|
|
TÜRKİYEDE SOSYAL HİZMET MESLEĞİNİN BUGÜNKÜ DURUMU
(ANKARA İLİNDE SHÇEK’e BAĞLI KURUMLAR ÖRNEĞİ)
Sosyal Hizmet Uzmanı.
Cesur CEYLAN
Sitemiz Yazarı
ARAŞTIRMANIN PROBLEMİ:
Sosyal hizmet mesleği, sosyal refah kurumunun işlevsellik kazanmasının bir
gereği olarak ortaya çıkmakla birlikte genelde sosyal refah sistemi içinde
sorumlu çeşitli meslek ve disiplinlerin ihtisas alanları dışında kalan
faaliyetlerin yerine getirilmesi için duyulan ihtiyacın bir sonucu olarak
yorumlanmaktadır. Meslekleşmenin tarihsel süreci içinde sosyal refah
hizmetleri ile sanayileşmenin ilişkisi çok sık kurulmuştur. Bu ilişki
içinde, 1800’lerin başında varlığından pek de bahsedilmeyen sosyal hizmet
mesleği; sanayileşme ve onun doğurguları ile sıkı bir neden sonuç ilişkisi
içindedir(Özdemir,2000)
Çağımız toplumlarında kalkınmanın insan unsuruna ağırlık veren sosyal
hizmet; bir yönden bireyin çevresi ve içinde bulunduğu yaşam durumları ile
sürekli etkileşimleri çerçevesinde, toplumsal işlevselliğini ve üyesi olduğu
toplumun normatif ve sosyal değerlerine uyumunu güçleştiren engelleri
ortadan kaldırarak ya da baskılarını hafifleterek kendini gerçekleştirmesine
olarak sağlamayı, diğer yönden ise toplumun olanak ve koşullarını bireyin
gelişmesine katkıda bulunabilecek düzeyde geliştirmeyi ve değiştirmeyi
amaçlamakta olan bir meslektir(Kut,1988).
Sosyal Hizmetin Kavram ve Metodları (Concepts and Methods of Social Work,
1965, akt: Özdemir, 2000) adlı kitabın yazarı walte A. Friedlander’ın da
belirttiği gibi sosyal hizmetin meslekleşme süreci yol kenarındaki yabani
çiçeklerin açması gibi birden bire ve kendi kendine olmuş birşey değildir.
Meslekleşmenin en belirgin başlangıç noktası profesyonel anlamda eğitilmiş
elemanlara duyulan ihtiyaç olmuştur. Bu ihtiyacın gerçekleşmesi için atılan
ilk adım 1873’te Londra’da hayır derneklerinde çalışanlar için düzenlenen
konferanslar olmuş, bunu 1898 de New York’ta açılan yaz okulu izlemiş ve
1899 da Amstermdam’da ilk sosyal hizmet okulu açılmıştır. Böylece söz konusu
ülkelerde mesleki eğitim, sosyal hizmetlerde görev alacaklar için bir ön
koşul olarak kabul edilmiş , daha sonra eğitim kurumlarının ülkeler arasında
yaygınlık göstermesiyle sosyal hizmet mesleği evrensel bir nitelik
kazanmıştır (Özdemir, 2000).
Davranış ve sosyal bilimleri temal alan uygulamalı bir bilim olan sosyal
hizmet, mikro, mezzo ve makro düzeyde tüm insanların psiko-sosyal
işlevlerini yerine getirmede ve refahlarının sağlanmasında koruyucu,
geliştirici ve rehabilite edici işlevleriyle önemli bir misyona sahiptir.
Ülkemizin bugün içinde bulunduğu sosyo ekonomik ve kültürel ortam nedeniyle
sosyal hizmet uygulamalarına duyulan ihtiyaç ve bu bağlamdaki çalışmalar
giderek artmaktadır (Bulut, 2004).
Ülkemizde sosyal hizmet eğitimi Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler
Yüksekokulu tarafından verilmektedir. Verilen bu sosyal hizmet eğitimi ile
mesleki formasyon kazandırma, temel bilgi, beceri ve değerlerinin
aktarımının yanı sıra, sosyal hizmet uzmanlarına insan olarakta kendilerini
tanıma ve geliştirme fırsatları verilir (Uluğtekin ve diğerleri, 2002, akt:
Akçaoğlu ve diğerleri, 2004).
