|
|
 |
MADDE BAĞIMLISI ERGENLERDE AİLE TERAPİLERİ VE BİR
OLGU SUNUMU
Family Therapy for Substance Addicted Adolescent and A Case Report
Sosyal Hizmet Uzmanı Fatih KILIÇARSLAN
fkilicarslan34@gmail.com
|
BİRİNCİ BÖLÜM
ÖZET
Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi, ÇEMATEM servisinde uçucu
madde kötüye kullanımı tanısıyla tedavi gören ergenlere 2003 yılından
itibaren aile terapisi, ygulanmaktadır. Ailelerin tedavi sürecine
katılmalarını sağlamak ve ergeni aile sistemi İçinde ele almak amacıyla
uygulanan aile terapilerinden bir olgu bu çalışmada sunulmaktadır.
Y.Ü. 16 yaşında, erkek, 4-5 yıldır madde kullanan, zaman zaman sokakta
yaşayan, okula ve işe gitmeyen bir ergendir. Tedavide farmakoterapi ve
bireysel terapi uygulanmış ancak yarar sağlanmamıştır. Diğer tedavilere ek
olarak aile terapisi düşünülmüş, 13 seans sistemik aile terapisi modeli
uygulanmıştır.
ÇEMATEM kliniğinde haftada bir seans gerçekleştirilmiştir. Tüm seanslara
aile üyelerinin tamamı katılmasa da anne ve/veya baba katılmıştır. Aile 5
kişiden oluşmaktaydı. Anne ev hanımı, baba mobilyacı olarak çalışıyordu,
bazen iş almamış olabiliyordu ve sıklıkla alkol kullanımı vardı. Evde birde
3 yaşında küçük erkek kardeş vardı. Ablası evli ve başka bir semtte
oturuyordu. Abla seanslara katılmamıştır. Aile, özellikle anne terapilere
gelme konusunda çok kararlıydı.
Y.Ü. ilk seanslarda öfke duygusunu kontrolde zorlanıyordu, bağırıyordu,
tehditler kullanıyordu. Seans devam ederken yoğun öfkeyle, tehdit ederek
odadan çıkıyordu. Sonraki seanslarda süre doluncaya kadar odada
kalmış;duygusunu uygun tarzlara dönüştürerek ifade edebilmiştir. Y.Ü.’nün
ailenin içine girdiği, aileye yakınlaştığı sembolik olarak terapide oturma
biçiminde gözlenmiştir. Giderek aile üyelerine yakın oturmuştur.
Aile terapisi sonlandıktan sonra 6 aylık izlemede Y.Ü. madde
kullanmamıştır, ailesiyle birlikte yaşamını sürdürmektedir, öfke duygusunu
kontrol edebilmekteydi ve işe gitmektedir. Uçucu madde kullanan ergenlerde
aile terapisi genelde başvurulmayan bir terapi yöntemidir. Bu olgu aile
terapisinin madde kullanan ergenlerle çalışırken umut verici olduğunu
düşündürmektedir. Sistemik aile terapisi ilişkilerinde ciddi sorunlar
yaşayan, uçucu madde kullanan ergenlerde önemli bir tedavi seçeneği gibi
görünmektedir.
ABSTRACT
Family therapy is being applied on inhalant substance using adolescent
receiving treatment at ÇEMATEM department of Bakırköy Mental Health Hospital
– Istanbul since 2003 in this study, we present a case of family therapy
applied to adolescents receiving treatment in a family environment. Y.U. is
a 16 years old male adolescent using inhalant
substance for 4-5 years. He doesn’t go to school, is jobless and on
occasional runaway. He had received pharmacotherapy and individual therapy
result in a bad solution. In addition to theses, we have applied systemic
family therapy for 18 seance between March 2003 and June 2003. He received
therapy once a week. Even though the full family participation was not
received, either the mother or the father participated in all seances. The
family has 5 members. The mother being a house wife, the father is a
furniture manufacturer. He had days with no work and was taking alcohol
frequently.Y.U. had a 3 years old brother. The sister, never participated
the therapy seances, is married living in a different district. The parents,
especially the mother, were determined the participated the seances.
