İletişimin diğer öğelerinden biride
sözsüz iletişimdir. Günlük yaşamda gerçekleştirilen ilişkilerde başvurulan
bir yöntemdir. Sözsüz iletişim bazen anlam yaratmada,çoğu kez bilincinde
olmaksızın ama kaçınılmaz olarak sürekli kullanılan bir iletişim biçimidir.
İletişimde kullanılan ses tonlaması,yüz ifadeleri,mimikler,beden
hareketleri,jestler sözsüz iletişimin bir parçasıdır. Bu özellikler ancak
sözlü iletişimle birlikte etkin olur.
Sözsüz iletişim,iletişim yokluğunu olanaksızlaştırma,duygu ve coşkuları
yetkin biçimde dile getirme,bireyler arası ilişkileri tanımlama ve
belirlemede,güvenilir iletiler sağlamada önemlidir. Tüm bunlar kültüre göre
biçimlenir.
Değişik kültürlerde farklı anlamlar taşıyan sözsüz iletişimin sembolleri
vardır.
Susma ,
İsteme ve gerekli olduğu durumlar dışında bireye çoğu kez sıkıntı ve bazen
acı veren olgudur. Çok uzun süre susmak ya da başkaların sürüp giden
sessizliği gerilimlere neden olabilir. Eşler arasında uzun süre suskunluğun
kavgadan daha kötü ve etkili olduğunu unutmayalım. Bireyler arası iletişimde
iletişim yokluğunun kötü bir iletişimden daha olumsuz sonuçlara yol acar.
Çünkü iletişimle tartışma ve sorunu çözmede başlangıç oluşturmada önemlidir.
Fakat susma tüm bunları yok eder.
Sosyal Hizmet Uzmanları ,mülakatlarında eğer müracaatçısı susma yöntemini
bir iletişim biçimi olarak kullandığı an sonlandırmalı ve müracaatçının bu
konudaki tepkisinin nedenlerini araştırmalıdır.
Susmanın yada sesiz kalmanın değişik nedenleri vardır.Bunlar rastlantısal
değildir. Her susmanın iletişimde değişik yorumlara ve sonuçlara yol
açabilecek,kendine özgü bir anlamı vardır. Bazen kızgın olduğumuz için
dişlerimizi sıkarak,bazen karşımızdakilerin iletileri dikkatimizi çektiği
için dinlemek için susarız. Bazı durumlarda sıkıldığımız zaman susar başka
yerlere bakarız. Bazen de söyleneni anlamadığımız için susar dinleriz. Bazı
durumlarda suskunluğumuzun kaynağı onayladığımızı,bazılarında ise
onaylamadığımızı gösterir. Bazen de huzur için sesiz kalırız.
Kısaca,iletişimde suskunluk değişik iletileri ya da yanıtları yansıtır.
Bunların doğru anlamını belirlemede,iletişim ortamı,iletişimdeki bireylerin
özellikleri,yüzyüze iletişimin durumunda yüz ifadeleri,mimikler,beden
hareketleri ve jestler de yardımcı olur.
Sesin Rengi ve Müziği,
Sözlü iletişimde konuşulan bireylerin seslerinin tonu,ritmi,yükselip
alçalması,monotonluğu,tanısı gibi duyguları aksettiren ve çoğu kez sözlerin
anlamına ışık tutan sözsüz iletişimin öğeleridir. Ses tonu yalan söylerken
ya da korkumuzu saklarken bizi ele vereceği gibi,söylediklerimizi doğrulayan
bir tanıklıkta yapabilir. Konuşmada sesin rengini ve müziğini oluşturan
bireyin kişiliğinin bir parçası olsa bile kültürel boyutu yadsınamaz. Bunu
örneklersek ,Türklerin,Arapların genelde yüksek sesle Fransızların
hızlı,İtalyanların kavga eder gibi konuşmaları,İngilizce’nin ABD ve
İngiltere’de farklı ses tonu ile kullanımı gösterebiliriz.
