|
|
|
|
Çocuklarda Yalan Söyleme
Meltem CANVER
Uzm. Psikolojik Danışman
Agape Danışmanlık Merkezi
|
Yalan söyleme, karşıdaki kişiyi yanıltmak
ve yanlış bilgi vermek amacıyla ortaya konan bir davranıştır. Çocuk
yalanları yetişkin yalanlarından farklıdır. Çocukların hayal gücü okul
çağına gelene kadar ki yaş diliminde oldukça yoğundur. Özelikle 7 yaşına
kadar çocuklar doğru ile yanlışı birbirlerinden ayıramazlar. Bu nedenle
çocuğun bir takım olaylar, durumlar uydurması, hayali arkadaşlar yaratması
yalan söyleme olarak değerlendirilip, endişe edilmemelidir. Çocuk için
bunlar oyun niteliği taşır ve çocuk kurduğu bu hayalleri gerçek gibi kabul
edebilir. Dış dünyanın gerçeklerini algılayıp, bunlara uygun davranmak
zamanla oluşabilecek bir durumdur.
Çocuğun yalana başvurması kendisini,benlik algısını ve dış dünyanın
kendisine yönelik değerlendirmesini koruma amaçlıdır. Çocuklar farklı
nedenlerden dolayı gerçeği değiştirir ya da yalan söylerler.
§ Çocuklar bir şeyleri iyi yapamadıklarında, anne babaları ve yakın
çevreleri tarafından beğenilmeyeceklerini düşünürler. Beğeni kaybını önlemek
ve dikkatleri yeniden üzerine çekmek için yalan söyleyebilirler.
§ Bir durum yada olay karşısında yetersizlik duygusu hissettiklerinde, anne
babanın yada yakın çevrenin gözündeki yeri kaybedebileceklerine inanırlar.
Kendilerine yönelik olumlu değerlendirmenin devam edebilmesi ve anne babanın
gözünde ışıltı olabilmek için yalan söyleyebilirler.
§ Yaptıkları şeyin sonucundan, azarlanmaktan yada ceza almaktan kaçınmak
için yalana başvurabilirler. Çocuklar yanlış davranışlarının ortaya
çıkmasından hoşlanmazlar. Bunu kendilerine yakıştıramadıkları için de yalan
söylemeyi tercih edebilirler.
§ Verilen görevin yada beklentilerin çocuğun potansiyeli ile uyumsuz olması
durumunda çocuklar verilen görevlerden kaçınmak isterler. Yalana başvurma
onlara keyif vermeyen bir şeyi yapmak yerine istedikleri ve keyif
alacakları bir şeyi yapmak için ortam hazırlar.
§ Unutulmamalıdır ki yalan bir tarafıyla da, çocuklarını daha çok
performansı ile değerlendiren anne babaya sahip çocuklar için anne
babalarından onay görmek ve daha çok sevilmek arzusuyla başvurulan bir
yoldur.
§ Sürekli eleştirilen ve müdahale edilen çocuklar, hata yapmaktan ve
eleştirilmekten korkarlar. Dolayısıyla uygunsuz davranışını gizleyerek,
kendisini suçsuz gösterme çabasıyla yalana başvurabilirler.
§ Çocuklar bir şeyi yanlış yada değiştirerek söylemenin işe yaradığını
gördüğünde yalan söyleme davranışına daha çok tutunur. Çünkü yalan
söylemenin etkili ve olumlu sonuçlarını almıştır.
§ Yalan söylemek bir anlamda çocuğun yardım çığlığıdır. Hayatında bir
şeylerin iyi gitmediğini yetişkinlere söyleme yoludur.
Anne babasının küçükte olsa yalan söylediğine tanıklık eden çocuk yalan
söylemenin zaman zaman kabul edilebilir ve işe yarar olduğunu düşünebilir.
