Sosyal hizmet mesleği ülkemizin genç mesleklerinden birisi olup,henüz toplum tarafından yaygın olarak bilinmemektedir. Sosyal hizmetlerin temel kurumu olan sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu bünyesinde yeterli sayıda sosyal hizmet uzmanı istihdam edilmemesi ve bir dönem uzmanların yöneticilik görevlerinden alınarak yerlerine meslek dışı elemanların getirilmesi mesleğin ve uzmanların toplum tarafından kabulünü güçleştirici etki yapmıştır.

Lisans düzeyinde sosyal hizmet eğitimi alarak sosyal hizmet uzmanı (SHU) unvanı ile mezun olan meslek elemanları insanla çalışma (birey,aile,grup,toplum olarak) becerisi edinmiş kişilerdir.

SHU'ları gerek SHÇEK gerekse diğer bakanlık kurum ve kuruluşlarda çocuk,genç ,yaşlı,aile,işçi refahı , okul suçluluk, ve ıslah rhabiltasyon hizmtleri tıbbi ve psikiyatrik hizmetler planlama araştırma toplum organizasyonu gibi çok çeşitli alanlarda görev yapmaktadırlar.

Sosyal hizmet kuruluşları bakıma ,korunmaya ve yardıma, muhtaaç aile çocuk,yaşlı, özürlü ve diğer kişilere hizmet vermek üzere kurulmuş yatılı ve gündüzlü kuruluşlardır.kuruluşlarda bakılanların yeme içme barınma gibi temel gereksinimleri karşılanırken beden ve ruh sağlılklarının iyileştirilmesi çevreye uyumlarının sağlanması ortaya çıkan psiko-sosyal sorunlarının çözümlenmesi yolunda hizmetlerde verilmektedir bu nedenle kuruluşlarda SHUpsikolog ,çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı ,doktor gibi uzman personel istihdam edilmektedir.

Sosyal hizmet kuruluşlarının temel hizmet birimi sosyal servis,servisin temel elemanı SHU'dır. Ülkemizdeki profesyonel sosyal hizmet uyugulamalarının 30 yıllık geçmişine karşın uzmanların mesleklerini tanıtmada güçlük çekmeleri ve sosyal hizmetlerin her meslek elemanı tarafından verilebilecek bir hizmet olarak görülmesi düşündürücüdür.

Mesleğin adında sosyal hizmet kelimelerinin yeralması ve sosyal hizmete gereksinim duyanlar hakkında karar verme yetkisine sahip olmak dahil SHU'larını alanın temel meslek elemanı saymaya yetmemektedir. SHU'ları sorun çözme , iyileştirme,tedavi etme yönündeki mesleki çalışmaları ve başarılı sonuçları ile mesleki kişiliklerini tamamlamış olacak ve hizmet ettiği gruba ve diğer meslek elemanlarına kendisini kabul ettirebilecektir.

Lisans eğitimi ile mesleklerin genel çerçevesi disiplini ve metodları öğretilebilmektedir. Bu çerçeve içersinde alanlara göre çalışma koşul ve özelliklerini belirleme meslek elemanına düşmektedir.

İşte bu gerçekten hareketle yeni bir kuruluşa tayin olan SHU, öncelikle o alan ve hizmet götürdüğü müracaatçı grubuunun özellikleri, gereksinim ve sorunları hakkında kendisini yeni baştan yetiştirmesi gerekmektedir. Örneğin çocuk yuvasında çalışacak olan uzmanın, 0-12 yaş çocuğunun normal gelişim basamakları, bu çağa özgü sorunlar, korunmaya muhtaç çocuk davranışı, ensık rastlanan yuva sorunları ve çözüm yolları gibi konularda kendisini yetiştirmesi gerekmektedir.

