::.Sosyal Hizmet Uzmanı Web Sitesi.::

Ana Sayfa||Araştırmalar ||Editör ||Site Haritası|

Sosyal Hizmet Mesleği

Mesleki Bilgiler

SHU Yazıları

SHU Yayınları

SHU Araştırmaları

SHU İsim Listesi

Sosyal Hizmet Alanları

Çocuk Refahı

Gençlik Alanı

Yaşlılık ve Sorunları

Aile Sorunları

Sosyal Sorunlar

Engeliler ve Sorunları
Tıbbi Sosyal Hizmet

İş İlanları
Kurum İlanları
Eleman İlanları
İş İlanı Verme
Bireysel Gelişim
Bireysel Gelişim
NLP
Toplam Kalite
Beden Dili
İletişim Bilgisi
Halkla İlişkiler
Ana-Baba Okulu
Sosyal Bilimler
Sosyoloji
Psikoloji
Sosyal Siyaset
Sosyal Siyaset Bilgileri
Kitap - Sanat
Kültür/Sanat
Kitap Tanıtımı
İnsan Hakları
İnsan hakları Bilgileri

SAMSUN İLİ’NDE SHÇEK’E BAĞLI KURULUŞLARDA ÇALIŞAN
SOSYAL HİZMET UZMANLARININ MESLEKİ UYGULAMALARDA KARŞILAŞTIKLARI GÜÇLÜKLER -3

1- Bölüm 2- Bölüm 3- Bölüm 4- Bölüm Anket

Cesur CEYLAN
Sosyal Hizmet Uzmanı/Sitemiz Yazarı
cesurceylan@hotmail.com/cesurceylan@mynet.com

1.1.5. TÜRKİYE’DE SOSYAL HİZMETLER ÖRGÜTSEL YAPISI
1.1.5.1. Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü
1963 yılında, 225 sayılı kanun ile, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı merkez teşkilatı bünyesinde, “her türlü sosyal yardım ve sosyal güvenlik hizmetlerini düzenlemek, korunmaya muhtaç çocuklarla, sakatların ve ihtiyarların bakım, yetiştirme ve rehabilitasyonu ve çalışma gücünden yoksun fakir kimselerin sosyal güvenliğini sağlamak ve Sosyal Hizmetler Enstitüsünün idari ve bilimsel işlerini kovalama ve denetimini yapma” görevleri verilen Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
1961 yılından bu yana kanunlaşması yönünde kamu makamlarınca gayret sarf edilmiş olan Sosyal Hizmetler Kurumunun 1983 yılında, “sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu” olarak ve son derece modern esaslar ve usuller çerçevesinde kurulabilmiş olmasının, sosyal hizmetler genel müdürlüğünün bu dönemdeki, bilgi ve kaynak birikimine bağlamak mümkündür.
Bugün başbakanlık bünyesinde yer alan ve son derece önemli olan sosyal görevleri yerine getiren sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu 1983 yılında mevcut sosyal hizmet kurumlarının, çağdaş ilkeler doğrultusunda yeniden düzenlemek suretiyle oluşturulmuş yeni bileşimidir.
SHÇEK’in kurulmasını sağlayan 2828 sayılı kanun, başta çocuklara yönelik sosyal hizmetler ve sosyal yardım karakterli diğer sosyal hizmetler olmak üzere, temel sosyal hizmetleri birleştirmiştir(Coşkun,1969,akt:Çengelci,1998).

