Rıza ELİTOK
Sosyal Çalışmacı/Sitemiz yazarı

SOSYAL ÇALIŞMA NOTLARI
“Mesleki Bir Görüşme ve Rapor Deneyimi”

Mesleki raporlar çocuk, yaşlı, genç ve müracaatçının kuruluş, okul, ev, iş yeri, sosyal çevre, aile içerisinde yaşamış olduğu/yaşamakta olduğu ve karakterinde edindiği duygu, düşünce, tepki, etki vb. yansımaların meslek elemanı tarafından ortaya konularak değerlendirilmesi ve çözümlenmesidir kısaca. Sosyal Çalışmacı tarafından yapılan Sosyal İnceleme Raporu, Süreç Raporu, Gözlem Raporu, Durum Değerlendirme Raporu kuruluşlarda sıkça kullanılan mesleki raporlar olarak ele alınmaktadır. Bundan hariç “Sosyal Kişisel Çalışma” ve “Sosyal Grup Çalışması” adı altında meslek elemanı tarafından yapılan çalışmaların raporlarını da sayabiliriz.
İşin tanım ve teorik kısmı bir yana, alan pratiği içerisindeki meslek elemanının gözlem, deneyim ve bilgi derinliği bir mesleki raporun işlevselliğini önemli ölçüde etkilediği kuşkusuzdur. Nihayetinde standart formların; dar bakış açısına sahip, ezberci, rutinci, şekilci ve biçimci bir meslek elemanının elinde içi boş bir sepetten farkı yoktur. Sepeti doldurmak kadar, sepettekileri sınıflandırmak, tasnif etmek ve birbirleri arasındaki bağıntıları ortaya koymak da ayrıca meslekte bilimsel sistematik analizi ve profesyonel mesleki bakışı gerektirir.
Bilimsel Sistematik Analiz: Alan deneyimi ve pratiğin dili ışığında kısaca şöyle tanımlayabiliriz; örneğin korunmaya muhtaç ergen bir çocuğun kuruluş, iş yeri, okul, aile, çevre içerisinde ki temel psikolojik, sosyolojik, kültürel, eğitsel ve iktisadi olguları ve değerleri arasındaki doğal ilişkilerin ortaya çıkartılması, olgular ve değerler arasındaki bağıntıların biçimi ve birbirleri üzerindeki etkilerini çözümlemek olarak tanımlayabiliriz. Derinlikli, etkili bilimsel sistematik bir analiz meslek elemanının mevcut temel teorik bilgisi ile alan pratiğinin birlikte yürütülmesi ile elde edilebilir. Buna kısaca teori-pratik bütünlük de denilebilir. Teori ile pratiği arasında diyalektik bağı oluşturamayan meslek elemanı ya üstün körü, gelişi güzel pratiğinin suç ortağı ya da teorisini bir yere oturtamayan şaşkın ve acz içindeki meslek elemanı görünümü alır. Bilimsel sistematik bir analiz için ne profesör olmaya, ne de cilt cilt kitap okumaya gerek vardır. Bunun için bilimsel bilgiler temelinde özgür bir düşünce, toplumcu ve bilimsel bir bakış, çalışma disiplini ve sabır yeterlidir.

Profesyonel Mesleki Bakış : Alan deneyimi ve pratiğin dili ışığında kısaca şöyle tanımlayabiliriz; örneğin korunmaya muhtaç ergen bir çocuktaki güven ve saygıyı kazanmaya yönelik iletişimi kurabilmek, insan haysiyet ve onurunu korumayı etik bir ilke olarak benimsemek, eşit ve gizlilik prensibi içinde çalışmalarını yürütmek, toplumsal faydayı gözetmek ve demokratik değerleri benimsemek olarak tanımlayabiliriz. Profesyonel mesleki bir bakış için, alanda çalışan meslek elemanlarının hiçbir yönlendirme ve baskı altında kalmadan özgürce düşüncelerini ortaya koyma ve uygulama olanağı bulması, özlük haklarının güçlendirilmesi ve emeklerine uygun bir ücretle çalıştırılmaları gerekmektedir. Aksi halde örneğin kıt kanaat geçinen, kredi kartları borcuna batmış, gelecek kaygısı taşıyan, tedirgin ve korkak bir meslek elemanının yardıma muhtaçlıktan öte bir durumu söz konusu olamaz.
Mesleki raporların sorun çözücü bir fonksiyonları olamaz. Ancak örneğin çocuğun geçmiş ve şimdiki yaşantısı hakkında karşılaştığı engellerin aşılmasında meslek elemanına yol gösterici olabilir. Örneğin korunmaya muhtaç bir çocuk hakkında mesleki bir süreç raporu yazarken çocuğa sorduğumuz soruların temel amacı çocuğun mevcut durumu hakkındaki gerçek duyguları ve tepkileri almak, zayıf ve güçlü yanlarını ortaya koymak, çocuğun kendi kedisinin farkına yeniden varmasını sağlamaktır. Bir mesleki raporu yazıp çocuğun dosyasına koymak ve teftişlerde hazır tutmaktan öteye geçerek, raporun sorun çözmede anahtar ve ipucu olarak değerlendirilmesi gerekir. Mesleki raporların içeriğini örneğin görüşme yapılan kişinin o an ki ruh hali, görüşme ortamı, meslek elemanının çocuğa olan yaklaşımı, çocuğun meslek elemanı hakkındaki görüşleri olumlu veya olumsuz etkiler.
Aşağıda korunma altında olan bir çocuk hakkında yapılmış Süreç Raporu deneyimi gösterilmiştir.

SÜREÇ RAPORU


Sosyal Servis Kayıt No :
Kurum :
Raporu Düzenleyen : Rıza ELİTOK
Görüşme Tarihi ve Süresi :
Rapor Tarihi :
Süreç No : 1

Hizmetten Yararlanacak Olan Kişi /lerin Kimlikleri

Adı-Soyadı : x
Doğum Yeri/Yılı : 1989
Cinsiyeti : E
Anne- Baba Adı : x – y
Anne- Babanın Sağ Olup-olmadığı:
Medeni Durumu : Bekar
ÖğrenimDurumu : Ticaret Meslek Lisesi 3.sınıf

AMAÇ :
Bu mülakatta, kuruluşumuzda bakım ve korunma altında bulunan, yaş itibariyle ergenlik döneminin çeşitli çatışma, buhran ve gerilimlerini yoğun bir şekilde yaşayan X’in;
Okul, psiko-sosyal, kuruluş adaptasyonu, şimdi ve gelecek beklentisine dair duygu, düşünce ve beklentilerinin alınması/paylaşılması, karşılıklı güven ve samimiyete dayalı bir mülakat anlayışıyla kendisi ve çevresiyle ilgili son durumunun değerlendirilerek, mevcut psiko-sosyal sorunlarının giderilmesi, kurumsal/ çevresel koşul ve imkanlarının geliştirilmesi, ruhsal,bilişsel ve fiziksel gelişiminin sağlıklı bir şekilde yürütülmesinin desteklenmesi amaçlanmıştır.

SÜREÇ :
X 1989 doğumlu olup 17 yaşındadır. İlimiz Ticaret Lisesi son sınıf öğrencisidir. 1.70 boylarında, esmer tenli, kıvırcık saçlı, yüzünde kendisini de oldukça rahatsız eden belirgin sivilce ve izlerin olduğu, giyimine, bakımına ve kuşamına özen göstermeye çalışan bir gencimizdir. Yapılan dosya incelemesi ve ilk gözlemlere göre kuruluş ortamına uyum sağlamakta zorlanan/direnen, görevli personelin uyarı ve öğütlerini çoğu zaman dikkate almayan, çeşitli dönemlerde kuruluşu izinsiz terk eden, okul eğitimini sürdürmekte zorlanan ve alt derslerden birçok zayıfı olan, sigara içen ve kuruluşa geç vakitlerde gelen, kısaca yurt ortamında olumsuz/uyumsuz davranışlarıyla dikkat çeken ve tanınan bir gencimiz olduğu anlaşılmaktadır.