Y.U., in the early seances, could not control his anger. He was shouting and
threatening. He would leave therapy room yelling and threatening. However,
he state in the room until the end of the therapy in the later seances and
could express his feelings in proper manners. He would be sitting closer to
the family members; symbolically showing acceptance of his family. Even
though 6 months had passed over the therapy,
Y.U. is living with his family and is not using substance. He can control
his feelings and has a job. Family therapy is not a usual treatment method
applied to inhalant substance using adolescent. The case reported here gives
the hope that family therapy can be helpful even in such cases. The systemic
family therapy can have success in cases where the inhalant substance using
adolescent has serious problems in family relationships.
GİRİŞ
Ülkemizde meydana gelen değişme toplumsal değişme, kentleşme, sanayileşme,
iç göç hızının artması, gecekondulaşma aile kurumunun parçalanmasına ve
ebeveyn tutum ve davranışlarında sorunların ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Sokak veya sokakta yaşayan çocuklar alanında çalışan uzman personelin
aileleriyle terapötik ilişki içersinde olması, çocukların sorunlarının
çözümlenmesinde ve toplumsal hayata kazandırılmasında ebeveynlerinin sürece
katılması gereği ortadadır. Uyuşturucu ve madde bağımlısı ergenlerde
ebeveynlerin, çocukluk dönemi gelişim sürecinde olumsuz yanlış yaklaşımlar
olduğu, ebeveynlerin tutumların değerlendirilmesi, konuşulması, özellikle
çocuğun aile ve topluma kazandırılmasında, anne ve babanın nasıl bir rol
alacağı, tutum ve davranışları yeniden nasıl yapılandıracağını hususu çocuk
ve ebeveynleriyle yürütülen terapötik yaklaşımlarla belirlenir. Karı – koca
ilişkisi içerisinde olan annebaba evlilik yaşantısında uyum, ahenk
sağlayamaz, olumlu tutum ve davranışlarda bulunmazsa,ailenin ilişki yapısı,
çocukların doğumuyla birlikte ortaya çıkan anne ve babalık rolüne de olumsuz
bir şekilde yansıyor. Birbiriyle uyumlu olmayan karı-koca, çocuklarının
doğmasıyla birlikte olumlu, verimli ve sağlıklı iletişim
gerçekleştiremiyorlar.
Bunun sonucu olarak çocuklarıyla yaşadıkları kriz ve çatışma, çocukta
uyum - davranış bozukluklarına yol açıyor ya da çocuk sokağa yöneliyor,
sokağa itiliyor. Çocuk ailede bulamadığı ilgiyi, desteği, sokakta arkadaş
grupları içerisinde sağlamaya çalışıyor, arkadaş grupları içinde onay,
takdir gören çocuk sokakta yaşamayı alışkanlık haline getirerek kimlik, güç
kazanıyor. Bu yaşam sistemi çocuğun ergenlik döneminde bağımsızlaşma,gelişim
sürecinde çok iyi gelerek,. aile içinde onay görmeyen, takdir görmeyen,
bağımsızlaşma süreci desteklenmeyen çocuk, otoriteyle, baskıyla ya da
koruyucu anne-baba tutumları ile bastırılan çocuk, sokakta arkadaş grubu
içerisinde, bağımsızlaşarak çocuğun sokakta yaşama, sokağa bağımlı olma
sürecini arttırıyor. Çocuk, aileden koparak sokak kültürünün bir parçası
haline geliyor. Burada her türlü manüplatif etkiler, merak, ilgi, arkadaş ve
maddeye alıştıran çıkar gruplar çocuğu maddeye yöneltiyor, dolayısıyla çocuk
madde bağımlısı haline geliyor. Aile tedavisi, aile gruplarının tedavisidir.
