*Çocuk Akıl Sağlığı ve Rehberliği Derneği
ÖZET
Çocuk Akıl Sağlığı ve Rehberliği Derneğinde 22. 09. 2004 ile 15. 1 2005
tarihleri arasında intihar girişiminde bulunmuş ergenin aile terapisi olgu
sunumudur. Ö.Ö. 15 yaşında kız çocuğu olup Lise öğrencisidir. Anne T.P. ,
Babası Ö.Ö. ayrılmış olup, 14 yaşında H.Ö kız kardeşi babasının ikinci
evliliğinden 5 aylık O.Ö. isimli erkek kardeşi vardır. H.Ö. babası ve üvey
annesi S.Ö. ile Ö.O. ise annesi T. P. ile birlikte yaşamaktadır. Ö.Ö.
babası, üvey annesi ve kız kardeşiyle yoğun iletişim çatışmaları yaşıyor
olup sürekli tartışmakta ve kardeşine şiddet uygulamaktadır. Küçük kardeşi
O.Ö nün doğumunun ardında yaşadığı bunalım gereği bir kez intihar
girişiminde bulunmuş. Psikiyatrist tavsiyesiyle aile terapisine
yönlendirilmişlerdir. Ö.O. ilk seanslarda öfke duygusunu kontrolde
zorlanıyordu, yüksek ses tonuyla babasına kızgınlığını ifade ediyordu.
Terapi sürecine devam etmek istemiyordu. Babasını suçluyordu. Sonraki
seanslarda süre doluncaya kadar odada kalmış; duygusunu uygun tarzlara
dönüştürerek ifade edebilmiştir. Ö.Ö’nın ailenin içine girdiği, aileye
yakınlaştığı sembolik olarak terapi’de oturma biçiminde gözlenmiştir.
Giderek aile üyelerine yakın oturmuştur. İletişimi gelişmiştir. Aile
terapisi, Ö.Ö’ nün ve diğer aile üyelerinin kendilerini olum hissetmeleri,
iletişim yapısının değişmesi, aralarındaki diyalogun artmasını belirtmesi
üzerine, ailenin üyelerin kendi isteği üzerine terapi sonlandırılmıştır.
Çocuk Akıl Sağlığı ve Rehberliği Derneğinde Aile Rehberliği ekibi ile
işbirliği içersinde 13 Seans aksatmadan her hafta sürdürülen ergen aile
terapisi yararlı sonuçları bu olguda gözlenmiştir. Aile terapisi
ilişkilerinde ciddi sorunlar yaşayan, ergenlerde önemli bir tedavi seçeneği
gibi görünmektedir.
ANAHTAR KELİMELER; Aile Terapisi, İntihar, Ergen
ABSTRACT
This is a case presentaiton of an adolescents who applied The Child Mental
Health Association between 22.09.2004 and 15.01.2005. Who were comitted
suicide and treated by family therapy. We called her as Ö.Ö. She was 15
years old and a high school student. Her mother (T.P) and father (Ö.Ö) had
divorced. Her father had maried again and he had two chilren one girl ( H.Ö,
14) and a boy (O.Ö, 5 months). H.Ö were living wiht her father and
stepmother (S.Ö) but Ö.O were living with her mother (T.P). Our patients
(Ö.Ö) were having serious troubles wiht her stepmother and sister and
fighting wiht her. Ö.Ö was committed suicide after the birth of little
sister. They were advice to go to family therapy by a psychiatrist. Anger
control was not possible for Ö.O in the first sessions and she was shouting
to father about her anger. She didn’t want to continue our sessions. She was
blaming to her father. Later sessions she was succesful in keeping herself
in the room and express feeling in a suitable way. In the sessions it
occured as a symbolic way that she entered into family and it was seen in
their sitting styles. She have been sitting close to her family increasingly.
She had imporeved her cominication skills. The sessions was ended when the
family member feling, comminication styles and dialogues were good. In this
case 13 sessios were done in a week without any break. Family therapy is
seems a good way for adolescents who are living serious problem in their
relaitonships.
KEY WORDS; Family Therapy, Suicide, Adolescent
GİRİŞ
Aile tedavisi, aile gruplarının tedavisidir. Tedavi ailelerin işleyiş biçimi,
aile üyelerinin birbirleriyle ilişkilerini ve iletişimini ele alır. Aile
tedavileri yaklaşım biçimleri ve temel aldıkları noktaların neler olduğuna göre
farklılıklar gösterir.(1)
Uyum ve davranış sorunları gösteren ergenlerle çalışan klinik tedavi ekibin,
aileleriyle terapötik ilişki içersinde olması, çocukların sorunlarının
çözümlenmesinde ve toplumsal hayata kazandırılmasında, ebeveynlerinin tedavi
sürece katılması gereği ortadadır.
“Aile terapisi”( Family Therapy) , terapistle birlikte anne, baba ve çocukların
ve ailedeki diğer kişilerin katıldığı grupça yapılan bir psikoterapi
yaklaşımıdır. Aile üyelerinden bir veya bir kaçının tutum ve davranışlarının
aile düzenlerini, ilişkilerini, geçimini bozacak ölçülere vardığı durumlarda,
danışma ve terapi amacı ile yapılmaktadır.(2)
Aile terapisi, kapsam ve niteliği bakımından grup terapisi ve çocuk terapisi
gibi diğer modern psikoterapi dallarına göre, onlardan farklı bir yöntemdir.
Ackerman (1966) “aile terapisi”ni, eşlerden her birinin belirli hatalarını
kapsaması, ailenin doğal bir grup olarak, aile üyeleri ilişkileri ve
sorumlulukları ile bir “sistem” oluşturması gibi nitelikler ile “bireysel
terapiden ve rastlantısal olarak bireylerin bir araya getirildiği “grup
terapisinden” farklı ve daha avantajlı yaklaşım olduğu belirtilmektedir.(3)
Aile Terapisi ekollerinden, Sistemik yaklaşıma göre (Bloch, 1989), ailede
ana-baba alt sisteminin lider konumunda olduğu varsayılır. Alt sistemler
arasında, hiçbir fark gözetilmeksizin tüm aile bireyleri birbirine kaynaştığında
ya da bunun tersi olarak, her birey kendi alt sistemini oluşturup aile tamamen
parçalandığında patolojik bir aile ortaya çıkar. Aile terapisi, birbiriyle uyum
içinde çalışan, bağımsız alt sitemlerin gelişebilmesini bunun içinde, ailede
yapısal değişikliği amaçlar. Bu değişimlerde bireyler ve alt gruplar arasında
iletişimde bazı değişikliklerin yapılmasıyla sağlanır.(4)
OLGU
YÖNTEM VE METOD
Çocuk Akıl Sağlığı ve Rehberliği Derneğinde 22. 09. 2004 ile 15,1. 2005
tarihleri arasında haftada bir seans olmak üzere toplam 13 seans sistemik aile
terapisi modeli uygulanmıştır. Bu vaka terapistlerle birlikte Aile rehberliği;
erişkin psikiyatrisi, çocuk psikiyatrisi, psikolog, sosyal hizmet uzmanı, rehber
öğretmen ve hemşireden oluşan ekiple takip edilmiştir.
Ergen; Ö. 16 yaşında, kız, lise öğrencisidir. İntihar girişiminde bulunmuştur.
Ayaktan klinik psikiyatri tedavi görmüştür. Aile içi ilişkilerde uyum ve
davranış sorunları göstermektedir. AİLE; Anne; T. eşinden ayrılmış, büyük kızı
ergen Ö. ile birlikte yaşıyor. Lisede öğretmendir. Terapi seanslarına
katılmamıştır. Baba, Ö. eşinden ayrılarak ikinci evliliğini yapmıştır. İlk
eşinden olan küçük kızı H. birlikte yaşıyor. İkinci evliliğinden beş aylık O.
İsimli erkek çocuğu dünyaya gelmiştir. Özel bir şirkette yönetici olarak
çalışmaktadır. H.14 yaşında, ilköğretim öğrencisidir. Babasıyla birlikte
yaşıyor. S. Bay Ö. ikinci eşidir. Ev hanımıdır.
