhangi bir düzeye ulaşmaya
olduğu kadar, spora, aile yaşamına ve kendini geliştirmeye
uygulanabilir. NLP yaklaşımı, geleneksel sorun çözme araçlarından
ziyade, yaratıcılığı ön plana çıkarak ses, söz veya içerik ve beden
dilinin bir bütün içinde uyumunu , bir diğer ifade ile beynin her iki
yönünü de kullanabilmek konusunda bireye öğretiler içeren bir tekniktir.
ÖZET
“Kişisel Mükemmelliğin Sanatı ve Bilimi” ve “Öznel Deneyim Araştırması”
olarak adlandırılan NLP (Nöro-Linguistik Programlama), bir diğer ifade
ile Beyin Dilini Programlama, vasat sonuçlar ya da başarısızlık doğuran
eylemlerimiz ile başarı ya da mükemmellik getiren edimlerimiz arasındaki
farkı anlamamıza yardımcı olan psikolojik bir tekniktir. Başarıya
ulaşmak ve kişisel mükemmelliği yakalamak isteyen insanların
değiştirmesi gereken tutum ve inançlarını değiştirmeyi kolaylaştırarak
kişisel hedeflere ulaşımı kolaylaştırır. Bu nedenle Yönetim ve Eğitim
alanlarında kullanılabilir. Gerek iş, gerekse kişisel yaşamdaki
problemleri ve olayları yeniden çerçevelendirmede bu teknikten de
yararlanılır. Kişilerin basit zihinsel stratejiler benimsemesi (örneğin
motivasyon, karar alma, yaratıcılık veya iletişim için) sırasındaki
yeniden değerlendirmeler sağlayarak, bu kişilerin başarılı liderler
haline gelmelerine de olanak tanır.
NLP, zihinsel becerilerin gelişmesine katkıda bulunan, insanlar
arasındaki ilişkilerin gelişmesini sağlayan davranışlar üzerinde
yoğunlaşan bir tekniktir.
KAYNAKLAR
ALDER, Harry : Yöneticiler için NLP, (Çev. Tevfik Ertan) Sistem
Yayıncılık: 167,İstanbul 1998
ASLAN, Gülfem & DOĞUELL, Theresa : Yüksek Performans Yolu: NLP, Academy
International &Sunley Managemenet Centre ,İnsan Kaynakları Türkiye
Buluşması seminer notları, 5 Kasım 1998
BERNARD, Wolfgang: NLP And Beyond - The Original Belief Process-
http://www/nlp/nlp.htm , email: wbern@mnetfr
BİÇER, Turgay: NLP , Coats Eğitim Seminerleri Ders Notları, 1998
McDERMOTT, Lan: Real Leadership , http://www/nlp/real.htm
“ Benefits of NLP in your Professional Life” http://www/nlp/professional.htm
“ Benefits of NLp in your Personal Life” http://www/nlp/personal.htm
“ ITS- The Global Perspective” http://www/nlp/global.htm
Doç. Dr. Serpil AYTAÇ
Uludağ Ü. İİBF Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü |
