|
| Hızlı Erişim |
 |
|
|
|
|
|
SOSYAL SERVİSLERDE MESLEKİ
ÇALIŞMA
SHU SHÇEK GNMD Baş Müfettişi Murat ÇEVİK
Sosyal hizmet mesleği ülkemizin genç mesleklerinden birisi
olup,henüz toplum tarafından yaygın olarak bilinmemektedir. Sosyal
hizmetlerin temel kurumu olan sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu
bünyesinde yeterli sayıda sosyal hizmet uzmanı istihdam edilmemesi ve bir
dönem uzmanların yöneticilik görevlerinden alınarak yerlerine meslek dışı
elemanların getirilmesi mesleğin ve uzmanların toplum tarafından kabulünü
güçleştirici etki yapmıştır.
Lisans düzeyinde sosyal hizmet eğitimi alarak sosyal hizmet uzmanı (SHU)
unvanı ile mezun olan meslek elemanları insanla çalışma
(birey,aile,grup,toplum olarak) becerisi edinmiş kişilerdir.
SHU'ları gerek SHÇEK gerekse diğer bakanlık kurum ve kuruluşlarda çocuk,genç
,yaşlı,aile,işçi refahı , okul suçluluk, ve ıslah rhabiltasyon hizmtleri
tıbbi ve psikiyatrik hizmetler planlama araştırma toplum organizasyonu gibi
çok çeşitli alanlarda görev yapmaktadırlar.
Sosyal hizmet kuruluşları bakıma ,korunmaya ve yardıma, muhtaaç aile
çocuk,yaşlı, özürlü ve diğer kişilere hizmet vermek üzere kurulmuş yatılı ve
gündüzlü kuruluşlardır.kuruluşlarda bakılanların yeme içme barınma gibi
temel gereksinimleri karşılanırken beden ve ruh sağlılklarının
iyileştirilmesi çevreye uyumlarının sağlanması ortaya çıkan psiko-sosyal
sorunlarının çözümlenmesi yolunda hizmetlerde verilmektedir bu nedenle
kuruluşlarda SHUpsikolog ,çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı ,doktor gibi
uzman personel istihdam edilmektedir.
Sosyal hizmet kuruluşlarının temel hizmet birimi sosyal servis,servisin
temel elemanı SHU'dır. Ülkemizdeki profesyonel sosyal hizmet
uyugulamalarının 30 yıllık geçmişine karşın uzmanların mesleklerini
tanıtmada güçlük çekmeleri ve sosyal hizmetlerin her meslek elemanı
tarafından verilebilecek bir hizmet olarak görülmesi düşündürücüdür.
Mesleğin adında sosyal hizmet kelimelerinin yeralması ve sosyal hizmete
gereksinim duyanlar hakkında karar verme yetkisine sahip olmak dahil
SHU'larını alanın temel meslek elemanı saymaya yetmemektedir. SHU'ları sorun
çözme , iyileştirme,tedavi etme yönündeki mesleki çalışmaları ve başarılı
sonuçları ile mesleki kişiliklerini tamamlamış olacak ve hizmet ettiği gruba
ve diğer meslek elemanlarına kendisini kabul ettirebilecektir.
Lisans eğitimi ile mesleklerin genel çerçevesi disiplini ve metodları
öğretilebilmektedir. Bu çerçeve içersinde alanlara göre çalışma koşul ve
özelliklerini belirleme meslek elemanına düşmektedir.
İşte bu gerçekten hareketle yeni bir kuruluşa tayin olan SHU, öncelikle o
alan ve hizmet götürdüğü müracaatçı grubuunun özellikleri, gereksinim ve
sorunları hakkında kendisini yeni baştan yetiştirmesi gerekmektedir. Örneğin
çocuk yuvasında çalışacak olan uzmanın, 0-12 yaş çocuğunun normal gelişim
basamakları, bu çağa özgü sorunlar, korunmaya muhtaç çocuk davranışı, ensık
rastlanan yuva sorunları ve çözüm yolları gibi konularda kendisini
yetiştirmesi gerekmektedir.