AİLE TERAPİSİ SEANSLARI
I. SEANS
Ö.Ö.‘n yoğun öfke çıkışları dikkat çekiyor,
Ö.Ö. Terapinin yararlı olmayacağını düşünerek katılmak istemiyor, terapiyi
terk etme girişimleri ile dikkat çekiyordu
Kardeşi H.Ö. ile babası Ö.Ö iletişim sorunları yaşadıklarını vurguluyorlar,
Terapistler, Ö.Ö.sürece katarak, babasının annesinden ayrılmasından sonra
ikinci evliliğine çok üzüldüğünü, kardeşi O.Ö nün doğumuyla, tepkisini intihar
girişiminde bulunarak ortaya koyduğunu belirtiyor,
I. SEANS
Baba, Ö.Ö kendi evlerine gelerek istediği zaman kalabildiğini, görüşmeyi
sürdürdüklerini belirtmiş,
Ö.Ö. Öfke ve kızgınlığını seans sürecinde ortaya koyuyor, terapistler sakin
kalmaya özen gösterip, duygularını anlamaya çalışıyorlardı.
I.seans da terapistler, terapiye katılan aile üyelerini anlama çabalarını ortaya
koymuşlarıdır.
Terapi terapistlerin terapiyi bitirmesi ile sonlandırıldı.
I.Seans
I. Seans sonunda
Aileye bu seansta olduğu gibi birbirlerini dinleme anlama çabalarının önemi
vurgulanarak ve aile üyeleri mutlaka sonraki seansa beklediğimiz iletildi.
II. SEANS
Ö.Ö seans başında yalnız, konuşma isteğini terapistlere bildirdi.
Terapistler diğer aile üyelerinin düşüncelerini alarak Ö.Ö. İle yalnız
görüşmeye başladı.
Ö.Ö., “ insanların canını yakarken, yüzlerindeki korkuyu, acıyı görmekten zevk
alıyorum, bu duyguya engel olmak istiyorum” diyerek yardım almak istediğini
belirtti,
Terapistler, bu duyguyla nasıl açıklarsın? Diye sordular.
II. SEANS
Ö.Ö. “psikopatça bir şey, hiç hoş bir şey değil”,” bana keyif veriyor, ama
karşımdaki insana acı veriyor ve onu üzüyor”, “karşımda ki insanları tek tek
kaybediyorum”
Terapistler kimlere acı veriyorsun diye sordular?
Ö.Ö.” en çok kardeşim, H.Ö. zarar vermişimdir. Anneme, kardeşime, babama ve
arkadaşlarıma acı veriyorum.” “ Nasıl kendimi engelleyebilirim diyerek” yardım
istemiştir.
II. SEANS
Seans Ö.Ö. ile yalnız görüşme tamamlandıktan sonra, baba ve kardeşi görüşmeye
davet edilerek sürdürülmüştür.
II. Seans Ö.Ö. aile ve çevresindeki kişileri acı çektirmesinin etkileri, nasıl
algıladıkları ve yaşadıklarını değerlendirmeleri ile sonlandırılmıştır
III. SEANS
Baba, H.Ö. İle birlikte katılan Ö.Ö. Terapistler, geçen seans paylaştıkları “
psikopatça bir şey” diyerek tanımladığı duyguya isim vermeleri istediler.
Terapistler, aile üyelerine tek tek sordular,
Babanın kötü olan şey anlamında kullandığı “ gudubet” tanımlaması kabul
edildi.
Terapistler, “ gudubeti tarif edebilirmisiniz? Diye aile üyelerine sordular.
H.Ö. “ ablama benziyor”, Ö.Ö “bence de bana benziyor, karanlıktır, gözleri
kırmızı”, Baba “ gözleri siyah ve karanlık, uzun boylu, kendisine haksızlık
yapıldığını düşünüyor” diye cevapladı.
III. SEANS
Terapistler, gudubeti boş sandalyeye oturtarak Ö.Ö. Tanımlaması istenmiştir.
Ö.Ö. “kendisine sadece haksızlık yapanı değil herkese zarar veriyor” diyerek
tanımlamıştır.
III. Seans Ö.Ö duygusu tanımlanarak dışsallaştırılmış Ö.Ö ayrıştırılmış, bu
duyguyu diğer aile üyelerin nasıl tanımladığı ve yaşadığı paylaşılarak
birbirlerini anlamaları desteklenmiştir.
