|
|
 |
GRUPLARLA SOSYAL HİZMET
Grup Çalışmasının Engelli Çocuğa Sahip Annelerin
Benlik Saygısı ve Yalnızlık Düzeyine Etkisi
Doç. Dr. Veli DUYAN
Hacettepe Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Sosyal Hizmet Bölümü
Öğretim Üyesi |
Yayın Hakları; 2007 Hacettepe Üniversitesi
Copyright © 2007 by Hacettepe University
GRUPLARLA SOSYAL HİZMET
Grup Çalışmasının Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Benlik Saygısı ve
Yalnızlık Düzeyine Etkisi
Doç. Dr. Veli Duyan
Hacettepe Üniversitesiİktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Sosyal Hizmet Bölümü
vduyan@hacettepe.edu.tr
ISBN: 978-975-491-244-9
Kitap İsteme Adresi:
Hacettepe Üniversitesi Kitap Satış Ofisi Sıhhiye, 06100, Ankara
Tel: (0 312) 305 1487
Hacettepe Üniversitesi tarafından Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri
Basımevi’ne 500 adet bastırılmıştır.
E-posta:
basimevi@hacettepe.edu.tr
Sevgili babam Halit Duyan’ın kaybından on yıl sonra
sonsuzluğa yolcu ettiğimiz
ikinci babam Adil Çamur’a……….
ÖNSÖZ
Engellilik, sadece engelli bireyleri ilgilendiren bir sorun değildir.
Engellilik, engellilerin aileleri için de önemli ölçüde bir sorunlar
yumağıdır.
Engelli çocukların, özellikle anneleri yoğun sorunlarla karşılaşır.
Çocukların sorumluluğunu üstlenen annelerin yaşadıkları çeşitli sorunların
yanı sıra, benlik saygıları azalabilir ve yalnızlıkları ar-tabilir.
Çevresinden destek alamayan annelerde bu duruma da-ha çok rastlanır.
Bu annelerin benlik saygısının güçlendirilmesi ve yalnızlık duy-gusunun
azaltılması için “grup çalışması” önemli bir destektir. Nitekim Doç. Dr.
Veli Duyan’ın yürüttüğü bu araştırmada, anne-lerin benlik saygısı yükselmiş
ve yalnızlık düzeyi azalmıştır.
Doç. Dr. Veli Duyan’ın gerçekleştirdiği bu çalışma, hem sosyal hizmet
uzmanları hem de çeşitli üniversitelerimizdeki sosyal hizmet bölümü
öğrencilerinin yararlanabileceği çok değerli bir eğitim materyalidir. Bu
eğitim materyali, kuramsal bilgilerin uy-gulamaya nasıl aktarılacağının
canlı bir örneğidir.
Değerli öğrencim ve çalışma arkadaşım Doç. Dr. Veli Duyan’ı engellilik
alanında önemli bir bilgi boşluğunu doldurduğu için yü-rekten kutlar,
verimli çalışmalarının devamını dilerim.
Prof. Dr. Gönül Erkan
Hacettepe Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Sosyal Hizmet Bölümü
TEŞEKKÜR
Engelliliğin hem çocuk hem de aileler üzerinde önemli etkileri
bulun-maktadır. Engelli çocuklar kadar anne-babalar da çocuğun kronik du-rumu
nedeniyle psiko-sosyal güçlükler yaşamaktadırlar ve bu sorunla-ra bağlı
olarak çeşitli psiko-sosyal gereksinimlere sahiptirler. Bununla birlikte
anne-babaların ve çocukların psikolojik ve sosyal gereksinim-lerini
karşılamaya yönelik hizmetlerin yeterli olduğunu söylemek ne yazık ki mümkün
değildir.
Çocukların psikolojik, gelişimsel ve sosyal gereksinimlerinin karşılan-masında
sorumlulukların çok büyük bir bölümü dünyanın her yerinde olduğu gibi
ülkemizde de annelere düşmektedir. Engelli bir çocuğa sahip olmanın
yarattığı psiko-sosyal sorunlarla başetme konusunda güçlükler yaşayan
anneler aynı zamanda benlik saygısı sorunları ile karşı karşıya gelmekte ve
yalnızlık duygusu yaşamaktadırlar.
Engelli çocuğa sahip olmanın psiko-sosyal doğurguları konusunda profesyonel
yardıma gereksinim duyulmaktadır. Sevgili öğrencim ve meslektaşım Emel
Dölek’in “Engelli çocuğa sahip annelere neler ya-pılabilir?” sorusu bu
çalışmanın gerçekleştirilmesindeki ilk ve en ö-nemli adımdır. Farklı
seçenekler arasından grup çalışmasının en uy-gun seçeneklerden birisi
olduğuna Emel ile birlikte karar verdik. Bu konudaki görüşlerimizi Özel Emek
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi müdürü sevgili meslektaşım Figen
İnaneri ve sınıf arkadaşım Faruk Sevindi ile paylaşıp, onlarla nasıl bir
işbirliği yapabileceğimizi değerlendirdik. Bu paylaşımın ardından grup
çalışması gibi uzun bir yolculuğu nasıl gerçekleştirebileceğimizi planladık.
