| |||||||
| |||||||
|
GİRİŞ “Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura Usulü Hakkında Yönetmelik”, 3 Ekim 2011 tarihinde 28073 sayılı Resmî Gazete’de, (Yönetmelik Karar Sayısı : 2011/2192 ) yayınlanarak yürürlüğe girmiştir (1). Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Sayıştay’ın görüşü alınarak hazırlanan bu yönetmelik ile, 20/08/2004 tarihli ve 2004/7754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları İle Yapılacak Yarışma Sınavları Hakkında Yönetmelik” (2) yürürlükten kaldırılmıştır. Bu doğrultuda Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından açıklanan 2012 yılı Sınav Takvimi’nde, Özürlü Memur Seçme Sınavı’nın (ÖMSS) 29. 04. 2012 tarihinde yapılacağı ilan edilmiştir (6). Bu çalışmada “Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura Usulü Hakkında Yönetmelik” hakkında bilgiler verilerek, yapılan değişikliklere değerlendirilecektir. YÖNETMELİĞİN AMACI Yönetmeliğin amacı; “Devlet memurluğuna atanacak özürlülerin alımına ilişkin olarak özür grupları ve eğitim durumları itibarıyla yapılacak merkezi sınav ve kura usulüne, merkezi sınav ve kura sonucuna göre yerleştirme işlemine, özürlülerin hangi işlerde çalıştırılacakları ile istihdamlarının takip ve denetimine, istatistiki bilgilerin temini ve tutulması ile ilgili diğer hususlara ilişkin esas ve usulleri belirlemek” şeklinde detaylı olarak ve geniş yorumlanmasına imkan tanıyan kavramlar kullanılarak ifade edilmektedir. YÖNETMELİĞİN KAPSAMI 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 53 üncü maddesine dayanılarak hazırlanan bu yönetmelikte kapsam; · “10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun eki (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kurumlar ile döner sermayeli kuruluşlar, kanunlarla kurulan fonlar ve kefalet sandıklarına, · İl özel idareleri ve belediyeler, il özel idareleri ve belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı müessese, işletme ve döner sermayeli kuruluşlara, · 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre Devlet memuru istihdam eden diğer kamu kuruluşlarına, devlet memuru olarak atanacak özürlüler hakkında uygulanır.”olarak belirtilmiştir. Bununla beraber, ilgili yönetmeliğin “Diğer Hükümler” başlığı altında; yönetmelik hükümlerine göre özürlü kapsamına girenlerin, Özürlü Memur Seçme Sınavı (ÖMSS) dışındaki personel alımı usullerine göre Devlet memuru kadrolarına atanmalarında veya yerleştirilmelerinde, genel hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir.
TANIMLAR
Yönetmelikte yer alan çeşitli ifadelere ilişkin tanımlar şu şekildedir. Başkanlık: Devlet Personel Başkanlığı
Kura: Özür grubu, eğitim durumu ve tercihlere göre Devlet memuru kadrolarına atanabilmeye esas olacak yerleştirmeyi yapmak amacıyla kullanılacak yöntem
Merkez: Merkezi sınav ve kura işlemlerini sonuçlandıran ve bu sonuçlara göre yerleştirmeyi gerçekleştiren kurum veya kuruluş
Merkezi Sınav: Özür grubu, eğitim durumu ve tercihlere göre Devlet memuru kadrolarına atanabilmeye esas olacak yerleştirmeyi yapmak amacıyla kullanılacak puanları sağlayan Özürlü Memur Seçme Sınavı
Özürlü: Doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yetenekleri bakımından özür oranının yüzde kırk veya üzerinde olduğunu sağlık kurulu raporu ile belgeleyenler
ÖMSS: Özürlü Memur Seçme Sınavı
Sağlık Kurulu Raporu: 16/12/2010 tarihli ve 27787 sayılı (Mükerrer) Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre alınmış sağlık kurulu raporu