1983 yılında 24.05.1983 tarihli ve 2828 sayılı kanun ile Sosyal Hizmetler ve
Çocuk Esirgeme kurumu kurulmuş ve o tarihte varolan tüm sosyal hizmet
çalışmaları ve kuruluşları bu kurum altında toplanmıştır. Sosyal hizmet
mesleğinin uygulanması açısından geniş bir yelpazeye sahip olan SHÇEK şu an
Türkiye’de ki en geniş örgütlü sosyal hizmet kurumudur.
Bu bilgiler ışığında, bu araştırma ile, Türkiye’de sosyal hizmet mesleğinin
bugün kü durumunu, mesleğin kurum ve kuruluşlarda uygulanabilirliğini,
sosyal hizmet uzmanlarının işlevselliğini, Ankara’da SHÇEK’e bağlı sosyal
hizmet kurumlarında çalışan sosyal hizmet uzmanları ile bu kurumlarda
çalışan diğer meslek elemanlarının (Psikolog, Sosyolog ve Öğretmenler)
sosyal hizmet mesleği ve uygulamalarına yönelik görüşlerini ortaya koymak
araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Son zamanlarda sosyal hizmet
mesleğine karşı geliştirilen önyargılar ve diğer meslek elemanları tarfından
sosyal hizmet mesleğinin kabullenmesi aşamasında çeşitli tartışmaların
yapılması ise problemin başka bir boytunu oluşturmaktadır.
ARAŞTIRMANIN AMACI:
Araştırmanın amacı Türkiye’de sosyal hizmet mesleğinin bugünkü durumunu yine
bu mesleğin uygulayıcıları olan SHU ve diğer meslek elemanları psikolog,
sosyolog ve öğretmenlerin bilgi görüş ve deneyimlerine başvurarak ortaya
koymaktır.
Araştırmada yukarıda ifade edilen ana amaç doğrultusunda alt amaçlar
aşağıdaki gibi gruplandırılmıştır.
a) Sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan sosyal hizmet uzmanlarına
yönelik alt amaçlar;
Bazı sosyo demografik özellikleri nelerdir?
Çalıştıkları alana ilişkin bilgi düzeylerini nasıl değerlendirmektedirler?
Çalıştıkları alandaki rol ve görevleri konusundaki bilgileri nelerdir ve
bu bilgileri edindikleri kaynaklar nelerdir?
Üniversite eğitiminde aldıkları kuramsal biligierini alanda kullanımlarını
nasıl değerlendirmektedirler?
Çalıştıkları kurumlardaki hali hazırdaki uygulamaları nelerdir?
Çalıştıkları kurumlardaki doğrudan ve dolaylı uygulamalar nelerdir?
Çalıştıkları kurumlardaki ihtiyaçların karşılanmasına yönelik engellerin
ortadan kaldırılması için yapılan faaliyetler ve bu doğrultuda hazırlanan
projeler nelerdir?
b) Sosyal hizmet kurum ve kurululuşlarında çalışan SHU dışındaki meslek
elemanlarına (Psikolog, Sosyolog ve Öğretmenler) yönelik alt amaçlar.
Bazı sosyo demografik özellikleri nelerdir?
Sosyal hizmet mesleğine ve uygulamalarına bakış açıları nasıldır?
Sosyal hizmet mesleği ve uygulamalarına yönelik bilgi düzeyleri nedir ve
bu bilgileri edindikleri kaynaklar nelerdir?
Çalıştıkları kurumlardaki hali hazırdaki uygulamaları nelerdir?
ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ:
Bir araştırmanın önemi; araştırmacının kendi amacının ortaya konması;
araştırmacının çalışmayı neden yaptığını tanımlamasıdır.
Bu araştırmanın yapılmasında araştırmacının kendi amacı ve varmak istediği
nokta; Türkiye’de sosyal hizmet mesleğinin bugünkü durumunu; sosyal hizmet
mesleğinin ne kadar işlevsel olduğunu ve sosyal hizmet uzmanlarının
çalıştığı kurumlardaki işlevselliğine yönelik çalışmaları; sosyal hizmet
uzmanları ve uygulamaları ile bu kurumlarda çalışan diğer meslek
elemanlarının sosyal hizmet mesleği, SHU ve uygulamalarına yönelik görüşleri
çerçevesinde saptamak ve analiz ederek gerek uygulama için gerekse içinde
bulunulan durum ile ilgili kuramsal bilgiye yönelik, hissedilen bilgi
eksikliğini gidermeye çalışmanın önemli olduğu düşünülmektedir.