1.1.5.1.1. Çocuklara Yönelik Sosyal Hizmetler
SHÇEK’in sorumluluğu altındaki korunmaya muhtaç çocuk hizmetleri, İl Sosyal Hizmetler Müdürlüklerinin takibi altında; çocuk yuvaları, yetiştirme yurtları ve koruyucu aileler tarafından yürütülmektedir.
Çocuk Yuvaları
Çocuk yuvaları, 0-12 yaş arası korunmaya muhtaç çocuklarla,gerektiğinde 12 yaşını dolduran kız çocuklarının bedensel, eğitsel, psiko-sosyal gelişimlerinin, sağlıklı bir kişilik ve iyi alışkanlıklar kazanmalarını sağlamakla görevli ve yükümlü olan yatılı sosyal hizmet kuruluşlarıdır.
Yetiştirme Yurtları
Yetiştirme yurtları, 13-18 yaşları arasındaki korunmaya muhtaç çocukları korumak ve bir iş veya meslek sahibi edilmeleri ve topluma yararlı kişiler olarak yetişmelerini sağlamakla görevli ve yükümlüm olan yatılı sosyal hizmet kuruluşlarıdır.
Yetiştirme yurtlarında bulunan çocukların bir iş veye meslek sahibi edilmelerinde çeşitli kaynaklar değerlendirilmektedir. Bunların başında okullar gelmekte ve yetenek durumları uygun olan çocukların eğitim sürecine girmeleri sağlanmaktadır. Diğer grupta yer alan çocuklar arasında, SHÇEK Genel Müdürlüğü bünyesindeki atölyelerde veya piyasadaki iş yerlerinde genel hükümler doğrultusunda işe yerleştirilmekte ve bu suretle meslek sahibi olmaları sağlanmaktadır.
Koruyucu Aileler
Koruyucu aile hizmetleri, 1961 yılında başlamıştır. Koruyucu aileler, öz ailesi tarafından bakılmayacak durumda olan ya da öz ailesi yanında kalması bedensel, ruhsal ve sosyal gelişimi bakımından sakıncalı olduğu kabul edilen çocuğun evlatlık verilmesinin olanaklı olmadığı ya da uygun görülmediği durumlarda, evlerinde kalacağı, öz anne babasının yerini alabilecek, ona her bakımdan sürekli ya da geçici, gönüllü ya da ücretli olarak bakım ve eğitim sağlayabilecek olan ailedir (Tomanbay,1999).
Çocuk ve Gençlik Merkezleri
Çocuk ve gençlik merkezleri, 2828 sayılı kanunla belirlenmiş korunmaya muhtaç çocuk tanımının kapsamı içinde düşünülebilecek çocukların; kişisel, ailevi, sosyal ve ekonomik özellikleri ve ihtiyaçları göz önünde tutulmak suretiyle, durumlarına uygun bir sosyal programdan( kuruluş bakımı, sosyal yardım vb.) yararlandırmak üzere; ön incelemelerinin yapıldığı ve geçici barınma ve rehabilitasyon olanaklarının sağlandığı yatılı ve gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarıdır(Çengelci,1998)

1.1.5.1.2. Özürlülere Yönelik Sosyal Hizmetler
SHÇEK’in özürlülere yönelik hizmetleri, esas itibariyle bakım ve rehabilitasyon merkezleri bünyesinde gerçekleştirilmektedir.
“Bakım ve rehabilitasyon merkezleri; bedensel, zihinsel ve ruhsal özürleri nedeniyle, normal yaşamın gereklerine uyamama durumunda olan kişilerin, fonksiyon kayıplarını gidermek ve toplum içinde kendi kendilerine yeterli olmalarını sağlayan beceriler kazandırmak veya bu becerileri kazanamayanlara devamlı olarak bakmak üzere kurulan sosyal hizmet kuruluşlarıdır.
SHÇEK’in yetişkinlere yönelik sosyal rehabilitasyon hizmetlerinin ağırlığını, görme özürlüler oluşturmaktadır. Kurumun biri Ankara’da ve biride İstanbul’da olmak üzere iki görme özürlüler rehabilitasyon merkezi bulunmaktadır. Bu merkezlerde yılda iki dönem halinde ve 22’şer haftalık sürelerle, 18-35 yaşları arasındaki yetişkin özürlülere rehabilitasyon hizmeti sunulmaktadır.
Spastik çocuklar eğitim ve rehabilitasyon merkezinde ise, 0-14 yaşları arasındaki spastik çocuklara özel eğitim, rehabilitasyon ve tedavi hizmeti sunulmaktadır(Çengelci,1998)

