|
|
Meslek Seçimi (Sağlıklı bir toplum için
kendimizi tanıyalım)
Türker SÜTÇÜ
Selçuk Üniversitesi Sosyal Hizmetler Bölümünü Öğrencisi
Meslek ,bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptığı,kuralları toplum
tarafından belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere
dayalı faaliyetler bütünüdür.Mesleğin sürdürülmesinde etkenlerden biri olan
kazanç bireyin meslek seçimi kararını etkileyen tek etmen değildir.Bu kararı
etkileyen sosyal statü,düzenli yaşam gibi farklı doyum kaynakları da
vardır.Kazanç sağlama gibi sorunu olmayan kişilerin mesleki faaliyetlerini
sürdürmelerinin yada bazı bireylerin az gelir getiren meslekleri çok gelir
getiren mesleklere tercih etmelerinin nedeni de budur.
Meslek,bireyin yeteneklerini ,kendini geliştirme ve gerçekleştirme yoludur.
Bireyin kişilik özelliklerini,ideallerini,hayat görüşünü,değerlerini
belirler. Birey gününün büyük bir kısmını işinde geçirir. Bireyin yaptığı
faaliyet ilgi ve yeteneklerine hitap ediyorsa kişi mesleki açıdan doyum
sağlar. Mesleki doyum ise ,genel doyuma yansır.Bir nevi bireyin hayatta
mutlu olması kendi özelliklerine uygun doyum sağlayacağı meslek seçmesine
bağlıdır.
Meslek seçimindeki kararı bireyin,işindeki başarı ve başarısızlığını da
etkiler.Her birey farklı ilgi ve yeteneklere sahiptir.Her meslekte farklı
yetenekleri gerektirir. Bir kimse sahip olduğu nitelikleri gerektiren ,sahip
olmadığı nitelikleri gerektirmeyen mesleklerde başarılı olur.
Günümüzde meslek seçeneklerinin artması ,buna bağlı olarak meslekte
uzmanlaşmanın artması,mesleğe hazırlanmanın uzun süreli eğitimi gerektirmesi
seçme işleminin önemini arttırmaktadır.
Bireyin seçim yapmak zorunda olduğu meslekler geniş bir yelpaze
göstermektedir. Tüm bunlar doğru ve gerçekçi seçim yapma zorunluluğunu
artırmaktadır.
Bireyin gelecekteki yaşam tarzını belirlemesinde dönüm noktası olan mesleki
tercihini yaparken doğru ve isabetli karar verebilmesi için izleyebileceği
basamaklar şöyle sıralanabilir.
1.Bireyin yeteneklerinin belirlenmesi
(Ben neler yapabilirim?)
Yetenek belli bir eğitimden yararlanabilme gücüdür.Bireyin hangi eğitim
programında başarılı olabileceğini gösterir.Yetenek meslekteki başarıyı
etkileyen etmenlerden biridir ve temel gerekliliktir.Seçtiği mesleğin
gerektirdiği en az yetenek düzeyine sahip olmayan bireyin o meslekte
başarılı olması olası değildir.Bunun yanında sahip olduğu yeteneklerin
,kapasitenin altında bir yetenek düzeyi gerektiren mesleğe yönelen bireyin
meslekte doyum sağlaması da mümkün olmayacaktır.
Akademik yeteneğin ,okulda derslerdeki başarının yada başarısızlığın
araştırılması, sözel yada sayısal düşünme yeteneklerinden hangisinde daha
başarılı olduğunun belirlenmesi gerekir.Bunun için bireyin Fen,Sosyal,
Matematik,Türkçe derslerindeki başarısı bir ölçüt olacaktır.
Bunun dışında cisimleri üç boyutlu görebilme ,şekiller arasındaki benzerlik
ve farklılıkları bulabilme gücünün belirlenmesi de araştırılması gereken
yetenek alanıdır.
Sayısal düşünme gücüne sahip olmayan ,Fen, Matematik gibi sayısal derslerde
başarılı olmayan bir bireyin Tıp fakültesi,Diş hekimliği,Mühendislikler gibi
Matematik-Fen puanı ile öğrenci alan yüksek öğretim programlarında başarılı
olması mümkün değildir. Cisimleri üç boyutlu görebilme ,bir evin planına
bakarak o evin yapılış halini göz önünde canlandırabilme ,bir şeklin
açılımını düzlem üzerinde çizebilme gücüne sahip olan birey mimarlık
eğitiminde başarılı olabilecektir.