Yerleştirme: ÖMSS sonuçları veya kura usulüne göre özürlülerin tercihleri doğrultusunda kamu kurum ve kuruluşlarına ait münhal kadrolara yerleştirilmesi işlemi
ÖZÜRLÜLERİN DEVLET MEMURLUĞUNA ALIMINA İLİŞKİN TEMEL İLKELER
Hükümleri Bakanlar Kurulu tarafından yürütülecek olan bu yönetmelik, özürlülerin devlet memurluğuna alınmasına ilişkin temel ilkeleri şu şekilde belirlemiştir. · Başkanlık, bu Yönetmelikte yer verilen esas ve usullere göre özürlü memur alımı amacıyla Özürlü Memur Seçme Sınavı’nı (ÖMSS) yapar ve/veya kura usulünü sonuçlandırır, ÖMSS ve/veya kura sonuçlarına göre yerleştirmeyi yapar ya da bu bentte belirtilen hususları Başkanlık adına yapacak Merkezi belirler. · ÖMSS, ortaöğretim, ön lisans veya lisans düzeyinde eğitim veren kurumlardan mezun olan özürlüler için eğitim durumları ve özür grupları itibarıyla sınav sorusu hazırlanması, değerlendirilmesi ile özürlülerin bu sınavlarda ulaşabilirlik şartları oluşturularak yapılır. · Kura, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 41 inci maddesine göre Devlet memuru olabilmek için aranan asgari eğitim şartını haiz eğitim veren kurumlardan mezun olan özürlülerden kamu kurum ve kuruluşlarına tercihlerine göre yerleştirileceklerin tespiti amacıyla noter huzurunda yapılır. Kura çekimini, kura için başvuruda bulunan adaylar da izleyebilir. · ÖMSS’de istekleri halinde özürlülere özür grubuna uygun refakatçi temin edilir. · Kamu kurum ve kuruluşları, kanunlarda ya da kanunların bu konuya dair düzenleme yetkisi öngördüğü tüzük ve yönetmeliklerde yer alan özel hükümler haricinde, yerleştirme yapılmasını talep edecekleri kadrolar için üst yaş sınırı tespit edemez. · Yerleştirme sonuçlarına göre özürlülerin Devlet memuru kadrolarına atanmaları ilgili kamu kurum veya kuruluşunca yapılır.
Özürlü Memur Seçme Sınavı (ÖMSS) ve kura
ÖMSS ve kuranın tarihi, başvuru tarihi, başvurunun ne şekilde ve nereye yapılacağı Resmi Gazete’de, Türkiye genelinde yayımlanan yüksek tirajlı bir gazetede ve Başkanlığın resmi internet sitesinde duyurulur.
Özürlü Memur Seçme Sınavı (ÖMSS)
ÖMSS, kurum ve kuruluşların özürlü kontenjan açığı bulunduğu sürece, Devlet memuru olarak atanacaklar için açılan diğer sınavlardan ayrı zamanlı olarak yapılır. ÖMSS sonuçları iki yıl süreyle geçerlidir. Ancak bu süre içinde yeni bir sınavın yapılamaması durumunda sınav sonuçları, bir sonraki sınava kadar geçerli olmaya devam eder. Bu sınav, başvuruların alınması, sınavın uygulanması ve değerlendirilmesi olarak gerçekleştirilir. · Sınav soruları, özür grupları itibarıyla özürlülerin bilgi, yetenek ve becerilerini ölçecek şekilde; işitme, dil ve konuşma ile zihinsel özürlüler için ayrıca öğrenme ve algılama düzeyleri ile dil gelişimleri ve sözel iletişim güçlükleri esas alınmak suretiyle ayrı ayrı hazırlanır. · Sınav konuları, ortaöğretim mezunları için Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ortaöğretim kurumlarında uygulanan eğitim programları; yüksek öğretim mezunları için yüksek öğretim kurumlarında okutulan ders kitapları esas alınarak belirlenir. · ÖMSS, özür grupları ve ulaşabilirlikleri göz önüne alınarak uygun ortamlarda yapılır. · ÖMSS sonuçları, adayların adreslerine posta ile gönderilir. Sınav sonuçları ayrıca diğer iletişim araçları ile de duyurulabilir. ÖMSS’nin, Başkanlık adına Merkezce yapılması halinde ise ÖMSS sonuçları, Başkanlığa da bildirilir.