Tüm bu aşamalar boyunca destek ve yardımlarını koşulsuz yerine getiren
meslekdaşlarım Faruk Sevindi’ye, Figen İnaneri’ye ve Emel Dölek’e ve Özel
Emek Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi’nin diğer çalı-şanlarına ne denli
teşekkür etsem biliyorum ki hep bir yanı eksik ola-caktır; sağolun, varolun.
Grup çalışmanın başlangıcından tamamlanmasına kadar geçen süre-de sosyal
hizmet uzmanları Cemile Kıvrak ile Emel Dölek’in grup sü-recine ilişkin
kayıtların tutulmasındaki katkının inanılmaz olduğunu paylaşmak istiyor ve
sevgili meslekdaşlarıma sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.
Grup süreçlerinin raporlaştırılmasından sonra farklı ve deneyimli bir gözle
raporların incelemesini yaparak; görüşlerini paylaşan ve sınırlı zamanında
vermiş olduğu destekle raporların şeklillenmesine katkı veren sevgili
meslektaşım ve mesai arkadaşım Dr. Yüksel Baykara Acar çok teşekkür ederim.
Grup sürecine ilişkin notları, aslına sadık kalarak daha okunur hale getiren
ve son şeklini almasında titizlikle çalışan sevgili öğrencim Nur-dan
Sövütcü’nün katkısını asla unutmayacağım. Sevgili Nurdan ileride senin de
güzel ve titiz çalışmalarını beklediğimi söylemeden geçemeyeceğim, sağol.
Öğrencilik yaşamımın ilk yılında karşılaştığım, hem mesleki hem de akademik
gelişmemdeki katkılarını hiçbir zaman unutmayacağım sevgili hocam Prof. Dr.
Gönül Erkan çok değerli katkılarıyla araştırma raporunun son halinin
oluşturulmasına yardımcı olmuştur. Sevgili ho-cam yakın desteğinizi yaşamım
neredeyse her alanında hissettim, benim için iyi bir öğretici, iyi bir
meslektaş ve iyi bir akademisyen ol-dunuz, sağolun.
Bu çalışmanın başlangıcından itibaren beni destekleyen, çalışmaya ilişkin
görüş ve önerilerini her zaman benimle paylaşan sevgili eşim ve meslektaşım
Dr. Gülsüm Çamur Duyan ve canımın diğer yarısı sevgili kızım Yağmur Güleli
Duyan varlığınızla varlığıma her zaman değer kattınız, iyi ki varsınız.