Ayrıca kendisini yöneticilik içinde hazırlaması gerekmektedir. Çünkü; meslek elemanı olması nedeni ile zaman zaman yöneticilik ve bazı yönetsel görevleri Yapmak zorunda kalabilmekte ve hazırlıksız yakalandığı için istemeden hatalar yapabilmektedir. Hataya düşmemek için 2828 sayılı SHÇEK, 657 Sayılı Devlet Memurları 2886 Sayılı Devlet ihale 1050 Sayılı Genel Muhasebe yasası gibi yasalarla ilgili yönetmeliklerin alım,satım ve ödeme işlemlerini öğrenerek kendini yetiştirmeye özen göstermelidir.

Kuruluşlardaki uzmanlar hizmet götürülen müracaatçıların kayıtlarını tutmak, dosyalarını düzenlemek ailesi ve çevresi ile ilişkilerini sürdürmesi için aile ziyaretleri yapmak ve bakılan her birey için yılda en az bir kez sosyal inceleme raporu düzenlemek zorundadır. Ayrıca diğer meslek elemanları ile birlikte grup sorumlusu olarakta görev yapmaktadır.

Başlıca görevi dosya düzenlemek, sosyal inceleme yapmak rapor yazmak ve grup sorumluluğu olan uzman, esas görevi olan mesleki uygulama yapmaya fırsat kalmadığı için, kendisini geliştirme ve yetiştirmeye gerek duymamakta ve zamanla aktivitesini ve mesleki çalışma becerisini yitirmektedir. Doğal olarak kuruluşlarda meydana gelen olay ve başarısızlıkların faturasıda uzmanlara çıkarılmaktadır.

Sosyal servis çalışmalarının nasıl yapılacağının ve hangi sistematiğe göre yürütüleceğinin bilinmediğine sıklıkla rastlanmaktadır. İşte bu tespitlerden hareketle çocuk yuvası ve yetiştirme yurtlarında sosyal servis çalışmaları konusunda bir model oluşturmayı uygun gördük. Bu modelin diğer sosyal hizmet kuruluşlarına uyarlanması mümkün olabilecektir.

Yuva ve yurtlar hakkında korunma kararı alınmış olan çocuklara yatılı kurum bakımı veren kuruluşlar olup, 2828 sayılı yasaya göre çıkarılmış bulunan yönetmeliklere göre hizmet vermektedir. Yönetmelikler gereğince yuva ve yurtlarda, kuruluşun her türlü çalışma programı ve işleyişinin görüşülüp karara bağlandığı bir koordinasyon ve değerlendirme kurulu ile çocukların bakım ve yetiştirilmesinden ve halkla ilişkilerden sorumlu olan sosyal servis bulunmaktadır.

Koordinasyon ve değerlendirme kurulu müdür, müdür yardımcısı SHU,psikolog, öğretmen, doktor, hemşire, çocuk gelişimcisi, diyetisyen, ile gerekli görülen diğer personelden oluşur. Kurul ayda bir toplanarak, personelin eğitimi, çocukların okul, iş ve meslek seçimi, sosyal, kültürel, eğitsel ve sportif etkinlikler, çocukların, disiplin olayları, kuruluşun çalışma proğramı gibi her konuyu görüşerek karara bağlar. Böylece alınan kararlara her görevlinin katılımı sağlanmış olmaktadır.

Sosyal servis ise : SHU, Psikolog ve Çocuk Gelişim Uzmanından oluşur. Servisn görevi çocuk yurda gelmeden korunma kararının alınması işlemleri ile başlar, tüm yurt yaşamı boyunca en iyi bir şekilde bakılması, yetiştirilmesi, eğitilmesi çalışmaları ile yurttan ayrıldıktan sonrada toplum içinde izlenmesi ve rehberlik edilmesi şeklinde devam eder.

Sosyal servis çalışmaları için oluşturulan modelin şekilde birde gösterildiği gibi şemalaştırmak mümkündür. (EK: 1)

Şemada görüldüğü üzere, modelimizde çocuklar çocuklar temel alınmakta ve çocuklarla ilgili her husus, öncelikle koordinasyon ve değerlendirme kurulunda görüşülmekte kurulda Alınan kararlar sosyal servis tarafında uygulanmaktadır.

