|
|
KÜRESELLEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN DEĞİŞEN FONKSİYONLARI VE
SOSYAL HİZMETLERİN YERİ
Dr. Zerrin FIRAT
Uludağ Üniversitesi, Mustafa Kemalpaşa Meslek Yüksek Okulu, İşletme Bölümü
1990’lı yılların dünyası 1950’li yılların dünyasından oldukça farklıdır.
Özellikle son yirmi yıl içinde Dünya’da küreselleşme ve Rekabete dayalı
piyasa ekonomisinin hakimiyeti yanında 1990’lı yıllarda Japonya’nın dünya
ekonomisinde üstlendiği rolün artması, bilgi-işlem teknolojilerindeki
gelişmelere bağlı olarak bilgilerin çok çabuk yayılması ve teknoloji
alanında ortaya çıkan uluslararası rekabet dünya ekonomisinde önemli
gelişmelere neden olmuştur.
Ortaya çıkan küresel rekabet, yerel ve bölgesel düzeyde rekabeti de
yoğunlaştırmıştır. Artık Dünya’da sermaye, bilgi, teknoloji, hammadde ve
onlar kadar yüksek olmasa da emek transfer edilebilmekte, bu durum
uluslararası rekabetin şiddetini arttırırken uluslararası pazar ile yerel
pazarlar ayrılmaz bir bütün oluşturmakta, devletin ekonomiye müdahale
alanlarının daraldığı gözlenmektedir. Devlet bütçe açıklarını kapatmak ve
gelir sağlamak yanında ekonomik etkinliği arttırmak çabası ile özel sektör
ile rekabet halinde olduğu alanlardan çekilmekte ve ekonomik faaliyetlerini
yeniden düzenlemektedir(1).
Ekonomi perspektifinden bakıldığında özelleştirmenin başta istihdam olmak
üzere çeşitli alanlarda etkisi kamu kesiminin göreceli öneminden
etkilenecektir. Zira kamu kesiminin büyüklüğü ve ekonomi içindeki etkinliği
ülkeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Günümüze kadar geçen
süreçte, çok sayıda nedenle gittikçe büyüdüğü gözlenmiştir(2). Sonuçta düşük
verimlilikte çalışan, sürekli istikrarsızlık üreten, gelir dağılımındaki
dengeleri daha da bozan bir ekonomik yapı şekillenmiştir. "Ancak günümüzde
artık insanların devlete değil, devletin bireye ve topluma hizmet etmesi,
onun hak ve özgürlüklerini güvence altına alması anlayışı benimsenmeye
başlamıştır"(3).
Esas itibariyle devletin ekonomi içindeki payını belirlemede iki temel
ölçüte başvurulur. Bunlar;
1.Toplam vergi gelirlerinin milli gelir içindeki payı,
2.Toplam kamu harcamalarının milli gelir içindeki payıdır.
Böylece "özellikle bizim gibi ülkelerin rakipleriyle yarışabilmesi ve dünya
ticareti içindeki payını arttırabilmesi için yapılması gereken, vergi
gelirlerinin milli gelir içindeki payının artması ve bu yolla eğitim,
sağlık, güvenlik gibi toplumsal verimliliği yükseltici hizmetlerin
gelişmesinin sağlanmasıdır" (4). Devletin küçülmesindeki amaç,
her şeyi üreten, müdahale eden devlet yerine standartları belirleyen,
kuralları koyan, denetleyen; rant yaratan değil, bunu engelleyen; ileri
teknoloji ve yüksek verimlilik düzeyinde demokratik sanayi oluşmasını
hedefleyen bir devlet olmalıdır (5). "Optimal devlet, sınırlı ve sorumlu
devlettir. Negatif müdahale yapmayan bireyin hak ve özgürlüklerini güvence
altına alan, çeşitli kesimler arasında tarafsız kalan, demokratik ve
katılımcı bir devlet modelidir. Küreselleşme süreci bu anlamda bir devlete
olan gereksinimi daha da arttırmaktadır"(6).
"Bu koşullar altında devletin stratejik görevleri şunlardır: Her şeyden önce
devlet, rekabet gücü yaratıcı ve rekabeti düzenleyici devlet olmalıdır.
Ayrıca devlet, küreselleşmenin beraberinde getirdiği gelir ve tüketim
dengesizliklerini ayarlayarak, gelir dağılımını düzenlemelidir"(7).
Devletin gelir dağılımını düzenleme araçlarından biri de sosyal güvenliktir.