IV. SEANS
Bu seansta, Baba Ö.Ö ilk evlilikleri, çocukların dünyaya gelişleri ve
sürecinde neden ayrıldıkları ile ilgili aile öyküsü konuşuldu.
Ö.Ö ile H.Ö aile öyküsü ile ilgili duygu ve düşünceleri paylaşıldı.
Gelecek seans anne T.P davet edildi.
V. SEANS
Bu seans anne gelmemiş ancak terapistlere verilmek üzere, Ö.Ö ile ilgili
gözlemlerini aktaran yazı göndermişti.
Terapistler yazıyla ilgili, seans katılan her bir üyenin annenin ne yazmış
olabileceğine ilişkin düşünceleri paylaştılar.
Anne T.P. Terapistlere Ö.Ö. İle ilişkilerini, iletişimlerini aktarmıştır.
VI. SEANS
Bu seansta babaanne katılarak torunları ve aile içi ilişkilerle ilgili gözlem
ve düşüncelerini paylaşmıştır.
Yaz tatillerinde memleketlerinde torunları ile birlikte olduklarını,
torunlarına değer verdiğini belirtmiş, ilgi ve sevgisini seansta da ortaya
koymuştur.
VII. SEANS
Ö.Ö ile H.Ö arasında ilişkiler ele alınmıştır.
Baba iki kardeşin iletişim, uyum sorunlarından söz etmiş, yardım talebinde
bulunmuştur,
Terapistler Ö.Ö ve H.Ö ye iletişimde nasıl güçlük yaşadıklarını sormuştur ?
H.Ö. Ablasının “kendisini küçük görerek baskı uyguladığını sık sık
azarladığını” belirtmiştir.
VII. SEANS
Ö.Ö. “Kardeşi H.Ö kendi başına hareket ettiğini, söz dinlemediğini, bunun
üzerine sinirlenip, öfkelendiğini” belirtmiştir.
Seans içersinde iletişim çatışmaları ve çözüm yolları üzerine konuşulup,
babanın iki kardeş nasıl yardımcı olabileceği değerlendirilmiştir.
VIII. SEANS
İki kardeşin geçen seans tan itibaren ilişkileri ile ilgili babanın gözlemleri
alınmış,
Baba “Ö.Ö ile H.Ö. arasında iletişim problemlerinin konuşabilmenin önemi
belirterek, yaşanan güçlükleri konuştukça aşabileceklerine olan inancını”
belirtmiştir.
Terapistler aile üyelerini, güçlükleri aşmada birbirleri dinleyebilmek ve
anlamak için nasıl yaklaşım geliştirebileceklerini, kendi aralarında konuşmaya
yönlendirmiştir.
IX. SEANS
Seansta, baba kendi aralarındaki konuşmayı hafta içerisinde de
sürdürdüklerini, güçlüklerini konuşabilmenin paylaşabilmenin hem kendisine hem
de iki kardeş arasında birbirlerini anlayabilmelerine iyi geldiğini anlatmıştır.
Ö.Ö. Kardeşi H.Ö ile sorunlarını tartışmak yerine konuşabilmenin, kendisine
olumlu geldiğini belirtmiştir.
X. SEANS
Baba, eşi S.Ö.ile Ö.Ö. Ve H.Ö ile sorun yaşadıkları, Ö.Ö nün kendilerinde
kaldığı dönemlerde sürekli tartışma içersinde olduğunu, ne yapacağını
bilemediğini ifade etmiştir
Terapistler, Ö.Ö ve H.Ö babasının ne anlatmak istediğini sorarak?
Yaşadıklarını ve düşüncelerini paylaşmışlardır.
Terapi gelecek hafta S.Ö. Davet edilerek sonlandırılmıştır.
.XI. SEANS
Seansa S.Ö. İle 5 aylık O.Ö. de katılmıştır.
Terapistler S.Ö. Kendisini tanıtmasını, evliliğiyle ilgili düşünceleri ve
yaptığımız çalışma ile ilgili gözlemlerini aktarmasını istemiştir.