Adaylar, kadrolara; eğitim durumları ve özür gruplarına ilişkin şartları taşımaları kaydıyla, ÖMSS puanları, tercihleri, kadro sayıları ve koşulları göz önünde tutulmak suretiyle yerleştirilir. Yerleştirme işlemlerinde, diğer koşullar saklı kalmak kaydıyla, yerleştirmenin yapıldığı tarihte aynı adaya ait geçerlilik süresi bitmeyen sınavlardan alınan en yüksek ÖMSS puanı dikkate alınır ve aynı puanı alan adaylar arasından diploma tarihi itibarıyla önce mezun olmuş olana, bunun aynı olması halinde yaşı büyük olana, her ikisinin de aynı olması durumunda ise sınav sonucu yeni açıklanan adaya öncelik tanınır. Milli Eğitim Bakanlığınca yapılacak özürlü öğretmen atamalarına ilişkin yerleştirme işlemleri, ÖMSS sonuçlarına göre adı geçen Bakanlıkça yapılır. Kura
Adaylar, Tercih Kılavuzunda kura ile yerleştirme talep eden kamu kurum veya kuruluşlarından durumlarına uygun koşulların bulunduğu kadrolar için tercihte bulunmak suretiyle yerleştirme talebinde bulunabilir. Tercih edilen kadrolara birden fazla istekli olması halinde istekliler arasında kura çekilerek ilgili kadrolara yerleştirilecek adaylar tespit edilir. Adaylar, Tercih Kılavuzuna göre belirledikleri tercihleri dışında, tercih edilmeyen münhal kadrolara genel kurayla yerleştirilme talebinde de bulunabilir. Yerleştirmede adayların Başvuru Belgesinde ve Tercih Formunda yazıp kodladıkları beyanları esas alınır. Yerleştirme sonuçları, ilgili kurum ve kuruluşlar ile yerleştirilen adaylara bildirilir. Ancak, yerleştirmenin Başkanlık adına Merkezce yapılması halinde ise yerleştirilen adaylara ilişkin listeler ayrıca Başkanlığa da bildirilir.
GENEL OLARAK ÖZÜRLÜLERİN DEVLET MEMURLUĞUNA YERLEŞTİRİLME SÜRECİ
Özürlülere tahsis edilecek kadroların tespitinde, ilgili kurum veya kuruluşun, yurtdışı teşkilatı hariç, toplam dolu memur kadro sayısının % 3’ü dikkate alınır. Özürlü alımı yapılabilecek memur kadrolarına ilişkin Nitelik-Kod Kılavuzu Başkanlıkça hazırlanır. Nitelik-Kod Kılavuzunda, özürlü alımı yapılacak kadrolara ilişkin olarak eğitim durumuna göre program adları, cinsiyet ile bonservis, sertifika ve benzeri belge ve özel şartlar yer alır. Kamu kurum ve kuruluşları bir sonraki yıl için özürlü memur alımı yapacakları münhal kadrolarını; Başkanlığın resmi internet sitesindeki “DPB e-Uygulama” kısmının “Özürlü Personel İşlemleri ” başlıklı bölümünde yer alan “ÖMSS veya Kura Sonucuna Göre Yerleştirme Yapılması Talep Edilen Kadrolara İlişkin Bilgi Formu”ndaki bilgi alanlarını tam ve eksiksiz olarak doldurmak suretiyle, ilgili yılın Ekim ayı sonuna kadar on-line olarak Başkanlığa gönderir. Kamu kurum ve kuruluşları, yerleştirme için Nitelik-Kod Kılavuzunda belirtilenler dışında ayrıca özel nitelik belirleyemez. Yerleştirmenin Başkanlık adına Merkezce yapılması halinde, Başkanlık bu bildirimleri, Nitelik-Kod Kılavuzunda yer alan hususlara uygunluk yönünden inceleyerek sonucu on-line olarak Merkeze bildirir. Merkez, bu kadrolarla ilgili olarak gerektiğinde kurumlarla son mutabakatı sağlar. Yerleştirme işlemi için Başkanlıkça bir Tercih Kılavuzu ve Tercih Formu hazırlanır ve adaylara ulaşması sağlanır. Yerleştirmenin Başkanlık adına Merkezce yapılması halinde ise bu Kılavuz ve Form Başkanlık ve Merkezce birlikte hazırlanır. Adaylar, ÖMSS veya kura sonuçlarına göre yerleştirilmek istedikleri kadroları, Tercih Formuna yazarak kodlar ve Kılavuzda belirlenen yolla teslim eder. Tercihlerin alınması sırasında adaylardan kadroların koşullarına ilişkin herhangi bir belge istenmez. Özürlü adaylar ÖMSS ve/veya kura işlemleri sonuçlarına göre Devlet memuru kadrolarına yerleştirilir. Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, herhangi bir kadroya yerleştirilen adaylar, iki yıl geçmedikçe tekrar yerleştirilemez. Adaylar, yerleştirildikleri kamu kurum ve kuruluşlarına, atanmak üzere Tercih Kılavuzunda yazılı olan belgeler ile birlikte süresi içinde başvurur. Kamu kurum ve kuruluşları, yerleştirmeye ilişkin olarak atamaya yetkili amirin onayı ile beş kişiden oluşan bir değerlendirme komisyonu kurar. Bu komisyon, atanmak üzere bildirilen adayları, aranılan nitelikler yönünden inceleyerek, nitelikleri uyanların atamalarının yapılmasını teklif eder. Yerleştirilen adaylar, kamu kurum ve kuruluşlarınca başka bir sınav veya mülakat yapılmaksızın, ilan edilmiş kadrolara doğrudan atanır. Ancak, atama için öngörülen koşullara uymayan veya gerekli belgeleri süresi içinde getiremeyen adayların atamaları yapılmaz.