Sözcükleri ustalıkla kullanamayan ,zengin bir sözcük dağarcığına sahip
olamayan kişinin dil ve edebiyat programında başarılı olması beklenemez.
2.İlgi Alanlarının Belirlenmesi
(Ben neleri yapmaktan hoşlanırım?)
Yetenekler,bireyin hangi eğitim programında daha başarılı olabileceğini
gösterirken ilgiler,bireyin hangi faaliyetlerle uğraşmaktan zevk duyacağını
belirler ve işin özüne iner.İlgiler ,yeteneklerle ilişkilidir.İlgi
duyduğumuz alanlar çoğunlukla yetenekli olduğumuz alanlardır.
Seçilecek olan mesleğin ,insanlarla diyalogu ,onları yönetmeyi,
yönlendirmeyi, onlara hitap etmeyi, yardım etmeyi yoksa insanlarla değil de
objelerle uğraşmayı gerektiren faaliyetlerimi içermesinin belirlenmesi,
bunun dışında edebiyata, müziğe, güzel sanatlara karşı olan ilgilerinde
belirlenmesi gerekir.
Birey ilgi duyduğu ,hoşlandığı işleri severek yapar .Bireyin ilgi duymadığı
faaliyete yönelmesi hem mesleki doyumunu hem de başarısını olumsuz olarak
etkileyecektir.
İnsanlara yardım etmekten ,insanların sorunlarını dinleyip sorunlarına çözüm
aramaktan zevk almayan bir psikoloğun ne kendisine ne de kendisinden yardım
isteyen kişiye faydası olacaktır.
3.İş Değerlerinin Belirlenmesi
(Ben ne istiyorum)
Yetenek ve ilgilerin belirlenmesinin ardından bireyin meslekteki
beklentilerini tanımlaması gerekir. İş değerleri, bireyin meslekte nelere
önem verdiğini, mesleki faaliyetin sonunda elde etmek istediği olanakları
gösterir.
Kazanç, yaratıcılığı kullanma, liderlik, yeteneğini kullanma, işbirliği, ün
sahibi olma, sosyal statü, düzenli yaşam, değişiklik gibi iş değerleri
vardır. Birey bu değerlerden kendisi için önemli olanları belirlemeli,
kendisine belirlediği bu değerleri sağlayacak mesleğe yönelmelidir. Ancak
ilgi ve yeteneklerini de göz ardı edilmemesi gerekir.
Meslekte düzenli bir yaşama, sosyal statüye, işbirliğine, yaratıcılığın
anlatım bulmasına önem veren birey kendisine bu beklentilerini
sağlayabilecek olan öğretmenlik mesleğini tercih edebilir.
4.Kişilik Özelliklerinin Belirlenmesi
(Karakterim Nasıl?)
Meslek seçimi, bireyin kişiliğinin yansımasıdır. Bireyin meslek seçiminde
isabetli olması kişilik özelliklerini çok iyi tanıyıp bu özellikleri
gerektiren mesleklere yönelmesine bağlıdır.
Bireylerin çok farklı kişilik özellikleri vardır. Atak, girişken, çekingen,
uysal, hırslı, idealist, hayal gücü zengin, realist, mantıklı, sinirli,
kendi başına buyruk, alçak gönüllü, düzenli, kurallara bağlı vb. çok çeşitli
kişilik özellikleri bulunur. Bireyin sayılan bu özelliklerinden hangilerine
sahip olduğunu belirlemesi, seçimini bu doğrultuda yapması gerekir.
İkna gücü yüksek, dışa dönük, insanlarla devamlı ilişki halinde olan
girişimci niteliklere sahip olan birey avukat, politikacı yada pazarlamacı
olabilir.
Kurallara bağlı, düzenli, statüye önem veren, sorumlu, nesnelerle
uğraşmaktan hoşlanan bireylerin, bankacılık, büro memurluğu, muhasebe gibi
mesleki yönelmeleri isabetli olacaktır.
