Klinik Psikolog Cafer ÇATALOLUK
Psikoterapist /Aile Terapisti /Psikodramatist
ccataloluk2002@yahoo.com
Çocukluğumuzda en çok keyif veren şeylerden biri sanırım masallarımızdı.
Hani anne babamızın büyük anne büyük babamızın bizlere anlattığı masallar.
Hep masalları keyifle dinlerdim. Ama son zamanlarda oğlum mobil oldukça ve
net sorular sordukça masalların beni ne kadar zorda bıraktığını daha iyi
kavradım. Artık masallar bana keyif katmıyor, beni sadece zorluyor. Sizde
yaşadınız mı bilmem o övdüğümüz masallar hep sihirlerin, büyülerin,
cinlerin devlerin olduğu masallar. Eğer masallardaki kahramanların gerçek
hayatla bağlantısı olsa çocuğun korkularını daha rahat argümanlarla
geçiştirebiliriz.
Burada bence en temel sıkışma noktam iyi ve kötüler. Masallarda hep bir
iyi olan ve ona kötülük yapan ötekiler var. Ben çocuğuma bunları anlatmaya
yanaşmamak için devamlı masallar üretiyorum. Ama kitap okutmak kitapla
tanıştırmak istediğimde de yine onlarla karşılaşıyorum. Kırmızı başlıklı
kızda örneğin. Bir kötü kurt var. Öncelikle kurt neden kötü olsun ki ?
çocuğum soruyor. Sahi kurt neden kötü. Hayvanın tek derdi karnını
doyurmak. Masalı üreten insan zekasının art niyeti olmasa o kurt öyle abuk
şeyler planlamazdı. Üstelik ben doğada kötü bir kurtta duymadım. Ama
kötülük yapan insanlardan söz etmemek zor sanırım. Planlı olarak
hasedinden, öfkesinden uzun erimli planlar kuran insanlar. Belki bir
tarihte çocukları vahşi hayvanlardan uzak tutmak için böyle temalara
ihtiyaç vardı ama söyler misiniz şimdi neden ihtiyacımız olsun. Kalan son
hayvan türlerini de tüketmek için mi ?
Oğluma anlatacak masal bulamıyorum devamlı araştırıyorum
Bu sabah oğlum “ben devi döveceğim” dedi. Hangi dev deyince de sihirli
fasulyedeki dev olduğunu açıkladı. Ona göre dev kötüydü. Haklı çocuk.
Çünkü masalda o dev kötü olarak aktarılmış. Dev doğası gereği insan yiyor
özellikle çocukları yiyor. Devin bir karısı var, Jack (masalda ki kahraman
çocuk) fasulyeden tırmanıp devlerin evine gelince Jack yardım ediyor ve
Jack i eşinden saklıyor. Masalda iyi çocuk olarak lanse edilen Jack
aslında böyle tanımlansa da hırsız . Konuk olduğu evdeki devin çeşitli
değerli şeylerini çalıyor.(belkide yadırgamamak lazım batılılarda hep
doğuya gitmek ve doğuluların zenginliklerini çalmak adına planlar
yapmadılar ve bunu gerçekleştirmediler mi ) Birçok şey çaldıktan sonra son
devin evine gelişinde dev onu yakalamak için arkasından fasulyeden aşağı
inerken jack fasulyeyi baltayla kesiyor ve dev ölüyor.
Sorarım dev kötümü ? Yoksa Jack mi kötü. Dev kendi evinde kendi doğası
gereği yaşarken Jack gidip onun eşyalarını çalıyor. Jack haklımı. Bunu
okuyan çocuk birinden birşeyleri çalarsa suçlumudur. Ben emin değilim.
Ayrıca devi düşman gören çocuğum böyle görmekte haksız mı ?
Şimdi ben ne yapacağım. Düşünsenize çocuğuma anlatacağım adam akıllı bir
masal yok.Sahi biz nasıl çocuklar yetiştirmeye çalışıyoruz.
İyi ve kötü üzerine bir dans olarak kurguladığımız yaşam başka türlü
kurgulanamaz mı ?
