Bize Has Oyunlar” kategorileri içerisinde “etüt oyunları” başlığında da bazı oyunlar oynardık. Bu oyunlara “Etüt Ritüeli” adlı yazıda biraz değinmiştim.
Yurt ve yuva yaşamında çocuklar için sıkıntılı zamanlardan olan etüt saatleri içerisinde ders yapma ve ödev çalışmalarının dışında oyunlar oynardık. Etüt saatleri için saklanan bu oyunlar genelde kâğıt, kalem, atlas, defter gibi okul materyalleri kullanılarak oynandığı için denetleyicilerin pek gözüne batmazdı. Aslında etütleri denetleyenlerin tek istedikleri şey çocukların gürültüsüz ve sessiz bir ortamda belirlenen etüt saatleri süresince oturmalarıydı. Çocuklar problem çıkarmadan etüt salonunda otursunlar da ders dışında ne yaparlarsa yapsınlar. Günlük yaşam programı denilen ve bizim istediğimiz ve bilgimiz dışında programlanan hayatlarımızı kontrol altında tutmanın bir adıydı etüt saati.
 

Etüt salonlarını dolduran onlarca çocuk için bu ölü zaman dilimi oyun saati anlamını taşıyordu. Bu oyunlar arasında; SOS, kare tamamlamaca, amiral battı, trencilik, isim şehir, adam asmaca, katil polis, kim-nerede-kiminle-ne yapıyor, atlastan ülke bulmaca vs. gibi oyunları sayabiliriz.
Asıl amacı dışına taşırdığımız etüt saatlerinde ikişerli ya da daha çoklu oyun grupları kurulur ve sessizlik içerisinde bu oyunlar oynanırdı.
Üç kelimeyi yan yana getirme oyunu olan SOS için karşılıklı iki kişi yerlerini alır. Elde kalem ile en çok SOS kelimesi üretme yarışı başlar. Bu oyuna yakın olan kare tamamlamaca da ise matematik defteri kullanılır. Matematik ile zaten pek aramız yoktur. Defterin kareli oluşu ise bazı oyunlar için araç olarak kullanmamızı kolaylaştırıyordu..
Amiral battı oyununu bilirsiniz. Bu oyun için piyasada hazır oyun düzenekleri vardır. Ama biz, amiral battı oyunu için kendi oyun düzeneğimizi kendimiz kurarız, bu konuda marifetli olduğumuzu saklamaya gerek yoktur. Rakibin savaş gemilerini alabora etmek için kıyasıya mücadele edilirdi. Gemi batarken önce fareler terk edermiş. Batırdığımız gemiler için ayrıca tartışmaya tutuşurduk.
Rakamlar, trencilik oyunu içindir bizim için. Birden dokuza kadar yan yana yazılan rakamlardan trencilik oyunu türettik. İlk oyuncu, rakibine göstermeden bir rakam yazar ve saklı tuttuğu bu rakamı rakibinin tahmin etmesini ister. Tahmin yanlış ise tutulan rakam kutu içerisine alınır ve bu şekilde tren vagonları oluşturulur. En son vagon da oluşturulduktan sonra kara tren kara dumanlar savurarak ve kazanan oyuncunun çuf çufları arasında raylar üzerinde kayar giderdi. Bu oyun en sık oynanan etüt oyunlarının başında gelmektedir. El ve kalem hareketlerinden rakamları tahmin etmekte ustalaştığımızdan oyunun süresi uzardı.
İsim, şehir oyunu için birden çok kişinin olması oyunun tadını arttırırdı. En hızlı şekilde, belirlenen harf ile başlayan isim, şehir, hayvan adları bulunur ve yazılırdı. İsim, şehir, ülke adları konusunda hafızamız oyun sayesinde oldukça gelişmiş durumdadır. Bu oyunun da böyle bir faydası ve katkısı olmuştur bizim için.
Adam asmaca oyununda da kelimeler şifrelenir ve rakibin harf harf bu kelimeyi bulması istenirdi. Her yanlış tahminde idam sehpası hazırlanır ve kelime tahmini yanlış olursa yağlı urganda adam sallanırdı.
Etüdün sessizliğine paralel oynanan katil polis oyununda sadece gözler konuşur. Kâğıtlara katil, polis ve vatandaş isimleri yazılır. Ortaya atılan kâğıtlardan her oyuncu birer tane alır. Katilin görevi polise yakalanmadan gözleri ile cinayet işlemektir. Polis ise ölen insanları kimin öldürdüğünü bulmak zorundadır. İşin koptuğu nokta katilin de polisin de kimler olduğu bilinmediği için katilin polise göz kırpmasıdır. Sonrası malum…
Atlas kullanmak konusunda üstümüze yoktur desem galiba pek inandırıcı olmaz. Ama öyledir. Ancak atlası coğrafya dersi için yardımcı ders materyali olarak değil oyun materyali olarak kullandığımızı söylesem o zaman belki inandırıcı olur. İki kişi karşılıklı oturur ve atlastan seçilen bir ülkeyi bulmaya çalışır. En kısa sürede bulmak oyunu kazandırır. Genelde dünya atlasında bulunması zor olsun diye en küçük ülkeler seçilir. Bu ülkeler bulunana kadar da zaman geçer. Ancak o kadar uğraştan sonra bulunan ülke ya da başkent bir daha unutulmaz.
Etüt saatinin sonuna doğru gürültü arttığından ve denetçilerin buna göz yummalarından dolayı oyunların da gürültülü olanlarına geçilir. Bunlar arasında kim-nerede-kiminle-ne yapıyor oyunu gürültünün ve şamatanın dozunun tavana vurduğu oyundur. En az dört kişi ile oynanır. Oyuncu sayısı kadar kişi, yer ve eylem yazılarak karıştırılır. Ortaya şöyle bir sonuç çıkar: “Müdür çatıda inekle güreş yapıyor.” Artık gülmekten gözlerden yaşlar gelir ve sandalyelerden yere devrilirdik.
Etüt saatinin bittiğini haber veren zil çaldıktan sonra etüt salonuna girmemek için direnen bizler oyunların verdiği müthiş keyiflerden dolayı etüt salonundan çıkmak istemezdik.
Bir sonraki gün etüt saatini iple çekerdik.