Son zamanlarda sosyal hizmet mesleğinin geçerliliği ve SHU’nın
işlevselliğinin sıkca tartışılması, sosyal hizmet mesleğine karşı
geliştirilen önyargılar ve kuşkular bu konunun araştırılması açısından
önemli olduğunu göstermektedir. Bu araştırmanın, öncelikle Türkiye’deki
sosyal hizmet mesleğinin bugünkü durumunu ortaya koyan öncü çalışmalardan
birisi olacağı, bilim ve meslek olarak sosyal hizmetin gelişimi açısından
yapılacak diğer çalışmalara kaynak oluşturacağı ve yeni araştırmalara olanak
sağlayacağı düşünülmektedir.
Literatürde sosyal hizmet mesleğinin işlevselliğini, sosyal hizmet
uygulamalarının neler olduğunu ve SHU’nın kurumdaki uygulamalarıyla ilgili
işlevselliğini ortaya koyan bir çalışmaya rastlanmamıştır.Araştırmanın bu
açıdan bir öneme sahip olduğu düşünülmektedir.
ARAŞTIRMANIN SAYILTILARI:
Araştırma ile ilgili olarak aşağıdaki temel sayıltılar kabul edilmiştir.
Araştırmaya katılanların doğru ve güvenilir bilgiler vereceği
varsayılmaktadır.
Sosyal hizmet alanının böyle bir çalışmaya ihtiyacı olduğu
varsayılmaktadır.
Çalışmaya katılımın gönüllü olması nedeniyle araştırmaya katılan guruptan
doğru ve güvenilir bilgi elde edileceği varsayılmaktadır.
Ankara örnekleminin Türkiye evrenini yansıtacağı varsayılmaktadır.
Araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılacak görüşme formlarının
amaca ulaşmak için gerekli olan bilgileri toplamak açısından yeterli olacağı
varsayılmaktadır.
ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLAR:
Araştırma belirlenen araştırma amaçları ile sınırlıdır.
Araştırma belirlenen problem odağıyla sınırlıdır.
Araştırma belirlenen araştırma amaçları doğrultusunda hazırlanacak görüşme
formu ile bunların kapsadığı sorular ve bunlara verilecek olan cevaplarla
sınırlıdır.
Araştırma Ankara’da SHÇEK’e bağlı kurum ve kuruluşlarından Atatürk Çocuk
Yuvası, Gazi Kız Yetiştirme Yurdu, Ümitköy Huzurevi, Keçiören Kreş ve Gündüz
Bakımevi, Sincan Toplum Merkezi, Keçiören Rehabilitasyon ve Aile Danışma
Merkezi, Ankara Ulus Çocuk ve Gençlik Merkezi, Ankara Emek 75.yıl Yaşlı
Dayanışma Merkezi, Ankara Aile Danışma Merkezi’nde çalışan SHU, psikolog,
sosyolog, ve öğretmenlerle sınırlıdır.
Araştırma bir öğretim dönemiyle (Ekim20004 - Haziran 2005) sınırlıdır.
TANIMLAR:
Araştırmada kullanılacak tanımlar işlevsel tanım şeklinde yer alacaktır.
SOSYAL ÇALIŞMA :
Bireylerin toplumda dengeli, mantıklı ve düzence istendik bir biçimde
yaşayabilmelerini amaçlayan, bu yüzden bu amaca ulaşmayı önleyen ,geciktiren
sorunların birey, grup ve toplum boyutunda giderilmesi ya da azaltılması
yönünde yapılan dizgeli, düzenli, yöntemsel kimliği olan mesleksel
çalışmalara verilen ad ve bu işlem ve içerikle çerçevelenmiş mesleğin adıdır
(Tomanbay, 2000).
SOSYAL HİZMET:
William Scwartz’ın görüşüne göre her mesleğin toplum içinde özel bir işlevi
vardır. Mesleklere kendisinin sorumlu tutulduğu bazı görevler verilmiştir.