…/.2006 tarihinde kendisiyle son durumu hakkında konuşmak amacıyla sosyal serviste kendisiyle yaklaşık 1 saatlik bir görüşme yapılmıştır. Görüşme başlangıcında, vakit ayırdığı için kısaca kendisine teşekkür edilmiş, görüşmenin amacının kendisiyle duygu ve düşüncelerini paylaşmak, kuruluşta görevli sosyal çalışmacı olarak mevcut sorunlarının giderilmesi yönünde, karşılıklı güven ve paylaşım ekseninde kendisine yardımcı ve destek olmak olduğu belirtilmiştir. X, görüşme esnasında Sosyal Çalışmacıya neden not tutulduğunu sormuş, kendisine görüşme esnasında not tutulmasındaki amacın görüşme sürecinde kendisi hakkında alınacak bazı kararların ve yapılacak bazı çalışmaların unutulmaması için olduğu anlatılmıştır.
X’e okuldaki durumu sorularak görüşme başlatılmış, görüşme esnasında içten ve saygılı bir tavırla konuşmaya başlayan X; şuanda lise son sınıfta yaklaşık 18 gündür staj yaptığını,3-4 gün devamsızlık yaptığını, neden devamsızlık yaptığı sorulduğunda nedenini bilmediğini ya da bir nedeni olmadığını, stajda canının sıkıldığını, fazla bir işinin olmadığını, alt sınıflardan 7-8 tane dersinin olduğu ve bu dersleri verememekten korktuğunu belirtmiştir. Kendisine bu kadar çok dersten neden kaldığı sorulduğunda, geçen yıl babasının rahatsızlığıyla uğraştığını, babasını hastaneye götürdüğünü, hastanede onun yanında kaldığını, bu nedenle moralinin bozulduğunu, derslere katılmadığını ve geçme sınavlarını düşünmediğini belirtmiştir. Ayrıca derslerden zorlandığını, bir kısmından hiçbir şey anlamadığını, Şubat 2007 yılında bu derslerinden tekrar geçme sınavlarının olacağını, tek umudunun bu sınavları geçmek olduğunu, kendisine göre bu sınavlarda matematik, tarih ve muhasebe dışındaki dersleri geçebileceğini, diğer derslerinde görüştüğü öğretmenlerinin kendisine yardımcı olacağını söylediklerini, Şubatta ki sınavı için dershaneye gitmek istediğini, ifade etmiştir. En büyük hedefinin kaldığı derslerini vermek ve üniversiteye gitmek olduğunu, bu nedenle dershaneye yazılmak istediğini belirtmiştir. Bu ifadelerinde X’in altta kalan derslerinin baskısını yaşadığı, bu derslerini vermesi gerektiğinin ciddiyetini ve önemini kavradığı yüz ifadesindeki tedirginlik ve ciddiyetten anlaşılmıştır. Ancak derslerini verip veremeyeceği konusunda kendisinden emin olmadığı, yeterince kendisine güvenmediği, sınavlarda birkaç öğretmeninin desteğinin kendisinde umut yarattığı izlenimi edinilmiştir. Dershaneye gitmekte istekli olduğu anlaşılan X’e yaşadığı kendine güvensizliği yenmesi için bu konuda kuruluş idaresinin girişimlerde bulunacağını, muhasebe derslerinde etüt hizmeti verecek bir öğretmenin de kuruluş idaresince temin edilebileceği, Şubat ayındaki sınavlarını vermesinin geleceği açısından çok önemli olduğu tekrar vurgulanarak dershaneye devam, etüt hizmetlerine katılım/devam ve çaba beklendiği ifade edilmiştir. Bu konudaki heyecanını ve memnuniyetini ifade eden X’e dershane süreci ve geçme sınavı sonuçlarının karşılıklı olarak kendisiyle tekrar değerlendirileceği, önemli olanın geleceği ile ilgili bu imkân ve fırsatları kendisinin içten bir istek ve azimle üstlenmesi, her zaman önüne fırsatlar çıkmayabileceği, yaş olarak da artık yetişkin bir insan olduğu bundan sondaki yaşamında daha sorumlu ve planlı olması gerektiği iletilmiştir.