Ayrıca kendisini yöneticilik içinde hazırlaması gerekmektedir. Çünkü; meslek
elemanı olması nedeni ile zaman zaman yöneticilik ve bazı yönetsel görevleri
Yapmak zorunda kalabilmekte ve hazırlıksız yakalandığı için istemeden
hatalar yapabilmektedir. Hataya düşmemek için 2828 sayılı SHÇEK, 657 Sayılı
Devlet Memurları 2886 Sayılı Devlet ihale 1050 Sayılı Genel Muhasebe yasası
gibi yasalarla ilgili yönetmeliklerin alım,satım ve ödeme işlemlerini
öğrenerek kendini yetiştirmeye özen göstermelidir.
Kuruluşlardaki uzmanlar hizmet götürülen müracaatçıların kayıtlarını tutmak,
dosyalarını düzenlemek ailesi ve çevresi ile ilişkilerini sürdürmesi için
aile ziyaretleri yapmak ve bakılan her birey için yılda en az bir kez sosyal
inceleme raporu düzenlemek zorundadır. Ayrıca diğer meslek elemanları ile
birlikte grup sorumlusu olarakta görev yapmaktadır.
Başlıca görevi dosya düzenlemek, sosyal inceleme yapmak rapor yazmak ve grup
sorumluluğu olan uzman, esas görevi olan mesleki uygulama yapmaya fırsat
kalmadığı için, kendisini geliştirme ve yetiştirmeye gerek duymamakta ve
zamanla aktivitesini ve mesleki çalışma becerisini yitirmektedir. Doğal
olarak kuruluşlarda meydana gelen olay ve başarısızlıkların faturasıda
uzmanlara çıkarılmaktadır.
Sosyal servis çalışmalarının nasıl yapılacağının ve hangi sistematiğe göre
yürütüleceğinin bilinmediğine sıklıkla rastlanmaktadır. İşte bu tespitlerden
hareketle çocuk yuvası ve yetiştirme yurtlarında sosyal servis çalışmaları
konusunda bir model oluşturmayı uygun gördük. Bu modelin diğer sosyal hizmet
kuruluşlarına uyarlanması mümkün olabilecektir.
Yuva ve yurtlar hakkında korunma kararı alınmış olan çocuklara yatılı kurum
bakımı veren kuruluşlar olup, 2828 sayılı yasaya göre çıkarılmış bulunan
yönetmeliklere göre hizmet vermektedir. Yönetmelikler gereğince yuva ve
yurtlarda, kuruluşun her türlü çalışma programı ve işleyişinin görüşülüp
karara bağlandığı bir koordinasyon ve değerlendirme kurulu ile çocukların
bakım ve yetiştirilmesinden ve halkla ilişkilerden sorumlu olan sosyal
servis bulunmaktadır.
Koordinasyon ve değerlendirme kurulu müdür, müdür yardımcısı SHU,psikolog,
öğretmen, doktor, hemşire, çocuk gelişimcisi, diyetisyen, ile gerekli
görülen diğer personelden oluşur. Kurul ayda bir toplanarak, personelin
eğitimi, çocukların okul, iş ve meslek seçimi, sosyal, kültürel, eğitsel ve
sportif etkinlikler, çocukların, disiplin olayları, kuruluşun çalışma
proğramı gibi her konuyu görüşerek karara bağlar. Böylece alınan kararlara
her görevlinin katılımı sağlanmış olmaktadır.
Sosyal servis ise : SHU, Psikolog, öğretmen, çocuk gelişimcisi ve
eğiticilerden oluşur. Servisn görevi çocuk yurda gelmeden korunma kararının
alınması işlemleri ile başlar, tüm yurt yaşamı boyunca en iyi bir şekilde
bakılması, yetiştirilmesi, eğitilmesi çalışmaları ile yurttan ayrıldıktan
sonrada toplum içinde izlenmesi ve rehberlik edilmesi şeklinde devam eder.
Sosyal servis çalışmaları için oluşturulan modelin şekilde birde
gösterildiği gibi şemalaştırmak mümkündür. (EK: 1)
Şemada görüldüğü üzere, modelimizde çocuklar çocuklar temel alınmakta ve
çocuklarla ilgili her husus, öncelikle koordinasyon ve değerlendirme
kurulunda görüşülmekte kurulda Alınan kararlar sosyal servis tarafında
uygulanmaktadır.