Bu görüşe dayalı olarak Scwartz sosyal hizmetin görevini, birey ile toplum
arasında , her ikisinin karşılıklı olan doyum gereksinimlerini karşılamakta
bir amaç olarak tanımlamıştır.Ancak karmaşık ve değişmekte olan bir toplumda
bireyin toplumla ait ve üretken bir unsur olarak katılma arzusu ile toplumun
kendi üyelerini toplumla bütünleştirmek ve onları geliştirip zenginleştirmek
yeteneğinde tıkanıklara rastlanmaktadır. Sosyal hizmetin müdahalesi bu
tıkanıklara; bireyin sağlık,gelişme ve toplumla bütünleşme hızına ve
toplumun çeşitli unsurlarını verimli ve dinamik bir bütünde toplaması için
harcadığı örgütlenmiş çabalara yöneliktir (Özdemir, 2000).
SOSYAL HİZMETLER:
Toplumdaki insan kaynaklarının korunması ve geliştirilmesi ile doğrudan
ilgili, toplumun sosyal refahı yönünde devletçe örgütlenmesi ve yürütülmesi
gerekli görülen eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik (sosyal sigortalar ve
sosyal hizmet alanları) hizmetleridir ( Tomanbay, 2000).
SOSYAL HİZMET UZMANI:
Sosyal çalışma mesleğinin uygulamacı elemanına verilen ad.
SOSYAL ÇALIŞMACI:
Konusunda belirli süre eğitim görmüş, sosyal çalışma mesleğini yürüten
diplomalı meslek elemanı (Tomanbay, 2000)
MÜRACAATÇI:
Sosyal meslek elemanlarının çalışma konusu olan kişilere verilen ad.
ARAŞTIRMA GRUBU:
SHÇEK’e bağlı kurum ve kuruluşlarda çalışan SHU ve diğer meslek elemanlardan
araştırmaya katılmayı kabul edenlerden oluşan gurup.
YÖNTEM
ARAŞTIRMANIN MODELİ:
Araştırma tarama modelindedir. Türkiye’deki sosyal hizmet mesleğinin bugünkü
durumu varolan şekliyle betimlenmeye çalışılacaktır.
Bu araştırmada tarama modeli içinde genellikle ‘genel tarama’ modeli
üzerinde durulacaktır. Bu çalışmada araştırma amacına ulaşmak için Ankara
İli’nde SHÇEK’e bağlı önceden belirlenmiş kurum ve kuruluşlarda çalışan SHU,
psikolog, sosyolog ve öğretmenelrden araştırmaya katılmayı kabul edenler
dahil edilecektir. Bu belirleme çalışmanın odağını oluşturacaktır.
Bu çalışmada genel tarama yaklaşımı içinde ilişkisel taramalarda yapılması
düşünülüyor. Çalışmada iki ya da daha çok sayıdaki değişken arasında
birlikte değişimin varlığını ve/veya denencesini belirleyebilmek için de
ilişkisel tarama modellerinden de yararlanacaktır.
EVREN VE ÖRNEKLEM:
Bu araştırmada araştırmanın amaçları doğrultusunda, Ankara’da SHÇEK’e bağlı
kurum ve kuruşlarda (Atatürk Çocuk Yuvası, Gazi Kız Yetiştirme Yurdu,
Ümitköy Huzurevi, Keçiören Kreş ve Gündüz Bakımevi, Sincan Toplum Merkezi,
Keçiören Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi, Ankara Ulus Çocuk ve
Gençlik Merkezi, Ankara Emek 75.yıl Yaşlı Dayanışma Merkezi, Ankara Aile
Danışma Merkezi) çalışan SHU, psikolog, sosyolog ve öğretmenlerin bilgi
görüş ve deneyimlerinden yararlanılacaktır.
Bu bağlamda araştırmanın evreni; Türkiye’de SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet
kurumlarında çalışan SHU, psikolog, sosyolog ve öğretmenler olarak
belirlenmiştir.
Araştırmanın örneklemini ise; Ankara’da SHÇEK’e bağlı olarak hizmet veren
kurumlardan Atatürk Çocuk Yuvası, Gazi Kız Yetiştirme Yurdu, Ümitköy
Huzurevi, Keçiören Kreş ve Gündüz Bakımevi, Sincan Toplum Merkezi, Keçiören
Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi, Ankara Ulus Çocuk ve Gençlik
Merkezi, Ankara Emek 75.yıl Yaşlı Dayanışma Merkezi ve Ankara Aile Danışma
Merkezinde çalışan ve verilerin toplanacağı zaman diliminde adı geçen
kurumlarda çalışmakta olan SHU, psikolog, sosyolog ve öğretmenler
oluşturacaktır.