Servis görevlilerine yardımcı olmak amacıyla servisin amaçları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

Çocukların kendilerini, fiziksel,ruhsal,zihinsel,duygusal ve sosyal yönden tanımalaarına, kendi kendisi ve çevresi ile uyum içinde olmaları için gerekli tutum ve becerileri kazanmalarına, boş zamanları en iyi şekilde değerlendirme alışkanlığı kazanmalarına, doğru karar verebilmelerine ve meslek seçimi yapmalarına, başarılı olmalarına, sağlam karakterli,sağlıklı, atatürk ilke ve inkilaplarına bağlı, topluma yararlı genler olarak yetişmelerine destek ve yardımcı olmak ve bunun için gerekli ortamı hazırlamak ile yurttan ayrılan çocukların topluma uyumuna destek olmak gibi.

Belirlenen amaçlar doğrultusunda, çocuklara yardım etmenin birinci koşulu onları tanımaktadır. İnsanla çalışma eğitimi almış, becerisini edinmiş olan SHU'ları çocukları çok çeşitli yöntemlerle tanımaya çalışmaktadırlar. Bunlarıda 9 başlık altında toplayabiliriz.

1. kuruluşa kabulde yakını ile görüşme : bu görüşme meslik elemanı tarafından mutlaka yapılmalı ve ilk kabul tutanağı gerçekçi bir şekilde doldurulmalıdır.

2. psiko-sosyal gelişim dosyası : dosyaların sağlıklı bir şekilde düzenlenmesine özen gösterilmeli, noksan bilgi ve belgeler tamamlanmalı, başka bir kuruluşa tertibi halinde dosyasıda gönderilmelidir

3. gözlem : çocuk ilk kabulünden itibaren, kuruluşta, okulda, çarşıda, işte, serviste, oyunda, her ortamda izlenerek tanınmaya çalışılmalıdır.

4. kişisel görüşme ve mülakat : gerektiğinde görüşme ve mülakatlar yapılmalıdır.

5. sosyo-metri : çocuğun grup içindeki yeri ve çevresindeki insanlarla ilişisini belirlemek için uygulanmalıdır.

6. zeka testleri : gerek duyulan çocuklara uygulanmalıdır.

7. sorun tarama testleri : çocukların problemlerini tespit etmek için uygulanmalıdır.

8. kim bu testleri : çocukların kendileri ile grup ve ilişkide bulundukları kişiler hakkındaki düşüncelerini belirlemek için uygulanmalıdır.

9. tıbbi tanı : bazı sorunların nedeni tıbbi olabilir ve tedavi gerekebilir.. bu nedenle gerektiğinde doktora sevk edilmelidir.


SHU'ları yukarıda sayılan yol ve yöntemlerden bazılarını kendileri uygulayarak, bazılarını ise her ilde bulunan rehberlik ve araştırma merkezi görevlilerine uygulatarak her bir çocuğu tanımalı ve ona göre çalışma yapmalıdır.

Sosyal servislerde yapılan çalışmaları şöylece gruplamak mümkündür. Öncelikle sorunun tespiti ve analizi, mümkünse sorunu yaratan durumların ortadan kaldırılması, gerekiyorsa sosyal kişisel veya sosyal grup çalışması yapılması, ilgi duyulan alanlara yönlendirilmesi sosyal, kültürel, eğitsel çalışmalara sportif etkinliklere katılımının sağlanması, gerektiğinde ise hastaneye sevk edilerek tedavisinin sağlanması gibi.

Çocuklarda rastlanan sorunları ise; gelişim, sosyal uyum, psiko-sosyal, ergenlik çağı sorunları ile derslerde başarısızlık ve devamsızlık, disiplinsizlik başlıkları altında toplayabiliriz.kuşkusuz bazı sorunlar birbirinin içinde ve diğerleri ile yakından ilişkilidir.

Sosyal servis elemanlarınca sorunu tespit edilen yada sorunu nedeni ile servise havale edilen çocuklara sorun çeşidine göre tedavi,eğitim ve rehabilitasyon programları uygulanmalıdır. Bu çalışmalara kısaca sorun çözücü çalışmalar diyoruz.