X, görüşme esnasında heyecanlı ve sevinçli bir şekilde 4 gün önce kendisinin doğum günü olduğunu ama kendisinin fark etmediğini öncelikle abisi B’nin doğum günü olduğunu söylediğini, daha sonra okuldaki arkadaşlarının kendisine hatırlattıklarını ifade etmiştir. Bunun üzerine Sosyal Çalışmacı tarafından doğum günü kutlanmış ve görüşmeye kalınan yerden devam edilmiştir. X, okulda sınıf başkanı seçildiğini, okul arkadaşlarının kendisini sevdiğini, ama bazı öğretmenlerinin üst-başını, saçlarını eleştirdiklerini, özellikle müdür yardımcısının kendisini sevmediğini, giyimi ve derslerinin zayıflığı nedeniyle kendisini eleştirdiğini belirtmiştir. Okulda arkadaşlarının iyi olduğunu ve herkes tarafından sevildiğini düşünen X’e kuruluşta da kendisinin sevildiğini, davranışlarında daha fazla olumlu alışkanlık ve sorumluluklar edinmesi neticesinde daha da çok kişi tarafından sevileceği anlatılmıştır. Lisede tek olayının sigara içmek olduğunu, bundan hariç herhangi bir olumsuz davranış içinde bulunmamaya çalıştığını, her hangi bir olaya karışmadığını, yaptığı bir kavga yüzünden karakolluk olduğunu, bir keresinde de abisinin karıştığı bir olay nedeniyle tanıklık ettiğini ifade etmiştir.
Görüşme sürecinde X’e herhangi bir sosyal, sportif ve kültürel faaliyetle ilgili olup olmadığı soruldu. Gitar kursuna gitmek istediğini, eskiden gitarı sevmediğini, ancak katıldığı birkaç konserde dinlediği gitarın çok hoşuna gittiğini ve kendisinin de heveslendiğini, mesela gitarı öğrenip yurttaki eğlencelerde çalmak istediğini belirtmiştir. Bunun üzerine kendisinin müzikle ilgilenmesinin güzel bir faaliyet olacağı, yurtta 1 adet gitarın olduğu, isteği halinde kendisinin bir kursa gönderileceği ifade edildi. X, gitar kursu teklifini heyecan ve sevinçle karşıladı.
Görüşme sürecinde kendisine yurttan memnun olup olmadığı sorulduğunda, yurttan memnun olduğunu, ancak futbol takımı kurulması isteğini belirtmiştir. Bunun üzerine halı saha maçlarını organize edildiğini, her hafta düzenli aralıklarla halı saha maçlarının organize edileceği kendisine iletilmiştir. Halı saha maçlarının sık yapılmasından memnun olacağını, kendisinin bütün maçlara katılmak istediğini ifade etmiştir. Yurttaki etüt çalışmalarına düzenli olarak katılmadığı ve nedenleri üzerinde durulduğunda da, etüt derslerini anlamadığını, öğretmenlerin anlatamadığını, derslere kendisine uygun yerlerden başlanmadığını, etütlerde geride kaldığını, diğer öğrencilere yetişemediğini, etütlerin hazırlanış biçiminin çok kötü olduğunu, zorunluluğa bağlı olarak dayatma olduğu zaman kendisinin rahatsız olduğunu, katılım isteğinin söndüğünü, bir çok kez bu dayatma havasını hissettiğinden dolayı etüt kapısından geri döndüğünü belirtmiştir. Bunun üzerine kendisine, etüt derslerine katılımının bu dönemde özellikle çok önemli olduğu, kendisinin alttan vermesi gereken derslerinin bulunduğu, bu sene lise son sınıfını geçmesi gerektiği bir kez daha hatırlatılmış, özellikle zorlandığı muhasebe dersleri için bir öğretmenin görevlendirileceği, dershane konusunda da kendisine yardımcı olunacağı ancak kendisinin bundan sonraki süreçte dershaneye ve etüt çalışmalarına katılımda özverili ve azimli olması gerektiği anlatılmıştır. Yurtta etüt hizmetlerini destekleyecek ve niteliğini arttıracak özellikle branş öğretmenlerinin yetersiz kalması, yurt şartlarında mevcut çalışma ortamının bir çok genci etüt hizmetlerine katılım göstermede çekici ve cazip olmaması nedeniyle etüt hizmetleri beklenen seviyede gerçekleşmemektedir. Ancak her çocuğun eksikliklere rağmen elinden gelen çabayı göstermesi gerektiği anlatılmıştır.