1.1.5.1.3. Yaşlılara Yönelik Sosyal Hizmetler
Yaşlı hizmetleri yaşlıların sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak, hayatlarını sağlık ve güvenlik içinde sürdürmelerini sağlamak amacıyla gerçekleştiren faaliyetler bütünüdür.
Yaşlılara SHÇEK tarafında sunulan hizmetlerin önemli bir bölümü huzurevleri bünyesinde gerçekleştirilen hizmetlerden oluşmaktadır.
Huzurevi
Huzurevi, yaşlı ve güçsüzlüğü nedeniyle kendi başına kalmayan, birlikte olabileceği bir yakını olmayan kişilere toplu yaşam tarzında bakım, yeme içme, barınma ve sosyal yaşam sağlayan yatılı kurumdur(Koşar,1996)
Yaşlı Dayanışma Merkezi
SHÇEK’in yaşlılara yönelik diğer bir hizmeti de yaşlı dayanışma merkezleridir. Yaşlı dayanışma merkezleri, yaşlılara gündüz saatleri içinde sosyal ve kültürel etkinlikler sunan ve karşılaştıkları çeşitli günlük aksaklıkları da gerekli personel, araç ve gereci temin etmek suretiyle gidermeye çalışan sosyal hizmet kuruluşlarıdır
1.1.6. GENELCİ YAKLAŞIMDA SOSYAL HİZMET UZMANININ İŞLEV VE ROLLERİ
Sheafor ve Horejisi (2003) sosyal hizmet uzmanının mesleki rollerini ve buna karşılık gelen rollerini sıralamıştır. Bu bağlamda sosyal hizmet uzmanının birbiriyle bağlantılı on rolü olduğunu belirtmiştir.
• Bağlantı Kurucu Rolü: Sosyal hizmet uzmanı müracaatçının durumunu ve kaynaklarını değerlendir me, havale etme, hizmet sunum sistemleri arasında bağlantı kurma ve bilgi verme işlevi,
• Savunucu Rolü: Sosyal hizmet uzmanı müracaatçı veya vaka savunuculuğu, sınıf savunuculuğu işlevi,
• Öğretici Rolü: Sosyal hizmet uzmanı toplumsal ve günlük yaşam becerilerinin kolaylaştırılması, temel koruma işlevi,
• Danışman Rolü: Sosyal hizmet uzmanı psiko-sosyal değerlendirme ve teşhis, dengeyi korumaya yönelik bakım, sosyal tedavi, uygulamanın değerlendirmesi işlevi,
• Vaka Yöneticisi Rolü: Sosyal hizmet uzmanı müracaatçının belirlenmesi ve yönlendirilmesi, müracaatçının değerlendirilmesi, hizmet ve tedavi planlaması, bağlantılandırma ve hizmetlerin eşgüdümü, takip ve hizmet sunumu gözleme, müracaatçının desteklenmesi işlevi,
• İşyükü Yöneticisi Rolü: Sosyal hizmet uzmanı çalışma planı hazırlama, zaman yönetimi, kalitenin sürdürülmesini gözleme, bilgi işleme işlevi,
• Personel Geliştiricisi Rolü: Çalışanların oryantasyonu ve eğitimi, personel yönetimi, süper vizyon, konsültasyon işlevi,
• Yönetici Rolü: Yönetim, kurum içi ve dışı eşgüdüm, politika ve program geliştirme ve program değerlendirme işlevi,
• Sosyal Değişme Ajanı Rolü: Sosyal sorunların ve politikaların analizini yapma, toplumun ilgisini harekete geçirme ve sosyal kaynakların geliştirilmesini sağlama işlevi,
• Profesyonel Rolü: Kendini değerlendirme, kişisel ve mesleki gelişim ve sosyal hizmet mesleğinin güçlendirilmesi işlevlerine sahiptir. 1.2. ARAŞTIRMANIN PROBLEMİ:
Sosyal hizmet mesleği, sosyal refah kurumunun işlevsellik kazanmasının bir gereği olarak ortaya çıkmakla birlikte genelde sosyal refah sistemi içinde sorumlu çeşitli meslek ve disiplinlerin ihtisas alanları dışında kalan faaliyetlerin yerine getirilmesi için duyulan ihtiyacın bir sonucu olarak yorumlanmaktadır. Meslekleşmenin tarihsel süreci içinde sosyal refah hizmetleri ile sanayileşmenin ilişkisi çok sık kurulmuştur. Bu ilişki içinde, 1800’lerin başında varlığından pek de bahsedilmeyen sosyal hizmet mesleği; sanayileşme ve onun doğurguları ile sıkı bir neden sonuç ilişkisi içindedir(Özdemir, 2000).
Çağımız toplumlarında kalkınmanın insan unsuruna ağırlık veren sosyal hizmet; bir yönden bireyin çevresi ve içinde bulunduğu yaşam durumları ile sürekli etkileşimleri çerçevesinde, toplumsal işlevselliğini ve üyesi olduğu toplumun normatif ve sosyal değerlerine uyumunu güçleştiren engelleri ortadan kaldırarak ya da baskılarını hafifleterek kendini gerçekleştirmesine olanak sağlamayı, diğer yönden ise toplumun olanak ve koşullarını bireyin gelişmesine katkıda bulunabilecek düzeyde geliştirmeyi ve değiştirmeyi amaçlamakta olan bir meslektir (Kut,1988). Sosyal hizmet mesleği bu amaçladıklarını yerine getirirken kendine has yöntemleri kullanır.
Davranış ve sosyal bilimleri temel alan uygulamalı bir bilim olan sosyal hizmet, mikro, mezzo ve makro düzeyde tüm insanların psiko-sosyal işlevlerini yerine getirmede ve refahlarının sağlanmasında koruyucu, geliştirici ve rehabilite edici işlevleriyle önemli bir misyona sahiptir. Ülkemizin bugün içinde bulunduğu sosyo ekonomik ve kültürel ortam nedeniyle sosyal hizmet uygulamalarına duyulan ihtiyaç ve bu bağlamdaki çalışmalar giderek artmaktadır (Bulut, 2004). Giderek artan bu ihtiyaca cevap verebilmenin yolu şüphesiz ki yeni sosyal hizmet okullarının açılmasına bağlıdır. Fakat ülkemizde sosyal hizmet eğitimi yalnızca Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Yüksekokulu ve Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimler Fakültesi Sosyal Hizmetler bölümünde verilmektedir. Ülkemizde 1960’lı yıllardan beri eğitim veren Sosyal Hizmetler Yüksekokulu mezun sayısı günümüze kadar yaklaşık üç bin civarındadır. Emekli olanlar ile çeşitli sebeplerle mesleğini uygulamayan sosyal hizmet uzmanlarını düşündüğümüzde ve Türkiye’nin demografik yapısıyla karşılaştırdığımızda bu kadar sosyal hizmet uzmanının giderek artan ihtiyaca cevap vermesi mümkün görünmemektedir. Bu durum ortaya yeni problemlerin çıkmasına sebep vermekte kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanları birtakım güçlüklerle karşılaşmaktadırlar.
Bu bilgiler ışığında Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının görüş ve değerlendirmelerine başvurarak sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılşatıkları güçlükler, kendi değerlendirmelerine göre bu güçlüklerin nedenleri, kurumla ve bürokrasiyle ilgili sıkıntılar ve mesleğin Samsun İli’ndeki misyonunu ortaya koymak araştırmanın problemini oluşturmaktadır.