Bunun yanı sıra ailenin bazı tutumları da çocuğun yalan söylemesini
cesaretlendirir. Çocuğun yanlış bir şey yaptığını bildiği halde; onun
doğruyu söylemesini bekler bir tavırla değil de açığını bulmaya yönelik
sorgulayıcı ve baskıcı bir şekilde yapılacak konuşma çocuğu daha da çok
yalan söylemeye itecektir. Böyle bir sorgulamanın ardından ceza gelsin ya da
gelmesin sadece bu tarz kurulan bir iletişimin kendisi de çocuk için sıkıntı
verici ve kaçınması gereken bir durum olacaktır. Bunun yerine eğer çocuğun
bir takım yanlış davranışlarda bulunduğu biliniyorsa ceza vermek ya da
yüzleştirmek çok daha etkili olacaktır.
Çocuğunuz size ilk kez yalan söylediğinde bunun ilişkiniz için bir kriz
noktası olduğunu göz önünde bulundurun. Sizi hayal kırıklığına uğrattığını
açıkça belirtin. Yalan söylemenin kendilerine de zarar vereceğini bunu
istemediğinizi ona anlatın.
Çocuklar yalan söylemenin, ilişkilerine ve arkadaşlıklarına zarar verdiğini
deneyimleyerek öğrenirler. Arkadaş kaybederler, itibarları zedelenir ve
benlik algıları düşer. Bu yüzden insanların ona güvenmediğinde hayatın onun
için zorlaşacağını, çevresindeki insanların güvenini ve kendi itibarını
yeniden kazanmasının çok zor olacağını belirtin. Anne babalar çocuklarına
güvenmek isterler aynı şekilde çocuklarda anne babalarının kendilerine
güvenmelerini isterler. Bu yüzden çocuğunuz yalan söylediğinde sizin
yukarıda söylenenleri gözeten tavrınız çocuğunuzun bu davranıştan
vazgeçmesinde etkili olacaktır.
Çocukların söyledikleri yalanların neyi göstermek ve neyi örtmek için ortaya
çıktığının bilinmesi gerekir. Eğer çocuğunuz yalan söylüyorsa öncelikle
hangi durumlarda ve hangi ihtiyacını karşılamak için bu yola başvurduğunu
bulmalısınız. Çocuğunuzun yalan söyleme noktasındaki tutumu onun kendisinden
beklentileri ya da ebeveyn olarak sizlerin çocuğunuzdan beklentilerinizi
yeniden gözden geçirmek için bir fırsat olarak da değerlendirilebilir. Çünkü
performans kaygısı da çoğu zaman çocukları yalan söylemeye yöneltebilir.
Yalanın bir başka şeklide “fantazi şeklinde yalan”dır. Çocuğun kendisiyle
ilgili ya da kendi dışındaki dünya ile ilgili inanmak istediği, görmek
istediği beceri ve özellikler için oluşturduğu kurgulardır. Örneğin; bir çok
çocuğun oyun oynayıp konuştuğu hayali arkadaşlarının olması yada aslında
tanıklık etmediği olayları görmüş olduğunu anlatması gibi. Çocuğun bu tarz
kurgularını yalan diye etiketlemek yanlış ve zarar verici bir tutumdur.
Çocukların uydurduğu gerçek dışı hikayeler ve masallardan ürken, onların
böyle hayaller kurmasını yalan söyleme olarak etiketleyip engelleyen anne
babalar, istemeden çocuklarının yalan söylemesini güçlendirebilirler. Anne
babalardan beklenen, bu tür durumlarda çocukların hayal dünyasını
köreltmeden ancak bir taraftan da onların gerçeklikle olan bağını koruyarak
bu kurguya eşlik edebilirler.
Çocuklar yalan söylediğinde anne babaların tepki verme yöntemleri bu
davranışı ortadan kaldırabilir, güçlendirebilir ya da bir alışkanlık haline
dönüştürebilir.
Çocuğunuz yalan söylüyorsa uygulanabilecek anne baba tutumları ne olmalıdır?