S.Ö. Terapi sürecinden dolayı memnuniyetini belirtmiş,
S.Ö. Eşi ve çocuklarını sevdiğini, kendi müşterek çocuklarından ayırmadığını
H.Ö birlikte yaşamlarını sürdürdüklerini H.Ö ile günlük yaşamda karşılaştıkları
güçlüklerden, Ö.Ö evlerine geldiğinde karşılaştıkları iletişim sorunlarında söz
etmiştir.
Ö.Ö. Ve H.Ö kendi gözlemlerini paylaşmışlardır.
Baba ailesini önemsediğini ve birlikte uyumlu ilişkiler içersinde olmak
arzusunu vurgulamıştır.
XII. SEANS
S.Ö. “Seansa Oğlu O.Ö. İle birlikte katılmasından dolayı mutluluğunu” ifade
ederek görüşmeye başlanmıştır.
Baba “aile içersinde yaşadıkları güçlükleri birbirlerini kırmadan,
öfkelenmeden konuşabilmelerinin kendilerine çok iyi geldiğini “ifade etmiştir.
Ö.Ö. “Sesini babasına, kardeşine ve S.Ö. ye ulaştırabilmenin ve duyulduğunu
hissetmesinden dolayı mutlu olduğunu” anlatmıştır.
H.Ö. “ablasının acı çektirmek, öfkelenmek yerine kendisini dinlediğini,
konuştuğunu, güçlüklere birlikte çözüm aradıklarını” söylemiştir.
XIII. SEANS
Terapistler olarak seans öncesi aile rehberliği ekibiyle değerlendirerek,
görüşmemizi sonlandırmaya karar verdik.
Seans başladığımızda bu düşüncemizi seansa katılan aile üyeleriyle paylaşarak
her birinin görüşünü aldık.
Aile üyelerinin her biri görüşmeyi sonlandırmaya hazır olduklarını ifade
etmesi üzerine,
Terapistler olarak her zaman yardımcı olabileceğimizi belirterek aile
terapisini sonlandırdık.
TARTIŞMA
Ergenlerde uyum ve davranış sorunlarında, ailenin tedavi sürecine katılması
uygulanan klinik tedavi programlarının verimliliği artmaktadır. Aile terapisi
süreçlerinde, hasta ve aile içi ilişkilerde meydana gelen çatışmalar, iletişim
kalıpları, ebeveynlerin yaklaşımları terapistlerle birlikte
değerlendirilmektedir. Ebeveynlerin uygun tutum, davranışlar belirlemesinde, iç
görü ve farkındalık’larının arttırılması ile ebeveynlerin tedaviye katılımını
sağlayarak, ailenin danışmanlığının temel fonksiyonunu oluşturur.(5) Böylece
aile ergenin uyum ve davranış sorunları karşısında terapi sürecine katılarak,
tedavi edici gücünü harekete geçirir.
Ailenin karmaşık bir yapısı vardır. Alt sistemlerden oluşmuştur, bir amaca
yönelmiştir. Tamamlanması gereken bir amacı ve görevleri bu görevleri yerine
getirmek içinde stratejileri vardır. (6)
Aile terapisi uygulamasıyla; tedavide ailenin rol ve sorumluluk alması
desteklenerek aile içi ilişkiler yeniden yapılandırılarak, ebeveynlerin çözüm
kaynakları harekete geçirilip, ergenin ailenin yardımıyla uyum ve davranış
sorunlarına, çözüm üretmesi sağlanmaktadır.
Ö.Ö. çocuk ve ergen psikiyatrisinin tedavi müdahalesinden sonra aile terapisine
yönlendirilmiştir. Ö.Ö. ye terapötik müdahale, multidisipliner bir yaklaşımla
yürütülmüştür.
Ergen Ö.Ö. aile terapi sürecinde öfke ve kızgınlık duyguları diğer aile
üyeleriyle iletişimi karşılıklı dinleme ve anlama çabaları ile sakinleşmiş ve
aile içi güven duygusu geliştirilmiştir. Böylece ergenin aile içi sorunlarında,
diğer aile üyeleriyle işbirliği arttırılmış sorunlar karşısında ailenin çözüm
üretebilme yetisi geliştirilmiştir.