1.3.ARAŞTIRMANIN AMACI:
Bu araştırmanın temel amacı Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılkaştıkları güçlüklerdir.
Araştırmada yukarıda ifade edilen ana amaç doğrultusunda alt amaçlar ve bu amaçlarla cevplandırılacak sorular aşağıdaki gibi gruplandırılmıştır.
1. Bazı sosyo demografik özellikleri:
1.1. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının yaş, cinsiyet, medeni durum gibi kimlik bilgileri nelerdir?
1.2. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının sosyo ekonomik düzeylerine ilişkin bilgiler nelerdir?
1.3. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının eğitim durumları ve çalışma yaşamlarına ilişkin bilgiler nelerdir?
2. Çalıştıkları alan ve kuruluşa ilişkin bazı bilgilerin belirlenmesi:
2.1. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının çalıştıkları alan, kuruluş ve kuruluştaki kapasiteye yönelik bilgiler nelerdir?
2.2. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleksel görevleri dışında yaptıkları işler nelerdir?
3. Sosyal hizmet uzmanlarının uygulama sırasında karşılaştıkları engellerin belirlenmesi:
3.1. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının eğitimleri sırasında edindikleri mesleki bilgi ve becerilerini uygulama olanaklarını nasıl değerlendirmektedirler?
3.2. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanları kendi performanslarını nasıl değerlendirmektedirler?
3.3. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulama sırasında karşılaştıkları engeller nelerdir?
3.4. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının çalıştıkları kuruluşların işleyişini ve uygulamaların verimliliğini etkileyen sorunlar nelerdir?

