Ülkemiz son derece yoğun bir sosyal değişim
sürecinden geçmektedir. Sanayileşmeyle birlikte kentlere yaşanan göçler
sonucu hızlı nüfus artışı, işsizlik, gecekondulaşma, yoksulluk, aile
çözülmeleri, suç oranlarında artış, madde bağımlılığı gibi sosyal sorunlarda
aşırı artmalar meydana gelmiştir.
Bu durum, sosyal hizmetler açısından yeni ihtiyaçlar ve yeni sorunları da
beraberinde getirmiştir.
Türkiye’de 1950 yılında nüfusun sadece % 18.7 ‘si kentlerde yaşamakta iken
1997 yılında bu oran % 65 ‘ e yükselmiştir.
Bu kentlere göç eden bu aşırı nüfus yoğunluğu oluşturan aile bireylere
açısından bakıldığında, bu aile bireyleri birçok kurumun müracaatçısı
durumundadırlar. Örneğin bakamayacakları kadar çocuk yapıp SHÇEK
müracaatçısı, iş aramak için İşçi Bulma Kurumu müracaatçısı, sağlık
sorunları için Sağlık kurumlarının müracaatçısı ve yoksullukları nedeniyle
yardım almak için Kaymakamlıkların müracaatçısı durumundadırlar.
Bilimsel literatür açısında bakıldığında bu aileler, “ Çok Problemli Aileler
” ( Multi – Problem Family ) olarak ele alınmaktadır.
Kamu kurumları olarak bu tür ailelere yeterli ve gerektiği ölçüde müdahale
edilmediği takdirde böylesi ailelerde olumsuz koşullarda büyüyen çocukların
benzer sorunlara sahip aileler oluşturma olasılığı oldukça yüksektir.
Sosyal hizmet, toplumsal değişme ile ortaya çıkan sorunların çözümü yanında,
kişi, aile ve grupların sorunlarıyla baş etme kapasitelerini de artırmayı
amaçlayan bir bilim dalıdır.
Çok problemli aileler, genel olarak birden fazla probleme sahip olan, bu
problemlerle baş etmede başarısızlığa uğramış olan ve sorunların kronik hale
geldiği ailelerdir. Bu ailelerde yaşayan, birbirleriyle sağlıklı bir biçimde
ilişki kuramamakta , tekrarlanan negatif etkileşimler yaşanmakta ve organize
olamamaktadırlar.
Çoğunlukla suç işleme riskleri yüksek, çocuklarının sokağa düşme tehlikesi
büyük, kötü ev koşulları, sağlık ve beslenme sorunları yaşayarak günlük
çevresel streslerle yüz yüze gelirler.
Aile, problemlerini çözmede yetersiz olan hizmetlere yönelik kızgınlığını bu
tür ailelerle çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarına aktarır.
Görüldüğü üzere soruna ( holistic ) bütüncül bir yaklaşımla bakmak, birey ve
aile ihtiyaçlarını uygun şekilde teşhis ederek değerlendirmek ve buna göre
mesleki müdahale stratejileri uygulamak gerekmektedir.
Bu uygulamaya gerçekleştirebilmek için Yerel yönetimler olarak
Kaymakamlıklar, Belediyeler ve Valiliklerde Sosyal Hizmet Uzmanlarının
istihdam edilerek sayılarının hızla artırılması ve sosyal yoksunluk
içerisinde bulunan kişi ve ailelerin sorunlarını çözmesine yarayacak
yetkilendirme ve güçlendirmelerinin yapılması, kullanabileceği yardım
enstrümanlarının çeşitlendirilmesi gerekmektedir.
Örneğin, bu çok problemli ailelerle çalışırken Sosyal Hizmet Uzmanlarının
gerçekleştirdiği ev ziyaretlerinde, sorun belirlendikten sonra, özellikle
çocukları annelerinden koparmadan, eğitim olanaklarını sağlayarak, beslenme
– barınma ihtiyaçlarını asgari düzeyde de olsa temin edebilecek bir
müdahaleyi uygulamaya geçirme konusunda uzmana devletin maddi finansman
desteklerini kullanabilme yetkisi verilmelidir. Nasıl ki bir hekim yeşil
kartı ile gelen bir hastaya ilaç yazarak sağlık sorununa müdahale ederek
Kaymakamlıkların Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarından ilacını
alabilmesini sağlıyorsa, bir sosyal hizmet uzmanı da sosyal ve ekonomik
yönden yosunluk içerisinde bulunan bir aileye devlet adına müdahale ederek
sonuç alabilmelidir. Zaten bu yardım müdahalesi de düzenlenen bilimsel “
sosyal inceleme raporları ” yolu ile yapılmaktadır.
Yapılacak profesyonel sosyal hizmet müdahaleleri bu tür aileleri kendi
sorunları ile baş edebilme açısından güçlendirerek, sürekli mağdur insan
rolünü oynayarak çeşitli kamu kurumlarının yardımını almak için müracaatçı
rolünü oynamalarını önleyecek ve daha az problemli bireyler, sorunları ile
devletin müdahalesi ile baş edebilmeyi öğrenene aileler, gruplar rolü ile
daha sağlıklı bir toplu yapısına ulaşmak olanaklı hale gelecektir.
KAYNAKÇA
Minnahan A. ve diğerleri (Editör). “Encylopedia of Social Work”. NASW,
Maryland, 1987.
Payne, M.S. “Modern Social Work Theory” The Macmillan Pres Ltd. London,
1991.