- Doğru söylemeleri için model olun ve küçük beyaz yalanlardan
kaçının.
- Çocuğunuza, doğru söylemenin değerini ve yalan sonucunda ortaya
çıkabilecek olumsuz durumları dramatizasyon ve oyun yoluyla öğretmeye
çalışın. Bu biraz zaman alacaktır ve sabır gerektirir.
- Yalan için bahaneyi kabul etmeyin. Çünkü yalan kabul edilemez.
Çocukların yalanın hiçbir şekilde kabul edilemeyeceğini ve tolere
edilemeyeceğini bilmesi gerekir.
- Yalanın sonucunun zarar verici olduğunu anlamalarına yardımcı olun.
Yalan söyledikleri için özür dilemesi gerektiğini anlatın.
- Çocuklar öğretmenleri ya da ailelerini mutlu etmek için de yalan
söyleyebilir veya bazı şeyleri saklayabilirler. Çocuklara doğru söylemenin
değeri anlatılmalıdır.
- Çocuklar, yalanın sonucuna bir miktar katlanmalı ve yalanın yol
açtığı bir zarar varsa bunun telafi edilmesi için üretilmiş çözümün de
içinde yer almalıdırlar.
- Yalan söylemesi karşısında hissettiğiniz kızgınlığı ya da düş
kırıklığını açıkça anlatın.
- Gerçeği söylediğinde onu takdir edin. Örneğin; sınavdan kötü not
almasına rağmen aldığı sonucu söyleyen çocuğunuzu gösterdiği cesaret için
övün.
- Azarlamaktan ve mantık dışı karar vermekten kaçının. Örneğin; bir
daha yalan söylersen her şey biter gibi sözler söylemeyin.
- Çocuğunuz yalan söylediğini itiraf ettiğinde onu sinirli bir
şekilde azarlamayın ve sorgulamayın. Hatası için ceza aldıktan sonra bu
konuyu tekrar tekrar gündeme getirmeyin. Sürekli olarak yüzleştirdiğinizde,
çocuklar ağır cezalardan kaçınmak için yalana başvurabilirler.
- Çocuğunuz yanlış bir şey yaptığını itiraf ederse, cesaretini ve
dürüstlüğünü takdir edin. Bu durum karşısında anne babanın memnuniyetini
çocukla paylaşması iyi bir ödül olabilir. Bunun yanında itiraf ettiği
davranışının sorumluluğunu almasını da sağlayın.
- Bir daha yaparsa alacağı cezanın daha ağır olacağını açıkça
söyleyin.
- Çocuk birine karşı olumsuz bir davranışta bulunduğunu itiraf
ettiğinde davranışını telafi etmesi ve özür dilemesi için yüreklendirin.
Oysa çocuk hem kötü bir davranışta bulunup hem de bununla ilgili yalan
söylediğinde özür dilemesini yine isteyin. Ancak hem olumsuz davranışının
hem de yalan söylemesi ile ilgili ceza alacağını belirtin.
- Yalan söylemek çocukların okul içindeki arkadaşlıklarını bozar.
İlişkilerini yeniden düzenleyebilmesi için yardımcı olun.
Eğer çocuğunuz bu müdahalelere rağmen yalan söylemeye devam ediyorsa ve her
sıkıştığında yalana başvuruyorsa; kendi benlik algısını daha da örseleyici
bu tepkisi profesyonel bir yardım almaması durumunda daha da
şiddetlenecektir. Yalan söyleyen çocuğa başarılı bir müdahale için uzmanla
kurulan iyi bir ilişki ve aile ile sağlanan işbirliği çok önemlidir. Diğer
yandan yalan söyleme, profesyonel müdahele gerektiren ciddi bir kişilik
probleminin sonucu da olabilir. Bu durumda profesyonel yardım almaktan
kaçınmayın.
http://www.agapedanismanlik.com
|
|