5.İlgi Duyulan Mesleklerin incelenmesi
Bireyin kendini yukarıda açıklanan şekliyle tanımasının ardından ilgi
duyduğu meslekleri tanıması gerekiyor. Bireyin meslekler hakkında
araştırmasını;
a)Meslek mensuplarının yaptığı temel faaliyetler
b)Çalışma ortamı
c)Çalışma koşulları
d)Çalışanlarda aranan nitelikler
e)Mesleğe hazırlanma
f)İlk işe giriş
g)Meslekte ilerleme
h)Kazanç
ı)İş bulma olanağı ve mesleğin geleceği
konularında yoğunlaştırması gerekir. Bilgi toplamak için, meslekleri tanıtan
klavuzlardan, rehber kitapçıklarından, mesleki tanıtım seminerlerinden,
okullardaki, dershanelerdeki rehberlik servislerinden, o mesleğin
mensuplarından yararlanılabilir.
Karar aşamasında, gerekli alt yapıyı anlatıldığı şekilde oluşturan birey,
sahip olduğu ilgi, yetenek ve kişilik özelliklerini düşünüp bu özelliklerini
gerektiren ilgi duyduğu meslekte karar kılabilir. Üzerinde durulacak temel
nokta bireyin kendini olmak istediği gibi değil olduğu gibi objektif olarak
tanıması, ilgi duyduğu meslekleri de olumlu, olumsuz özellikleriyle
tanımasıdır. "Ne kadar çok kazanabilirim?" yerine "Ben hangi işi en iyi
şekilde yapabilirim?", "Hangi ortamlarda ve koşullarda çalışmaktan mutlu
olurum?" sorularına gerçekçi olarak yapılacak incelemeden sonra samimi
olarak cevap vermektir.
Gencin meslek seçimi kararını etkileyen etmenlerden biri de anne-babanın
genç üzerinde oluşturduğu baskıdır. Birçok ebeveyn çocuklarını bol kazanç
getiren saygın mesleklerde görmek isterler. Ya da kendi ulaşamadıkları
meslekleri seçmelerini arzu ederler. Meslek seçimindeki kararını net olarak
belirlemeyen birey bu baskılardan etkilenir ve ailesinin istediği mesleğe
yönelir. Birey bu şekilde seçtiği mesleğin, kendine uygun olmadığını zamanla
anlar. Kendi arzuladığı mesleğe ulaşmak için ya öğrenimini yarıda keser ya
da öğrenimini tamamladıktan sonra tekrar bir hazırlığa girişir. Bu durum
genç için zaman ve emek kaybı yaratır. Bu tip durumlara düşmemek için
bireyin kararını kendisi vermesi, bu karar doğrultusunda ailesini ikna
etmesi anne babanın da gencin bu kararına saygı göstermesi gerekir.
Kişilik özelliklerinize, yeteneklerinize, günün koşullarına uygun, bilinçli
bir meslek seçimi, toplumda sağlıklı, mutlu, kendi kendisiyle barışık
insanlarında sayısını çoğaltacaktır. Bu da zamanla ( bu bireylerin mesleki
olgunluğa erişmesiyle) sağlıklı, bilinçli, işbölümünün ve paylaşımın mâkul
derecede olduğu, sağlam bir sistem kuracaktır. Atasözlerimizin de bize
söylediği gibi aslında herkes kendi kapısının önünü süpürse ne kadar temiz
bir çevrede yaşarız. İşte herkes kendine uygun mesleği seçtiğinde ve bu
mesleği koşullarına uygun bir şekilde icra edip mesleğinin gelişimi için
çaba sarf ettiğinde her şey daha güzel olacaktır.
Gelecek günlerin ne kadar güzel olabileceğini tayin etme olanağının biz
gençlerin elinde olduğunu unutmayalım. Bu yüzden kararlarımızı sağlıklı ve
bilinçli bir şekilde verelim. Dünya kim ne söylerse söylesin her şeye rağmen
temiz ve yaşanılabilir bir yer. Ya da ne kadar kirli olursa olsun bizim
bundan başka bir alternatifimiz yok. Öyleyse onu ne kadar güzel
kullanabileceğimizi ve çocuklarımıza ne kadar güzel bir dünya
bırakabileceğimizi düşünelim.
kaynak:
http://www.toplumvesiyaset.com
|
|