Çalışmaya katılması beklenen fakat çeşitli nedenlerden dolayı çalışmaya
katılmak istemeyen meslek elemanlarının da olabileceği gözönünde
bulundurularak verilerin güvenirliliği açısından gönüllü katılım esas
alınarak çalışmaya katılmak istemeyenler araştırmaya dahil edilmeyecektir.
ARAŞTIRMADA VERİ TOPLAMA ARACI VE VERİLERİN TOPLANMASI:
Bu araştırmada veriler Ankara İlinde SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet
kurumlarında çalışan sosyal hizmet uzmanları ve diğer meslek elemanlarından
(çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı, psikolog, sosyolog, fizyoterapist ve
öğretmenler) araştırma amaçları doğrultusunda oluşturulan soru kağıtları
aracılığıyla toplanacaktır. Ayrıca sosyal hizmet uzmanları ve diğer meslek
elemanları ile yapılacak yüz yüze görüşmeler, çalışmanın yapılacağı
kurumlarda yapılan gözlemler nitel veriler olarak çalışmanın
değerlendirilmesinde ve toplanacak nitel verilerin anlaşılmasına,
değerlendirilmesine ve yorumlanmasına katkısı olacağı düşünülmektedir.
Araştırmada veri toplamak için iki ayrı grup soru kağıdı hazırlanacaktır. Bu
soru kağıtları ve içeriği aşağıda açıklanmıştır:
Form A: Ankara İlinde SHÇEK’e bağlı kurumlarda çalışan Sosyal Hizmet
Uzmanları ve Uygulamaları görüşme formu: Bu form çalışmanın amacını ve
odağını oluşturan Ankara İlinde SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kurumlarında
çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarını tanımak ve alanlarındaki çalışmalarına
ilişkin bilgi ve düşüncelerini saptamak için hazırlanacaktır. Form kimlik
bilgileri, aile yapısına ait bilgiler, eğitim ve mesleğe yönelim, sosyal
hizmet eğitimi, çalışma yaşamı, özgeçmişi, bilgi, ekip çalışması, uygulama
ve öneriler bölümlerinden oluşacaktır. Bu form araştırmacı ile araştırma
grubuna giren Sosyal Hizmet Uzmanları arasında yüz yüze bireysel görüşmeler
ile doldurulacaktır.
Form B: Ankara İlinde SHÇEK’e bağlı kurumlarda çalışan diğer meslek
elemanlar (psikolog, sosyolog ve öğretmenler) formu: Bu form Ankara İlinde
SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kurumlarında çalışan adı geçen diğer meslek
elemanlarının; sosyal hizmet mesleği, sosyal hizmet uzmanının uygulamaları
konusundaki görüşlerini anlamak için geliştirilecektir. Form; ön bilgiler,
eğitim, çalışma yaşamı, özgeçmişi, bilgi, ekip çalışması, sosyal hizmet ve
uygulaması ve öneriler bölümlerinden oluşacaktır. Bu form belirtilen
araştırma grubunun kendi dolduracağı biçimde hazırlanacaktır.
VERİLERİN ÇÖZÜMLENMESİ VE YORUMLANMASI:
Uygulanan soru kağıtlarına verilen yanıtlar aracılığıyla elde edilecek
veriler istatistiksel veriler aracılığıyla elde edilecektir.
Araştırmada edilecek veriler bilgisayar ortamında SPSS programı kullanılarak
düz ve çapraz tablolar çıkarılarak frekans dağılımı ve yüzdeler şeklinde
ifade edilecektir.
Veriler, araştırma amaçları esas alınarak analiz edilecek ve dış yorumlarla
desteklenecektir.
SÜRE VE OLANAKLAR:
Araştırma 2004 Güz 2005 Bahar dönemini kapsayan 1 yıllık eğitim- öğretim
sürecinde gerçekleştirilecektir. Araştırma için gerekli tüm giderler
araştırmacılar tarafından karşılanacaktır.
|