Keeney, “Gördüğümüz şeyler ve gerçeklik hakkında oluşturduğumuz haritalar,
her zaman için, o şeyin kendisi değildirler” der. Keeney in
söylediklerinin oğlumun masallarıyla karşılaştırarak kendime bir teleskop
yaptığımda birden gözlerim büyük bir şaşkınlıkla açılmaktadır. Masalları
anlatan ve yazan büyükler haritalarının değişmezliğine ve yararlılığına
bunca inanmışken ve gerçekliği tek taraflı kabul ederken ve aktarırken bir
devi düşman gören çocuğuma ben yaşam hipotezimi hangi argümanlarla
aktarabilirim ki. Çoklu gerçeklik üzerine eğitim alan benim gibi psiko-felsefe
bilgisiyle donanmışların da ebeveyn olabilirliği karmaşıklığımızı
arttırıyor belki. Temel amacım çocuğumun gerçeği kendi tanımları içinde
kavraması. Sadece daha yakın durduğu için değil öyle olduğu için
gerçekliği takdir etmesi ve gerçeklik haritalarını bu doğrultuda organize
etmesidir. Ama her ne kadar çoklu gerçekliğe dair oğlumu donatmaya
çalışsam da o zamanda ya ben yanlış yapıyorsam ve çocuğumu yanlış
donatıyorsam karmaşasıyla yaşıyorum.
Bilişsel haritalar üzerine 1989 yılında yaptığım bir sosyal psikoloji
dersi araştırmasında insanlara herhangi bir haritaya bakmadan
akıllarındaki dünya haritalarını çizmelerini istemiş ve bir resim kağıdına
dünya haritalarını çizdirmiştim. O zaman bulduğum en ilginç sonuç aşırı
siyasi görüşleri olanların (sol yada radikal islamcı) çizdiği Amerika
haritası boynuzlu bir öküz başına benzerken siyasi sivrilikleri olmayanlar
ise amerikan haritasıyla uyumlu bir harita çizmişlerdi. Böylesine insan
algılarını yönlendiren bilişsel haritalar yetişmekte olan beyinleri nasıl
etkilemektedir. Edebiyat ve edebiyatın bireyler üzerine etkilerini
biliyoruz. Edebi bir yolda olan masallar yoluyla çocuklarımıza
aktardığımız yaşam algısı ve yaşamsal gerçeklik neden böylesine tek
taraflı olmak zorunda. Neden öteki olan yaşamlar kendi gerçeklikleri
içinde değerlendirilmez , aktarılmazda tek taraflı aktarılır. Ebeveynler
olarak hep beraber yapa geldiğimiz ve ötekini kötü gösterdiğimiz yaşam
acaba hedefimiz olan çocukları yaratmakta mıdır. Yoksa işte,
ilişkilerinde, arkadaşlıklarında, sevgilisi ile sadece kendi gerçekliğine
yaslanmış çocuklar mı üretiyoruz. Yani devin değerli eşyalarını çalan Jack
tiplemelerini kahraman yapan bizler acaba devlerin gerçekliğini kabul
etmeyerek çocuklarımızı iyi insan mı yapıyoruz. O zaman hangi hırsızlıklar
hırsızlık. Hangi devler hayatlarını yetiştirdiklerimizin dünyasında
rahatlıkla sürdürebilirler. Düşünsenize çocuğum kreşe gitti ve ilk
öğrendiği “kötü”. Her şey iyi ve kötü. Böylesine ilkel bir yaşama onu
zorunlu kılmak bir toplumsal doğruluk mudur?. Yani her şey şeytan ile iyi
olanın savaşımıdır. Jack iyi ve dev şeytan mı? Nedense dev bana daha yakın
geliyor. Bu şeytanlaştırmalar ile bütün hayvanları tüketmedik mi, halen
şer üçgeni diye şeytan ittifakı diye birileri öteki birilerini yok etmiyor
mu? Üstelik bunu koca koca aydınlar yazın ve düşün adamı da hararetle
destekleyerek peşin sıra gitmiyor mu ?. Sırf Jack Bush un işine geliyor
diye dünya medeniyetinin kurucu taşlarından yokluğa mahkum edilen dev asya
haklarının bütün değerli eşyaları ve değerleri çalınarak şeytan ilan
edilmiyor mu ?. Ya da Jack Ladin istiyor diye ötekiler ölmelimi ?.
Sahi gerçekliği çocuklarıma aktarabileceğimi ve daha az ilkel masallar
yada masalcılar yok mu ?.
Ben çocuğuma arıyorum.
Kaynak:
1- Oğlum Temmuz Tan
2- Kırmızı Başlıklı Kız / Anonim
3- Sihirli Fasulye / Anonim
4- Bilumum masallar
5- Bebe Speed / Gerçek Gerçekten Ne Kadar Gerçektir/ M.Dokur Aile Terapisi
Notları 2005