Boş zamanlarında, okul dışı zamanlarında, kurum dışında zamanını nasıl geçirdiği sorulduğunda, dışarıda arkadaşlarıyla vakit geçirdiğini, kafeye takıldıklarını, tavla oynadıklarını, okul ve kuruluş dışında birkaç tane arkadaş edindiğini, kalabalık grupsal arkadaşlıkları sevmediğini belirtmiştir. Kendisine arkadaşlarını seçmekte özgür olduğunu, ancak arkadaşlarını belirlerken seçici davranması gerektiğini, olumsuz arkadaş çevresi nedeniyle yaşanmış bir sürü acı verici olaya kendisi de dahil herkesin şahit olduğunu, bildiğini, arkadaşlarıyla gezip dolaşabileceğini ancak yurda ve okula zamanında gidip gelmesi gerektiği, özgürlüğün güzel bir şey olduğu ancak, insanların gelecekleri için sorumluluklarını ve yapması gerekenleri de boş vermemesi, ihmal etmemesi gerektiği, insanın gelişi güzel yaşadığı için ilerde çoğu zaman acı pişmanlıklar yaşadığı, insanın çevresi ve kendi deneyimlerinden her zaman ders alması gerektiği kendisine anlatılmıştır.
Görüşme esnasında kendisine ne kadar sigara içtiği sorulduğunda, çoğu zaman günde 1 paket sigara içtiğini, kendisine neden bu kadar çok sigara içtiği sorulduğunda X’in ilk başlarda sessiz kaldığı, bu soru üzerine sıkılgan bir şekilde içinin dolduğu gözlenmiştir. X, kendisinin dertli olduğunu, en büyük derdinin de yüzü olduğunu, yüzünün sivilce ve izlerle dolu olduğunu, bu durumun kendisini rahatsız ettiğini, çevresindeki insanların da kendi yüzünün farkında olduklarını, yüzündeki izlerin kendisini etkilediğini, bir tedavi merkezinde 300 YTL’ ye yüz ameliyatı yapıldığını, aslında kendisinin bu ameliyatı olması gerektiğini ifade etmiştir. Bunun üzerine kendisine, her kesin yüzünde izler ve sivilceler olabileceği, kendisinin aslında çekici biri olduğu, kendisinin bir çok kişi tarafından sevilmesinin sempatik olduğunu gösterdiğini, yüzdeki durumunu kişiliğinde büyütmemesi gerektiği, gelişim dönemi süresince yüzdeki mevcut izlerin zamanla yok olabileceği, önemli olanın insanın canlı bir kişilik ve güler bir yüze sahip olması olduğu, ancak yüzüyle ilgili bir tedavi gerekiyorsa kendisinin hastaneye cilt doktoruna gönderileceği aktarılmıştır. Doktora gönderileceğine çok sevinen gencimiz, teşekkür ederek bir an önce yüzü için tedavi olmak istediğini belirtmiştir.
Yaklaşık 1 saatlik görüşme sonunda yemek vaktinin de gelmesi ile birlikte görüşme sonlandırılmış, X’e istediği zaman kendisinin sosyal servise gelerek duygu ve düşüncelerini paylaşabileceği, kendisi ile yapılan görüşmelerin gizlilik prensibi içinde kalacağı, görüşme içerisinde alınan kararların en kısa zamanda yerine getirileceği iletilmiş, görüşme sonucunda 1 saat önceki durumuna nazaran X’in umut ve sevinç duygularının gözle görülür bir şekilde arttığı tespit edilmiştir. X de görüşmenin kendisi açısından çok güzel geçtiğini, zamanın nasıl geçtiğini fark bile etmediğini, alınan kararlardan memnun olduğunu belirtmiştir.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ : (Shu’ nın çocuk, mülakat süreci ve kendisi hakkında yaptığı değerlendirmeler)
X 17 yaşındadır. Arkadaşları tarafından sevilen, sayılan ve iletişimi iyi olan bir gencimizdir. Gelişiminin en hareketli dönemi içerisinde bulunmakta olup ergenlik sürecinin çeşitli sorunlarını yoğun yaşamaktadır. Bu anlamda özellikle yüzündeki sivilceler ve izlerden çok etkilendiği anlaşılmıştır. Kendisine sempatik ve çekici biri olduğu, herkes tarafından sevildiği, yüzündeki sivilce ve izlerin de gelip geçici olabileceği anlatılmış, tedavi süreciyle de desteklenerek rahatlatılmış ve morali arttırılmıştır. Yüzü ile ilgili konuşulurken Sosyal Çalışmacı; yüz ve ses tonu ifadeleriyle gençte utanma ve rencide oluşturmayacak şekilde, sorunu olduğu gibi saygıyla kabul etme anlayışından hareket etmiş, nihayetinde ilk başlarda sorunu anlatmaktan kaçınan gencin bir süre sonra sorununu rahatlıkla ifade etmesi ve sorunu ile ilgili Sosyal Çalışmacı tarafından aktarılan görüşleri, destekleri içtenlikle ve rahatlıkla benimseyerek dinlediği anlaşılmıştır.