Sosyal güvenlik sistemi içinde sosyal sigortalar kadar kamu sosyal güvenlik
harcamaları (sosyal yardım ve sosyal hizmetler) da özellikle gelirin yeniden
dağılımında önemli role sahiptir. Zira bu yolla devlet kendi zorunlu
fonksiyonlarının (barış, huzur ve adaletin gibi) sağlanması için çeşitli
gruplar arasında yeniden gelir dağıtıcı harcamalar yapmaktadır.
Devletin yaptığı harcamalar ve hizmetlerden bölünebilir ve ölçülebilir fayda
sağlayanlar, yeniden gelir dağılımında önemli etkiye sahiptir(8). Kamu
sosyal güvenlik harcamaları da bunlar arasındadır. Kamu sosyal güvenlik
harcamaları, bireyin tehlikeye uğraması halinde, tehlikenin birlikte
getirdiği harcamalarda dahil geçim garantisi sağlama amacı güder. Ancak
geçim garantisi her zaman gelir garantisi anlamına gelmez(9). İhtiyaç olan
hizmetlerin verilmesi de bireylerin geçimlerini bir başka anlatımla
yarınlarını güvence altına alır ki, en genel tanımı ile bu, yarından emin
olma garantisidir.
Devletin, küçülmesi sürecinde sosyal sigorta hizmetleri kadar kamu sosyal
güvenlik harcamalarından (sosyal yardımlar ve sosyal hizmetlerden ) da
vazgeçmesi halinde, toplum bu işi üstlenebilir. Ancak; bu hizmetlerden
vazgeçmenin maliyeti vardır. Toplum içinde bu hizmetlerin özel kesim
tarafından karşılanması sonucu, özellikle muhtaçlık düzeyindeki bireyler
için adil olmayan bir dağılım meydana gelir ki, bu da toplumda sağlıksız bir
yapının oluşmasına yol açar. "O halde bu hizmeti yapmamanın sosyal bir
maliyeti vardır" (10).
Bu tarz mal ve hizmetler özel mal ve hizmetler gibi ilave her birey için
marjinal maliyeti olan bir üretimdir. Bu nedenle özel sektör tarafından da
üretilebilir. O halde sosyal sigortalar yanında sosyal hizmetler de hem
devlet hem de özel sektörün üretebileceği özel bir hizmettir (11). Ancak
toplum içinde bu hizmetleri, maliyeti ya da basiretsizlik nedeni ile
alamayanların olacağı hiçbir zaman gözardı edilmemeli, sosyal devlet
anlayışının bir gereği olarak bu hizmetin ihtiyacı olanlara sunulması
sağlanmalı ve yeniden gelir dağılımı düzenlenmelidir.
Zira küreselleşme sürecinde Dünyanın bir bütün olduğu 21. yüzyılda,
uluslararası alanda rekabet edebilmenin önkoşullarında biri; toplum içinde
hiçbir bireyin istisna kabul edilmeden insan onuruna yaraşır bir yaşam
kalitesine sahip olmasından geçmektedir.
Dipnotlar
1.Watanabe, Susumu; Resructuring of the Japanese National Railways:
Implications for Labour, İnternational Labour Review, Vol.133, No.1, 1994,
s.89.
2.Ekin, Nusret; Küreselleşme ve Gümrük Birliği, İTO Yayınları, Yayın No.
1996-32, İstanbul 1996, s. 190.
3.Ekin; a.g.e., s.191.
4.Özdamar, Serpil; Ekonomide Devletin Küçülmesi ve Özelleştirme
Politikaları, Ankara 1996 ( Yayınlanmamış Tebliğ )’den aktaran Ekin; a.g.e.,
s.191.
5.Ekin; a.g.e., s.191.
6.Özdamar; a.g.e.den aktaran Ekin; a.g.e., s.191.
7.Ekin; a.g.e., s.191.
8.Yazgan, Turan; Gelir Dağılımı Açısından Sosyal Güvenlik, İstanbul
Üniversitesi Yayın No.2116,İktisat Fakültesi Yayın No.364, İstanbul 1975,
s.60.
9.Yazgan, Turan; İktisatçılar İçin Sosyal Güvenlik, Türk Dünyası
Araştırmaları Vakfı, İstanbul 1992, s.200.
10.Yazgan; İktisatçılar..a.g.e., s.274.
11.Yazgan; İktisatçılar..a.g.e., s.274.
kaynak: http://www.isguc.org/zfirat2.htm
|