Beden Dili,
Kişilerle yüz yüze iletişimde beden dilinin çok önemli bir rolü vardır. Bu
ilişkiler içerisinde hiçbir söz etmesek bedenimiz konuşur. Beden dili
jestler ve mimiklerle gerçekleşir. Yüz kasların bir anlam ifade eden ya da
anlam oluşturmak için kullanımı,mimikleri,diğer bir değişle yüz ifadesini
;baş, el, kol,ayak,bacak hareketleri yada bedenin tümünü kullanmak jestleri
oluşturur. Bunlar aynı zamanda kültüreldir de
Kişisel Mekan Algısı,
Her insanda bir kişisel mekan algısı kavramı vardır. Kişisel mekan,insanın
kendi gövdesinin derinin yüzeyi derinin yüzeyi ile sınırlanmadığı
düşüncesine dayanır. Psikolojik mekan algısını yansıtan bu düşünce,izin
verilmedikçe bir başkasının giremeyeceği,bireyin gövdesini
çerçeveleyen,kendisi için belirgin olan bir sınırla çizilmiş,özel bir alan
anlayışından kaynaklanır. Bu alana zorla girmek saygısızlık,kışkırtma yada
saldırı olarak değerlendirilir.
Giyim Kuşam ve Fiziksel Görünüm,
İnsanların bireylerle ne tür iletişimleri kuracaklarını belirleyen
faktörlerden biriside fiziksel görünümlerdir. Tanıdığımız bir insanla
kuracağımız iletişimi, o gün üzerinde giymiş olduğu elbise bizi fazla
etkilemez. Fakat ilk defa karşılaştığımız insanla konuşmaya başlamadan
önce,kıyafetini,boyunu,kilosunu algılayabiliriz. Karşımızdaki insanın
fiziksel görünümü,en azından iletişime nasıl başlayacağımızı belirlemede
etkili olur.
İnsanlar yeni karşılaştıkları birisinin dış görünüşüne kısa bir süre
baktıktan sonra zihnimizde bir kalıba yerleştirerek ona,
“ efendi,bey,beyefendi,dayı,amca,hemşerim,bacı,bayan,hanımefendi” demeye
karar veririz.
Fiziksel görünüm,konuşmayı başlatan kişi için ip ucu olmanın yanı
sıra,kendisine hitap edilen kişi içinde önemlidir. İnsanlar kendilerini
nasıl tanımlıyorsa,başkalarının da kendilerine öyle hitap etmesini isterler.
Kişiler arası iletişimde giyimin önemi büyüktür. Yerine,zamanına uymayan
giyim çok değerli nice sözün üstünkörü dinlenmesine ve yanlı olarak
algılanmasına neden olur.
Örneğin; bir topluluğun önünde konuşma yapmaya hazırlanan genç günlük
yaşamında giydiği kot ve tişörtle konuşmasını yapmak istendiğinde insanlar
daha onun konuşmasını nasıl olduğunu düşünmeden bu daha çocuk diyebilir.
Eğer resmi giyinseydi daha çok dikkate alınırdı.
İnsanların kıyafetlerinden hangi statüye ait olduğunu da anlayabiliriz ve
iletişimimizi ona göre kullanmaya çalışırız.
Önemli olan giyimimizin karşımızdakini etkilendiğini bilmek ve etkinin
toplumun hangi kesiminde etkili olacağının önceden bilinçli olarak
belirlemektir.
Özetlersek,sözsüz iletişim kişiler arası iletişimde sözlü iletişimle
birlikte etkin olan susma,sesin rengi ve müziği,beden dili,mekan ve zaman
özellikleri,renk ve giyim kuşam önemli ve etkindir. İletişimde
susmak/sessizlik rastlantısal değildir. Değişik tepkileri dile getirir.
Sesin tonlaması,beden dili,yüz ifadeleri,iletişimde mekan kullanımı ve
biçimi etkilerini bilmek ve bilinçli olarak saptayabilmektir.