Sorun türüne göre mesleki çalışmalar şunlar olabilir,

1- Psiko-Sosyal sorunlar için : sosyal kişisel çalışma, sosyal grup çalışması, eğitsel kol çalışması ile sosyal ve sportif etkinliklere katılımını sağlama, yönetim, okul, işyeri, aile işbirliğini sağlama, gerekiyorsa hastaneye sevk.

2- Gelişim sorunları(bedensel,zeka,konuşma,görme) için : hastaneye sevk,özel rasyon uygulanması,sosyal kişisel ve grup çalışması ,sportif ve eğitsel etkinliklere yönlendirme

3- Disiplin sorunları için:sosyal kişisel ve grup çalışması,yönetim ,okul, işyeri gibi çocuğun ilişkide olduğu kişilerle işbirliği,sosyal,kültürel ve sportif etkinliklere katılımını sağlama,sürekli gözetim ve izini kısma

4- Başarısızlık sorunları için: ders çalışma , öğrenme ve anlama tekniklerinin öğretilmesi, etüdlerin artırılması ve yetiştirme kurslarına katılımını sağlama, okul ve aile ile işbirliği, gerekiyorsa sosyal kişisel ve grup çalışması.


Yapılan mesleki çalışmalar sonucunda sorunu çözülmüş,başarılı,uyumlu çocuklar olabileceği gibi, sorunu devam eden çocuklarda olabilir. Sorunu çözülen çocuklar,servisçe sürekli izlenmeli,sorunu devam eden çocuklarla yeniden mesleki çalışma yapılmalı,gerektiğinde ailesine teslim yada başka bir kuruluşa nakli sağlanmasıdır.

Yönetmelikler gereğince kuruluşlarda tartışma ve değerlendirme toplantılarıda yapılmaktadır. Bu toplantılar, vak'a olarak incelenecek çocuğun sorunlarını bilen bir meslek elemanı tarafından hazırlanacak sunuş raporuna göre yapılmalı, toplantıdaki

Tartışmalar ile alınan kararların raporu tutulmalıdır.vak'a ile yapılan mesleki çalışma süreç raporları düzenlenmelidir.

SHU'diğer meslek elemanlarına,hizmet edilen grubun davranış biçimi,gereksinim ve sorunları konusunda,hizmet içi eğitim vererek ideal kurum bakımına ulaşabilirler. Örneğin; korunmaya muhtaç çocuğun, sosyal uyumsuzluk içinde olup, diğer kişilere karşı düşmanca davranış geliştirme ve kendisine karşıda düşmanca davranışta bulunulması için kışkırtma yapma eğiliminde olduğunu bilemeyen aşçı, hizmetli, şöför, memur,hatta öğretmen gibi diğer personeli, çocukların kışkırtmasına gelmemeleri için eğitmesi gerekecektir.

Kuruluşlardaki SHU ve psikologlara grup sorumluluğu verilmeyerek, mesleki uygulama yapmalarına fırsat tanınmalıdır. Kuruluşun meslek elemanları tarafından eğitilip, düzeltilebilecek olan bazı davranış bozuklukları zamanla kronikleşmekte ve psikiyatrik tedavi, terapiye gerek duyulacak duruma gelmektedirler.

Mesleki çalışma yapılmadan,sorun olan çocukların kuruluşlar arası tertipleri için sosyal inceleme raporları düzenlendiğine sıklıkla rastlanmaktadır. Böylece sorunu kendisini çözmek yerine, başından atmış ve sorunda kuruluştan kuruluşa taşınmış olmaktadırlar.

Çocuklarla çalışma nedenleri ,servise geliş-havale yolları, serviste yapılan işlemler ve elde edilebilecek sonuçları şekil 2 de gösterildiği gibi bir iş akımı şeması halinde göstermek de mümkündür.

Sosyal servis çalışma ve iş akımı şemalarının tablolar halinde,serviste sergilenmesi,görevlilerin neyi nasıl yapacaklarına rehber olabileceği gibi, kişilerde servisin çalışmaları konusunda bilgi verecektir.

Not:Bu yazı sitemize ait değildir.