Servis görevlilerine yardımcı olmak amacıyla servisin amaçları aşağıdaki
şekilde belirlenmiştir.
Çocukların kendilerini, fiziksel,ruhsal,zihinsel,duygusal ve sosyal yönden
tanımalaarına, kendi kendisi ve çevresi ile uyum içinde olmaları için
gerekli tutum ve becerileri kazanmalarına, boş zamanları en iyi şekilde
değerlendirme alışkanlığı kazanmalarına, doğru karar verebilmelerine ve
meslek seçimi yapmalarına, başarılı olmalarına, sağlam karakterli,sağlıklı,
atatürk ilke ve inkilaplarına bağlı, topluma yararlı genler olarak
yetişmelerine destek ve yardımcı olmak ve bunun için gerekli ortamı
hazırlamak ile yurttan ayrılan çocukların topluma uyumuna destek olmak gibi.
Belirlenen amaçlar doğrultusunda, çocuklara yardım etmenin birinci koşulu
onları tanımaktadır. İnsanla çalışma eğitimi almış, becerisini edinmiş olan
SHU'ları çocukları çok çeşitli yöntemlerle tanımaya çalışmaktadırlar.
Bunlarıda 9 başlık altında toplayabiliriz.
1. kuruluşa kabulde yakını ile görüşme : bu görüşme meslik elemanı
tarafından mutlaka yapılmalı ve ilk kabul tutanağı gerçekçi bir şekilde
doldurulmalıdır.
2. psiko-sosyal gelişim dosyası : dosyaların sağlıklı bir şekilde
düzenlenmesine özen gösterilmeli, noksan bilgi ve belgeler tamamlanmalı,
başka bir kuruluşa tertibi halinde dosyasıda gönderilmelidir
3. gözlem : çocuk ilk kabulünden itibaren, kuruluşta, okulda, çarşıda, işte,
serviste, oyunda, her ortamda izlenerek tanınmaya çalışılmalıdır.
4. kişisel görüşme ve mülakat : gerektiğinde görüşme ve mülakatlar
yapılmalıdır.
5. sosyo-metri : çocuğun grup içindeki yeri ve çevresindeki insanlarla
ilişisini belirlemek için uygulanmalıdır.
6. zeka testleri : gerek duyulan çocuklara uygulanmalıdır.
7. sorun tarama testleri : çocukların problemlerini tespit etmek için
uygulanmalıdır.
8. kim bu testleri : çocukların kendileri ile grup ve ilişkide bulundukları
kişiler hakkındaki düşüncelerini belirlemek için uygulanmalıdır.
9. tıbbi tanı : bazı sorunların nedeni tıbbi olabilir ve tedavi
gerekebilir.. bu nedenle gerektiğinde doktora sevk edilmelidir.
SHU'ları yukarıda sayılan yol ve yöntemlerden bazılarını kendileri
uygulayarak, bazılarını ise her ilde bulunan rehberlik ve araştırma merkezi
görevlilerine uygulatarak her bir çocuğu tanımalı ve ona göre çalışma
yapmalıdır.
Sosyal servislerde yapılan çalışmaları şöylece gruplamak mümkündür.
Öncelikle sorunun tespiti ve analizi, mümkünse sorunu yaratan durumların
ortadan kaldırılması, gerekiyorsa sosyal kişisel veya sosyal grup çalışması
yapılması, ilgi duyulan alanlara yönlendirilmesi sosyal, kültürel, eğitsel
çalışmalara sportif etkinliklere katılımının sağlanması, gerektiğinde ise
hastaneye sevk edilerek tedavisinin sağlanması gibi.
Çocuklarda rastlanan sorunları ise; gelişim, sosyal uyum, psiko-sosyal,
ergenlik çağı sorunları ile derslerde başarısızlık ve devamsızlık,
disiplinsizlik başlıkları altında toplayabiliriz.kuşkusuz bazı sorunlar
birbirinin içinde ve diğerleri ile yakından ilişkilidir.
Sosyal servis elemanlarınca sorunu tespit edilen yada sorunu nedeni ile
servise havale edilen çocuklara sorun çeşidine göre tedavi,eğitim ve
rehabilitasyon programları uygulanmalıdır. Bu çalışmalara kısaca sorun
çözücü çalışmalar diyoruz.