Son olarak sevgili anneler, hem bana hem de bu alana inanılmaz bir katkı
verdiniz. Yaşam boyu sürecek olan yolculuğunuzun bir bölü-münde beni
yanınıza yoldaş olarak aldınız. Paylaşımlarınız ve deste-ğiniz için çok
teşekkür eder, sizleri asla unutmayacağımı bilmenizi is-terim. Ankara,
13.11.2006
Doç. Dr. Veli Duyan
vduyan@hacettepe.edu.tr
İÇİNDEKİLER
Önsöz………………………………………………………... v
Teşekkür…………………………………………………….. vii
İçindekiler …………………………………………………… ix
Çizelgeler Listesi…………………………………………… xiiİ
BÖLÜM I
GİRİŞ
1.1. Giriş………………………………………………….…….. 1
1.2. Gruplarla Sosyal Hizmet…………………………………. 2
1.2.1. Görev Grupları…………………………………. 3
1.2.1.1. Yönetim Kurulları…………………… 4
1.2.1.2. Görev Güçleri……………………….. 5
1.2.1.3. Komiteler ve Komisyonlar…………. 5
1.2.1.4. Yasama Kurulları…………………… 6
1.2.1.5. Personel Toplantıları………………. 6
1.2.1.6. Multidisipliner Ekipler……………… 6
1.2.1.7. Vaka Konferansları………………… 7
1.2.1.8. Sosyal Eylem Grupları…………..… 7
1.2.2. Tedavi Grupları………………………………… 8
1.2.2.1. Gelişme Grupları…………………… 8
1.2.2.2. Terapi Grupları……………………… 9
1.2.2.3. Eğitim Grupları……………………… 9
1.2.2.4. Sosyalleştirme Grupları…………… 10
1.2.2.5. Destek Grupları……………….....… 11
1.2.3. Grup Çalışmalarının Dayandığı Yaklaşımlar... 12
1.2.3.1. Psikanalitik Yaklaşım..…………….. 13
1.2.3.2. Ego Psikanalistleri.…………………. 13
1.2.3.3. Varoluşcu Yaklaşım.……………….. 15
1.2.3.4. Gestalt Yaklaşımı.………………….. 15
1.2.3.5. Transaksiyonel Analiz Yaklaşımı…. 16
1.2.3.6. Davranışcı Yaklaşım.………………. 17
1.2.3.7. Rasyonel-Duygusal Yaklaşım…….. 18
1.2.3.8. Gerçekçi Yaklaşım.………………… 19
1.2.3.9. Kişi Merkezli Yaklaşım.……………. 19
1.2.4. Grup Dinamikleri …………….………………… 21
1.2.4.1. Grup Gelişimi ……………………… 22
1.2.4.2. Grup Kültürü, Normları ve Güç Yapısı……………….…….………….
27
1.2.4.3. Grubun Büyüklüğü ve Kompozi-syonu …………….………………….
28
1.2.4.4. Süre ………………………………… 31
1.2.4.5. Grup Rolleri ………………………… 32
1.2.4.5.1. Görev Rolleri ………… 32
1.2.4.5.2. Sürdürme Rolleri …….. 34
1.2.4.5.3. İşlevsel Olmayan Rol-ler………………………
36
1.2.4.5.4. Diğer Roller…………… 38
1.2.4.6. Gruplarda Karar Verme…………… 38
1.2.5. Engelli Çocuğa Sahip Anneler İçin Grupların
Yararları…………………………………………. 39
1.3. Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Psiko-Sosyal Özellik-leri
…………………………………………………………
42
1.4. Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Benlik Saygısı ve Yalnızlık
Durumu………………………………………
47
1.4.1. Engelli Çocuğa Sahip Anneler ve Benlik Say-gısı ………………………………………48
1.4.2. Engelli Çocuğa Sahip Anneler ve Yalnızlık Durumu………50
1.5. Araştırmanın Amacı……………………………………… 53
1.6. Araştırmanın Önemi……………………………………... 54
1.7. Sayıltılar…………………………………………………... 56
1.8. Sınırlılıklar………………………………………………… 56
1.9. Tanımlar………………………………………………….. 56
BÖLÜM II
YÖNTEM
2.1. Araştırma Modeli…………………………………………. 57
2.1.1. Uygulama Öncesi Hazırlık …………………… 57
2.1.2. Grup Uygulamasına Başlanması…………….. 58
2.1.3. Grup Üyelerinin Saptanması………………….. 59
2.1.4. Grup Uygulaması Süreci………………………. 60
2.2. Veri Toplama Araçları………………………………….… 62
2.2.1. Soru Kâğıdı…………………………………… 62
2.2.2. Coopersmith Benlik Saygısı Envanteri ……… 62
2.2.3. UCLA Yalnızlık Ölçeği ………………………… 62
2.3. Verilerin Çözümlenmesi…………………………………. 63
2.4. Süre ve Olanaklar………………………………………... 63
BÖLÜM III
BULGULAR ve YORUM
3.1. Grup Uygulaması Öncesi Ölçümlere İlişkin Bulgular…. 64
3.2. Grup Uygulaması Sonrası Ölçümlere İlişkin Bulgular… 65
3.3. Grup Uygulaması Öncesi ve Sonrası Meydana Gelen Değişime İlişkin
Bulgular……………………66
BÖLÜM IV
SONUÇ ve ÖNERİLER
4.1. Sonuç …………………………………………………….. 68
4.2. Öneriler …………………………………………………… 69
KAYNAKÇA………………………………………………
71
GRUP UYGULAMASI RAPORLARI 78
Oturum no : 1……………………………………… 80
Oturum no : 2……………………………………… 85
Oturum no : 3……………………………………… 96
Oturum no : 4……………………………………… 107
Oturum no : 5……………………………………… 119
Oturum no : 6……………………………………… 128
Oturum no : 7……………………………………… 137
Oturum no : 8……………………………………… 147
Oturum no : 9……………………………………… 159
Oturum no : 10…………………………………… 169
Oturum no : 11…………………………………… 179
Oturum no : 12…………………………………… 191
Oturum no : 13…………………………………… 201
ÇİZELGELER LİSTESİ
Çizelge 1. Annelerin Kimi Sosyo-Demografik Özellikleri…. 60
Çizelge 2. Grup Uygulamasına Devam Durumu…………. 61
Çizelge 3. Grup Uygulaması Öncesinde Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Benlik
Saygısı ve Yalnızlık Düzeyleri…………………………………………..
64
Çizelge 4. Grup Uygulaması Sonrasında Engelli Çocuğa Sahip Annelerin Benlik
Saygısı ve Yalnızlık Düzeylerinin Karşılaştırılması…………………
65
Çizelge 5. Grup Uygulaması Öncesi ve Sonrasında En-gelli Çocuğa Sahip
Annelerin Benlik Saygısı ve Yalnızlık Düzeyinde Meydana Gelen Değişimin
Karşılaştırılması………66
|
|
