|
 |
 |
|
|
NÜFUS PLANLAMASI İNSAN HAKLARINA
AYKIRI MIDIR? Nüfus programları ya da nüfus planlaması toplumun yaşam düzeyini
korumak ve yükseltmek için nüfusun büyüklüğünü kontrol etmeyi ifade eder.
Az gelişmiş ülkelerin demografik geçişim 3. aşamasına geçebilmeleri
için en kolay yolun,ekonomik gelişme olmaksızın, aile planlaması programları
olduğu söylenmektedir. Demografik geçişi hızlandırmak yani süreyi kısaltmak
amaçlandığı için insan hakları konusu gündeme gelmektedir. 1960’lara kadar
hap,1980’lere kadar rahim içi araç, 1980’lerden sonra ise sürekliliği olan
yada cerrahi yöntemlerin( vazektomi,tüp lügasyonu vb.) ağırlıklı olduğu aile
planlaması programları gündeme gelmiştir. İnsan hakları konusu da cerrahi
yöntemlerin ortaya çıkışıyla tartışılmaya başlanmıştır.
Bence nüfus planlaması temelde, insan haklarına aykırı değildir.
Sonuçta kadınların istemedikleri gebelikleri önleme haklarının olması
gerekir. Bununla birlikte nüfus planlaması özünde daha iyi bir yaşam
standardı hedefler yani bireysel yararla birlikte toplum yararını da dikkate
alır.
Nüfus planlamasında kullanılan özendiricileri (incentives)düşündüğümüzde
ödül ya da ceza nitelikli olduklarını söyleyebiliriz. Burada sosyal hizmet
mesleğinin insana ilişkin değerlerinden birinden bahsetmek istiyorum. “İnsan
, insan olduğu için, doğal olarak hareketlerinde rasyonel değildir”.
Rasyonel hareket edebilmek yaşam deneyimleri ve koşullarla ilgilidir ve
birey davranışlarını bilinçli olarak kontrol altına alamayabilir. Nüfus
planlamasında kullanılan özendirme mekanizmaları, bu görüşü destekleyecek
şekilde, bireyin rasyonel hareket etmesini engellemekte ve kendi geleceği
hakkında karar verme özgürlüğünü kısıtlamaktadır.
Söz konusu özendiricilere örnek vermek gerekirse; bireyin bir aile
planlaması programına katılması halinde ailesi ve kendisinin bütün sağlık
harcamalarının karşılanması, para ödülleri, çeşitli hediyeler verilmesi vb
durumları sayabiliriz.
Burada ,aile planlamasının aslında bir sağlık hizmeti olduğunu
düşünürsek, tüm bireyleri kapsaması gereken sağlık gibi temel bir hizmetten
herkesin yararlanamadığını yada aile planlaması programına katılanlara
öncelik verilerek ayrımcılık yapıldığını söyleyebiliriz. Bu da insan
haklarına aykırı bir sonuçtur.
Özellikle az gelişmiş ülkelerde aile planlaması programlarında finansal
kaynağı sponsor ülke temin etmektedir. Dolayısıyla koşulları da sponsor
ülkenin belirlediğini göz önüne alırsak; kaynağı alan ülkenin söz hakkının
olmaması da insan haklarına aykırıdır.
Genellikle sponsor ülke ya da herhangi bir uluslararası kuruluşun
olduğu programlarda hedefler önemsenmekte ve hedeflere ulaşmak için
“zorlama” işin içine girmekte hatta bazı ülkelerde geri dönüşü olamayan
yöntemler kişinin rızası alınmadan yada açıklama yapılmadan uygulanmaktadır.
Ayrıca az gelişmiş ülkelerde kullanılan kontraseptifler sağlık
açısından güvenli olmayabilmektedir. Gelişmiş ülkelerde kalite açısından
yüksek olanlar kullanılıyor olmasına rağmen; az gelişmiş ülkelerde eski
teknolojiyle üretilmiş, yan etkileri olan yada güvenilirlikleri denememiş
kontraseptifler kullanılabilmektedir.
Bunların yanı sıra aile planlaması programları genellikle kadın
odaklıdır ve cinsiyet yanlılığının olduğu da söylenebilir. Sonuç olarak tüm
bunlar insan haklarına aykırı uygulamalardır.
Özetle belirtmek gerekirse nüfus planlaması ya da aile planlaması insan
ve toplu refahını amaçladığından insan haklarına aykırı değildir.Ancak,
programlarda hedeflere “nasıl” ulaşıldığı yada ulaşılacağı konusunda
yukarıda belirttiğim şekilde insan haklarına aykırı uygulamalar
gerçekleşmektedir. Mümkün olduğu kadar hedefe ulaşılmada kullanılan araçlarda ve bu araçların insan haklarına aykırı olmamasında odaklaşılması,sayısal hedeflerden kaçınılması,uygulamaların günüllük esasına dayanark yapılması, özendiricilerin bireyin karar verme özgürlüğünü kısıtlamamasına dikkat edilmesi, sponsor olan ülkenin diğer ülkeye katılım ve söz hakkı vermesi, kullanılan kontraseptiflerin sağlığı tehdit eder nitelikte olmamasının ve yeni teknolojüyle üretilmiş olmasının sağlanması halinde varolan insan haklarına aykırı uygulamaların ortadan kalkacağını düşünmekteyim
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