Sorun türüne göre mesleki çalışmalar şunlar olabilir,
1- Psiko-Sosyal sorunlar için : sosyal kişisel çalışma, sosyal grup
çalışması, eğitsel kol çalışması ile sosyal ve sportif etkinliklere
katılımını sağlama, yönetim, okul, işyeri, aile işbirliğini sağlama,
gerekiyorsa hastaneye sevk.
2- Gelişim sorunları(bedensel,zeka,konuşma,görme) için : hastaneye sevk,özel
rasyon uygulanması,sosyal kişisel ve grup çalışması ,sportif ve eğitsel
etkinliklere yönlendirme
3- Disiplin sorunları için:sosyal kişisel ve grup çalışması,yönetim ,okul,
işyeri gibi çocuğun ilişkide olduğu kişilerle işbirliği,sosyal,kültürel ve
sportif etkinliklere katılımını sağlama,sürekli gözetim ve izini kısma
4- Başarısızlık sorunları için: ders çalışma , öğrenme ve anlama
tekniklerinin öğretilmesi, etüdlerin artırılması ve yetiştirme kurslarına
katılımını sağlama, okul ve aile ile işbirliği, gerekiyorsa sosyal kişisel
ve grup çalışması.
Yapılan mesleki çalışmalar sonucunda sorunu çözülmüş,başarılı,uyumlu
çocuklar olabileceği gibi, sorunu devam eden çocuklarda olabilir. Sorunu
çözülen çocuklar,servisçe sürekli izlenmeli,sorunu devam eden çocuklarla
yeniden mesleki çalışma yapılmalı,gerektiğinde ailesine teslim yada başka
bir kuruluşa nakli sağlanmasıdır.
Yönetmelikler gereğince kuruluşlarda tartışma ve değerlendirme
toplantılarıda yapılmaktadır. Bu toplantılar, vak'a olarak incelenecek
çocuğun sorunlarını bilen bir meslek elemanı tarafından hazırlanacak sunuş
raporuna göre yapılmalı, toplantıdaki
Tartışmalar ile alınan kararların raporu tutulmalıdır.vak'a ile yapılan
mesleki çalışma süreç raporları düzenlenmelidir.
SHU'diğer meslek elemanlarına,hizmet edilen grubun davranış
biçimi,gereksinim ve sorunları konusunda,hizmet içi eğitim vererek ideal
kurum bakımına ulaşabilirler. Örneğin; korunmaya muhtaç çocuğun, sosyal
uyumsuzluk içinde olup, diğer kişilere karşı düşmanca davranış geliştirme ve
kendisine karşıda düşmanca davranışta bulunulması için kışkırtma yapma
eğiliminde olduğunu bilemeyen aşçı, hizmetli, şöför, memur,hatta öğretmen
gibi diğer personeli, çocukların kışkırtmasına gelmemeleri için eğitmesi
gerekecektir.
Kuruluşlardaki SHU ve psikologlara grup sorumluluğu verilmeyerek, mesleki
uygulama yapmalarına fırsat tanınmalıdır. Kuruluşun meslek elemanları
tarafından eğitilip, düzeltilebilecek olan bazı davranış bozuklukları
zamanla kronikleşmekte ve psikiyatrik tedavi, terapiye gerek duyulacak
duruma gelmektedirler.
Mesleki çalışma yapılmadan,sorun olan çocukların kuruluşlar arası tertipleri
için sosyal inceleme raporları düzenlendiğine sıklıkla rastlanmaktadır.
Böylece sorunu kendisini çözmek yerine, başından atmış ve sorunda kuruluştan
kuruluşa taşınmış olmaktadırlar.
Çocuklarla çalışma nedenleri ,servise geliş-havale yolları, serviste yapılan
işlemler ve elde edilebilecek sonuçları şekil 2 de gösterildiği gibi bir iş
akımı şeması halinde göstermek de mümkündür.
Sosyal servis çalışma ve iş akımı şemalarının tablolar halinde,serviste
sergilenmesi,görevlilerin neyi nasıl yapacaklarına rehber olabileceği gibi,
kişilerde servisin çalışmaları konusunda bilgi verecektir.
|
|