Hak iddia edilemeyecek durumlar
· ÖMSS’de yüksek puan almak, kamu kurum ve kuruluşlarında görev almada tek başına bir hak teşkil etmez. · Yanlış, yanıltıcı veya gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar ile Başvuru Belgesinde ve Tercih Formunda kodlanmayan, yanlış kodlanan veya tutarsızlık bulunan bilgiler yüzünden yerleştirmesi yapılamayan veya daha alt tercihlerine yerleştirilenler ile kura usulüne göre genel yerleştirme talep edenlerden yerleştirilmesi yapılan adaylar, bu durumdan dolayı başka bir hak iddia edemez. · Kamu kurum ve kuruluşlarının atama için öngördükleri koşulları taşımayan adaylar, yerleştirmeden doğan tüm haklarını kaybeder.
İlgili kamu kurum ve kuruluşları, yerleştirmesi yapılan kadrolardan atama sonucu göreve başlatılanları, ataması yapıldığı halde göreve başlamayanları, niteliği uymadığı gerekçesi ile ataması yapılamayan veya ataması iptal edilen adaylara ilişkin bilgileri, Başkanlığın resmi internet sitesindeki “DPB e-Uygulama” kısmının “Özürlü Personel İşlemleri ” başlıklı bölümünde yer alan ilgili formlardaki bilgi alanlarını tam ve eksiksiz olarak doldurmak suretiyle ayrı ayrı on-line olarak, söz konusu atamayla ilgili işlemlerin sonuçlandığı tarihten itibaren 15 gün içinde Başkanlığa bildirir. Yerleştirmenin Başkanlık adına Merkezce yapılması halinde ise söz konusu bilgilerin, aynı şekilde Merkeze de bildirilmesi zorunludur.
İşyerlerinin özürlülerin çalışma şartlarına göre düzenlenmesi
Kamu kurum ve kuruluşları çalışma yerlerini ve eklentilerini, özürlülerin erişebilirliğine uygun duruma getirmek, özürlülerin çalışmalarını kolaylaştıracak gerekli tedbirleri almak ve özürlülerin görev yaptıkları kadronun gereği olan işleri yapabilmeleri için özür durumlarına göre gerek duyulan yardımcı ve destekleyici araç ve gereçleri temin etmek zorundadır.
Özürlülerin çalıştırılacakları işler
· Belirli bir mesleği olan özürlülerin meslekleri ile ilgili işlerde çalıştırılmaları esastır. · Belirli bir mesleği olmayan veya mesleğine uygun kadro bulunmayan özürlüler, özür durumlarına göre yapabilecekleri hizmetlere ait mevcut kadrolarda çalıştırılır. Özürlüler, özürlülüklerini artırıcı veya ek özür getirici işlerde çalıştırılamaz.
Takip ve denetim
Kamu kurum ve kuruluşlarında özürlü memur çalıştırma yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin takip ve denetimi Başkanlıkça yapılır. Bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde, kurum ve kuruluşlar; istihdam ettikleri ve işten ayrılan özürlü personele ilişkin bilgileri, her yıl Mayıs ayının son günü itibarıyla Başkanlığın resmi internet sitesindeki “DPB e-Uygulama” kısmının “Özürlü Personel İşlemleri ” başlıklı bölümünde yer alan “İstihdam Edilen Özürlü Personele İlişkin Bilgi Formu”ndaki bilgi alanlarını tam ve eksiksiz olarak doldurmak suretiyle Başkanlığa on-line olarak gönderir. Ayrıca, kurum ve kuruluşlar söz konusu özürlü personele ilişkin bilgilerde meydana gelecek değişiklikleri de aynı usulle eş zamanlı olarak işlemek suretiyle güncelleştirir.