1.4. ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ:
Bir araştırmanın önemi; araştırmacının kendi amacını ortaya koyması; araştırmacının çalışmayı neden yaptığını tanımlamasıdır.
Bu araştırmanın yapılmasında araştırmacının kendi amacı ve varmak istediği nokta; Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalar sırasında yaşadıkları güçlükleri yine bu kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının değerlendirmeleri çerçevesinde saptamak ve analiz etmektir. Gerek uygulama için gerekse içinde bulunulan durum ile ilgili kuramsal bilgiye yönelik yerel düzeyde hissedilen bilgi eksikliğini gidermeye çalışmanın bu açıdan önemli olduğu düşünülmektedir.
Bu araştırmanın uygulama açısından öncelikle Samsun’daki sosyal hizmet mesleğinin bugünkü durumunu ortaya koyan öncü çalışmalardan birisi olacağı, yerel düzeyde bilim ve meslek olarak sosyal hizmetin gelişimi açısından yapılacak diğer çalışmalara kaynak oluşturacağı ve yeni araştırmalara olanak sağlayacağı düşünülmüştür. Literatürde yerel düzeyde sosyal hizmet uzmanlarının sıkıntılarını ve sosyal hizmet uygulamalarında karşılaşılan güçlüklerin neler olduğunu ortaya koyan bir çalışmaya rastlanmamış olması da bu çalışmanın kuramsal bir öneme sahip olduğunun göstergesidir.
Son zamanlarda sosyal hizmet kuruluşlarına ve meslek elemanlarına artan ihtiyaç giderek artmaktayken taşra teşkilatlarında bulunan kuruluşlar ve meslek elemanları yetersiz kalmaktadır. Bu yetersizlik dolaylı olarak uygulamaları etkilemekte ve hizmet kalitesini düşürmektedir. Tüm bunların sonucu olarak ise sosyal hizmet mesleğine karşı geliştirilen önyargılar ve kuşkular bu konun araştırılması açısından önemli olduğunu göstermiştir. 1.5. ARAŞTIRMANIN SAYILTILARI:
Araştırma ile ilgili olarak aşağıdaki temel sayıltılar kabul edilmiştir.
1. Meslek elamanı olarak sosyal hizmet uzmanlarının sayısının yetersiz olduğu varsayılmaktadır.
2. Sosyal hzimet uzmanlarının mesleki uygulamaları sırasında birtakım güçlüklerle karşılaştıkları varsayılmaktadır.
3. Sosyal hizmet alanının böyle bir çalışmaya ihtiyacı olduğu varsayılmaktadır
4. SHÇEK bünyesinde verilen hizmetlerin verimli olmadığı varsayılmaktadır.
5. Çalışmaya katılımın gönüllü olması nedeniyle araştırmaya katılan guruptan doğru ve güvenilir bilgi elde edileceği varsayılmaktadır.
6. Araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılacak görüşme formlarının amaca ulaşmak için gerekli olan bilgileri toplamak açısından yeterli olacağı varsayılmaktadır.
1.6. ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLAR:
1. Araştırma belirlenen araştırma amaçları ile sınırlıdır.
2. Araştırma belirlenen problem odağıyla sınırlıdır.
3. Araştırma belirlenen araştırma amaçları doğrultusunda hazırlanacak görüşme formu ile bunların kapsadığı sorular ve bunlara verilecek olan cevaplarla sınırlıdır.
4. Araştırma Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarından çalışmaya katılmayı kabul edenlerle sınırlıdır.
5. Araştırma bir yarıyıl dönemiyle (Mart 2006 - Mayıs 2006) sınırlıdır.

1.7. TANIMLAR:
Araştırmada kullanılacak tanımlar işlevsel tanım şeklinde yer almıştır.
Sosyal Hizmet / Sosyal Çalışma :
SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda sosyal yardım, sosyal refah ve sosyal güvenlik konularında işlev gösteren bir meslek ve bu konulara ilişkin bilgi üreten bir disiplindir.
Sosyal Hizmetler:
Toplumdaki insan kaynaklarının korunması ve geliştirilmesi ile doğrudan ilgili, toplumun sosyal refahı yönünde devletçe örgütlenmesi ve yürütülmesi gerekli görülen eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik (sosyal sigortalar ve sosyal hizmet alanları) hizmetleridir (Tomanbay, 2000).
Sosyal Hizmet Uzmanı / Sosyal Çalışmacı:
Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kurumlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarını kapsar.

Müracaatçı:
Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlardan hizmet alan kişileri kapsar.
Araştırma Grubu:
Samsun İli’nde SHÇEK’e kuruluşlarda çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarından çalışmaya katılmayı kabul edenlerden oluşan gruptur. DEVAM EDİNİZ

Bize Ulaşın