Sosyal faaliyetlerin çocuk ve gençlerin kendilerini ortaya koyma, kendilerini ispatlama, kabul görme, boş vakitlerini verimli geçirmesinde etkili olduğu anlayışıyla gencin gitar eğitimi görme isteği desteklenmiştir. Dersleri ve etüt hizmetleri konusunda, muhasebe öğretmeni ve dershane hizmeti ile kendisine olan güveni arttırılmıştır. Görüşmede alınan kararların ve süreçlerinin karşılıklı çıkar ve sözleşme tarzında algılanmaması için gence, kendisi için yaratılacak imkânların karşılıksız olduğu, kendi geleceği için olduğu, elde edeceği fırsatların ancak kendisi tarafından sahiplenilmesi ile sonuca götürülebileceği, her zaman fırsatların kendisine gelişi güzel sunulmayabileceği ve bunun için alınan kararların ancak kendisinin samimiyeti ve katılımı ile gerçekleşebileceği anlatılmıştır.
Görüşme sürecinin rutin ve sıradan bir süreç şeklinde, gencin yüzeysel tarzda sorunlarını aktararak umutsuzlukla geçiştirmesi biçiminde aktarılmaması için Sosyal Çalışmacının göz teması, ses tonu ve yüz ifadesi; karşılıklı güven ve içtenlik oluşturmaya etken olmuş, gencin geçmiş yaşantısı ve olumsuz tutumları yargılanmadan, teşhir edilmeden olduğu gibi bulunduğu yerden kabul edilmesi ile görüşme başlatılmıştır.
Görüşme esnasında çocuğun iyileşmeye ve gelişmeye yönelik beklentileri olumlu yönde kanalize edilmişse de, geçmiş yaşantısından kaynaklı “hiçbir şeyin düzelmeyeceği, çözülmeyeceği, nasıl gelmişse öyle gideceği”, tarzı önyargı ve engellemelerin, imkansızlıkların ve hayal kırıklıklarının yaratmış olduğu önyargılar ile çocuğun kendisine dair öz güvensizliği görüşme sürecinde Sosyal Çalışmacı tarafından fark edilmiş, sorun çözmede her görüşmede mevcut olun bu yapısal engellerin yan etkisi çocuğa Sosyal Çalışmacı tarafından sunulan “kısa vadeli” ve “yapılabilir” vaatlerle gerçekleşebilir eksende ele alınmaya çalışılmıştır. Uzun vadeli olarak ele alınması ve takip edilmesi gereken hususlar, maddi koşulların ve insan kaynaklarının sorun çözmede esas teşkil ettiği gerçeği, görüşme sürecinde Sosyal Çalışmacı tarafından değerlendirilerek vurgulanmış, çocuğun içinde bulunduğu sorunlar çözülebilir kısa vadeli müdahalelerle ele alınmıştır.
Sonuç olarak mülakat süreciyle X’in kendini yeniden değerlendirmesi sağlanmış, yaşadığı bazı sorunlar tespit edilerek karşılıklı çözüm değerlendirmesinde bulunulmuş, müdahale ve destek süreciyle kendisiyle ilgili kararlarda moral artırımına girilmiştir. Mülakat sürecinde alınan kararların en kısa zamanda gerçekleştirilmesi, gencin yurt, okul ve çevresinde takibinin sürdürülmesi, alınan kararların işleyişine gencin katılımının sağlanmasına süreç içerisinde destek olunması, Şubat 2007 döneminde ders geçme sınavıyla birlikte, X’in mevcut durumu hakkında tekrar bir görüşmenin yapılması kanaati oluşmuştur.