Tedavi ailelerin işleyiş biçimi, aile üyelerinin birbirleriyle ilişkilerini
ve iletişimini ele alır. Aile tedavileri yaklaşım biçimleri ve temel
aldıkları noktaların neler olduğuna göre farklılıklar gösterir (1).
OLGU YÖNTEM VE METOD
Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi,ÇEMATEM servisinde uçucu
madde kötüye kullanımı tanısıyla tedavi gören Y.Ü.’nün ailesine, arasında
haftada bir seans olmak üzere toplam 13 seans sistemik aile terapisi modeli
uygulanmıştır. Aile terapisi ayaktan tedavi olarak yürütülmüştür. Y.Ü.
(Ergen); 16 yaşında, erkek, ilköğretim yedinci sınıftan öğrenim hayatını
sonlandırmış, işsiz,yaklaşık üç yıldır madde kullanımı var. Umatem servisine
altı kez yatarak tedavi görmüş. Anne;38 yaşında, ev hanımı. Baba; 43 yaşında
serbest mobilyacı olarak çalışıyor, zaman zaman işsizlik çekiyor. Alkol
bağımlılığı nedeniyle daha önce AMATEM kliniğinde yatarak tedavi görmüş.
Halen alkol kullanımı sürmektedir. Abla; 22 yaşında evli, aileden ayrı bir
semtte yaşıyor. Seanslara katılmamıştır. Kardeş; 3 yaşında, erkek çocuktur.
AİLE TERAPİSİ SEANSLARI I. SEANS SÜRECİ
Y.Ü.’nün yoğun öfke çıkışları“tiner döker yakarım” “götürürüm bu çocuğu
sokağa bir daha bulamazsın”diyerek kardeşini alıp dışarı çıkmıştı. Bu
sözlerle anneye yönelerek bağırıyordu. Anneden para istiyor ve gideceğini
söylüyordu. “Evi tiner döker yakarım” gibi söylemleri sıkça yoğun kızgınlık
ile ifade ediyor,bağırarak/yoğun öfke ve tehdit ile seansı terk ediyor
tekrar geliyordu. Y.Ü. kapıdan çıkarken annenin de arkasından çıkma isteği
oluyordu. Terapistler sakin kalmaya özen gösterip durduruyordu. I.seans da
bütünlüğü koruyan, çocuğun aileyi organize etmesine izin verilmeyen kısmı
oluşturuyordu. Terapi terapistlerin terapiyi bitirmesi ile sonlandırıldı.
Aileye bu seansta olduğu gibi Y.Ü.’nün onları organize etmesine izin
vermemeleri ve Y.Ü. gelmese de anne ve
babayı mutlaka sonraki seansa beklediğimiz iletildi.
II. SEANS SÜRECİ
Y.Ü.’nün “bıçakla keserim” tehdidine karşı anne bütün bıçakları saklıyor.
Anne korktuğu
için odasını kilitledi diye Y.Ü. bütün anahtarları alınca anne evden
gidiyor. Anne ile baba tehdit
ve korku içinde. Y.Ü. tiner içmeye devam ediyor. 2–3 gün sonra kendini
ölecek gibi hissedince
annesini çağırıyor. Tiner kullanımını bırakıyor. Anne eve gelince Y.Ü.’ye
karşı “beni kaybedersin,beni bulamazsın alır başımı giderim.”Baba ancak soru
sorulunca cevap veriyordu. Görüşmede aktif değildi. Y.Ü. “Beni yatırın”
takıntılı bir şekilde bunu tekrar ediyordu. Seansta iletişime geçmiyordu.
Göz iletişimi kurmuyordu.
III. SEANS SÜRECİ
Sakin bir seanstı Y.Ü. seansta konuşulanlarla ilgileniyordu. İşe girdiğini
söyledi. Okula devam etmeyeceğini belirtti. Baba geçen seansa göre daha
aktifti.
IV. SEANS SÜRECİ
Bu seansta Y.Ü. işte sıkıldığını ifade ediyordu. Tiner kullanma isteği
vardı. Anne ise amcaoğluna söylerim diyerek onu durdurmaya çalışıyordu.