SONUÇ
“Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura Usulü Hakkında Yönetmelik”, özürlülerin devlet memurluğuna alınma sürecinde, özürlü bireylerin yararına standartlar geliştirilmesinde yönlendirici olabilecek önemli ve yeni bir düzenlemedir. İlgili yönetmelik kapsamında yürürlüğe giren en önemli yenilik, özürlülerin devlet memurluğuna alınma sürecinde katıldıkları sınavların merkezi olarak ve kura ile yerleştirmede, kuranın noter huzurunda yapılacak olmasıdır. Yapılan değişiklikler, bu süreçte özürlülerin yaşadığı pek çok sorunun azaltılmasına katkı sağlayacaktır. Yeni yönetmelik yürürlüğe girmeden önce, özürlülerin devlet memurluğuna alınmasına yönelik sınavlar, “Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları İle Yapılacak Yarışma Sınavları Hakkında Yönetmelik” kapsamında ilgili kurumlar tarafından her yılın Nisan-Mayıs, Temmuz-Ağustos, Ekim-Kasım dönemlerinden bir veya birkaçında düzenlenmekteydi. Devlet memurluğuna alınmak isteyen özürlüler, başvuruda bulundukları her kurum için farklı yer ve zamanlarda farklı sınavlara katılmak durumundaydılar. Bu durum ise öncelikle, önemli bir bölümü işsiz olan özürlüler için daha fazla maddi kaynak, daha fazla zaman ve daha fazla emek gerektirmekteydi. Özürlüler; sınav yerlerine ulaşımda ve sınav yerlerine gidebilmek için ihtiyaç duydukları masrafların karşılanmasında önemli sıkıntılar yaşadıklarından, birçok özürlü sadece yerleşim yerlerine yakın olan kadrolara yönelik açılmış sınavlara katılabilmekteydi. Yeni yönetmelik ile özürlüler, iki yıl geçerliliği olan Özürlü Memur Seçme Sınavı’na (ÖMSS) katılarak elde ettikleri puan ile, (tercih formunda belirtilen koşulları taşımak şartı ile) çalışmak istedikleri tüm kadrolar için başvuru yapabilmektedirler. Bu düzenleme, özürlülerin devlet memurluğuna alınma sürecinde yaşadıkları önemli birçok sıkıntının azalmasına yardımcı olacaktır. 2002 yılında ülke genelinde ilk kez gerçekleştirilen “Türkiye Özürlüler Araştırması” sonuçları ülkemizde özürlülerin maruz kaldığı istihdam sorunlarının büyüklüğünü göstermiş ve bulgular, devletin özürlü işgücü nüfusuna yönelik bir sosyal model ekseninde aktif istihdam politikaları geliştirmesinin gerekliliği ve önemini ortaya koymuştur(3). Bu kapsamda yürütülen çalışmalar sonucunda kamu kurumları ile özel sektörde istihdam edilen özürlü işçi sayısı 2002 yılı sonunda 10.883 iken, 2010 yılı sonunda yaklaşık 3 kat artarak 32.257 olmuştur. Keza kamu kurumlarında özürlü kadrolarında istihdam edilen memur sayısı 2002 yılı sonunda 5.777 iken, 2010 yılı sonunda yaklaşık 3.5 kat artarak 19.915 e ulaşmıştır(4). Ancak, özürlülerin istihdamını artırmak amacıyla yürütülen yoğun çalışmalara karşın, özürlülerin büyük bölümü halen işsizdir. Birçok özürlünün işe alınma sürecinde sahip oldukları özürleri istihdam edilmelerini engellemektedir. İstihdam edilen özürlüler ise, çoğunlukla; talep edilmeyen, az ücretli düşük beceri gerektiren, alt statülü işlerde iş gücü piyasasına katılmaktadır(5). Belirtilen sorunların ortadan kaldırılmasında devlete düşen öncü rol hatırlandığında, yürürlüğe giren yeni yönetmelik, özürlülerin yararına standartlar geliştirilmesinde özendirici olacak yenilikler içermektedir.
KAYNAKLAR
(1) “Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura Usulü Hakkında Yönetmelik”(Yeni Yönetmelik) http://www.dpb.gov.tr/dpb_duyuru_20111003.html
(2) “Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları İle Yapılacak Yarışma Sınavları Hakkında Yönetmelik” (Eski Yönetmelik) http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/21996.html (3 )http://www.ozida.gov.tr/?menu=ozveri&sayfa=ov11/ov11mak4
(4) http://www.ozida.gov.tr/?menu=haber&sayfa=haber0077 (5) TOPLU, Aslı (2009) Sosyal Dışlanma Perspektifinden Türkiye’de Özürlü İstihdamı, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara, s. 96. (6) http://www.osym.gov.tr/belge/1-12592/2012-sinav-takvimi.html * Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümü Arş. Gör. |
|
|
|
|
|
BİZE YAZIN |
|
|
|
|
|