V. SEANS SÜRECİ
Bu seansta sadece baba gelmişti. Y.Ü.iki gün işe gitmediği için bu hafta
terapiye
gelmek üzere izin alamadıklarını belirtti. Annede küçük kardeş hasta diye
gelememişti.
VI. SEANS SÜRECİ
Bu seansta Y.Ü. annesine kızgındı, terapiye gelmesini istememişti. Annesi o
nedenle
gelememişti. Babanın Y.Ü. ile beraber bir kez bira kullanımı vardı. Y.Ü.’nün
baba ile iletişimi
artmıştı ve daha yakındı Anne dışlanmıştı.
VII. SEANS SÜRECİ
Küçük kardeş daha çok babanın kucağındaydı.Y.Ü. anne tehdidinden bunalmış,
babam ile
daha iyi anlaşıyorum diyordu. Anne baba ile Y.Ü. yakınlaşmasından endişe
duyuyordu. Otoriteyi
yitirmekten, ailede gücünün azalacağından ve babanın Y.Ü.’ye alkol
alıştıracağından korkuyordu. Anne sık sık “beni kaybedersin,giderim”
“amcanın oğluna söylerim” Y.Ü. bu kez annenin tehdit konuşmalarını gülerek
söylüyordu ve anne gülümseyerek dinliyordu.
VIII. SEANS SÜRECİ
Bu seansta Y.Ü. yoktu. İçicem diyerek gittiği söylendi. Model olma, iletişim
konuşuldu.
Babanın alkol alımı konuşuldu. Baba tekrar alkol alımını sıklaştırmış ve öz
bakımı kötüydü.
Annenin Y.Ü.’yü tehdidi artık etkili değildi. Anne ve babanın sözcükleri
Y.Ü. tarafından kopya
edilip aynı konuşma ve davranış sergileniyordu.
IX. SEANS SÜRECİ
Bu seansta Y.Ü. yoktu. Babanın öz bakımı kötüydü. Y.Ü. geçen hafta madde
almamış ancak 2-3 gün sonra madde almış. Amcaoğluna dövdürülüyor. Dövme
sonrası Y.Ü. daha saldırgan oluyor. Anneyi eve kabul etmiyor. 3-4 gün sonra
babayı da eve kabul etmiyor. Maddeye başlayınca eski sokak elbiselerini
giyiniyor. Y.Ü. aile sisteminin dışına çıkmıyor. Sistemin içinde kalıp anne
babayı uzaklaştırıyordu. Otoriteyi ele geçiriyordu. “Ben istersem eve
gelebilirsiniz”. Y.Ü.’nün madde kullanımı babanın alkol kullanımı için
boşluk doğuruyordu. Anne babadan enerjisini alıp Y.Ü. ile uğraşıyordu. Baba
rahat kalıyordu ve suçluluk duygusu aşağı çekilmiş oluyordu. Evdeki suçlu
Y.Ü. haline geliyordu.
X. SEANS SÜRECİ
Y.Ü. yok. Babanın öz bakımı iyi. Y.Ü.’nün ilgiyi sürekli olumsuz tutumlarla
oluşturduğu, ilgiyi nasıl olumlu tutumlara dönüştürülebileceği konuşuldu.
XI. SEANS SÜRECİ
Baba alkol alımını sıklaştırmış. Y.Ü. madde almıyor, işe gitmiyordu.
XII. SEANS SÜRECİ
Y.Ü. ile anne yakınlaştı. Anne ile iletişim uygun tarzda kurabiliyorlardı.
Y.Ü. işe gidiyordu.
XIII. SEANS SÜRECİ
Kendisine aldığı saati övünçle gösteriyordu. Ek olarak aldığı konser
güvenlik işinde kavga çıkaranları durdurmaya çalıştığını heyecanla
anlatıyordu.
DEVAM EDİNİZ
|
|