Ö.Ö nün yaşadığı, aile içi iletişim sorunlarına yol açan duygu ve düşünceler
“gudubet” olarak tanımlanarak dışsallaştırılmış böylece soruna yola açan
duygulardan ve davranışlardan, kişi ayrıştırılarak Ö.Ö nün benlik değeri
güçlendirilmiştir. Aile üyelederinin algısı değiştirilerek; Ö.Ö nün sorunlu kişi
değerlendirilmesi yerine davranışlarından kaynaklanan güçlüklerin aile içersinde
uyum sorunlarına yol açtığı diğer aile üyelerince fark edilerek Ö.Ö nün özgüven
duygusu değişen algıyla arttırılmıştır.
Aile terapisi uygulamasıyla, boşanma sonucunda meydana gelen yapısal değişimin
ortaya çıkardığı kriz ve çatışmalar ele alınmış olup aile üyelerinin uyum ve
davranış güçlüklerinin çözümlenmesine yardım edilmiştir. Aile terapisi
müdahalesiyle, aile üyelerinin birbirleriyle iletişim ve birbirlerini anlama
çabaları geliştirilmiştir.
Döngüsel sorulama ile aile içi iletişim arttırılıyordu. Empati oluşturuluyordu.
(Sistemik yaklaşım tekniği)(7)
Ailede yeni organizasyon oluşturuldu. Çocukların kendi aralarında ve
ebeveynleriyle iletişim yeniden yapılandırıldı. (Munichin yapısal modeli) (8)
Ö.Ö aileye yakınlaştığı sembolik olarak terapide oturma biçiminde gözlenmiştir.
Giderek aile üyelerine yakın oturmuştur. Ö.Ö kendisine iç görü geliştirmenin
yanı sıra davranışlarını değiştirme iradesini ortaya koyması ve aile üyelerinin
desteğini yanında hissetmesi, aile terapisinin verimini arttırmıştır.
Aile terapisi olgu sunumunda, Ö.Ö nün tedavi sürecinde ebeveynlerinin işbirliği,
aile içersinde uygun koalisyonlarda yer alması desteklenmiş, terapi sürecine
katılan baba, kardeşi ve üvey anne ile iletişim çatışmaları çözümlenmiş, aile
içi iletişim yeniden yapılandırılmıştır. Ebeveynlerin tutum ve davranışlarında
çocuklarına sağlıklı model olabilme yönünde destek verilerek çocuklarının
iletişim, uyum ve davranış sorunları karşısında baş edebilme kapasiteleri
arttırılmıştır.
Kaynaklar:
1- Kerimoğlu, Efser. Aile Tedavileri, Ankara Üniversitesi Çocuk Psikiyatrisi
Bilim Dalı Yayınları: Ankara;1996.
2- Özgüven, İbrahim Ethem. Evlilik ve Aile Terapisi. PDREM Yayınları; Ankara,
2000
3- Ackerman, N.W. “Expanding Theory and Practice in family Therapy” family
Service Ascociation of America, New York 1966.
4- Bloch, S.”Psikoterapilere Giriş” Çeviren; Engin Eker, Cerrahpaşa yayın
Birliği, İstanbul, 1989.
5- Nazlı, Serap. Aile danışmanlığı. Nobel yayıncılık; Ankara, 2001.
6- Sabatalli, R. Bartle, S.(1995) “Survey Approaches To The Asseement Of family
Funtioning: Conceptual, operational and analytical Issues” Jaurnal Of Marriage
and Family.
7- Bertalanffy, L. Von, (1968)” Geenaral Systems Theory. New york: Braziller.
8- Minuchin, S.(1981) “ Constructing A Therapeutic Reality “ , Brenson, G. White,
H. Annual Revlew Of Family Therapy. New York.
, *Sosyal Hizmet Uzmanı (SHU), Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve
Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Başhekim Yardımcısı
*Çocuk Akıl Sağlığı ve Rehberliği Derneği, Prof. Dr. Rıdvan Cebiroğlu tarafından
1969 yılında kurulmuş olup Bakanlar Kurulu kararı ile kamu yararına bir
dernektir.
Yazışma adresi; Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir
Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi / Bakırköy- İstanbul
Mail: fkilicarslan34Qgmail.com
Tel;0212 543 65 65/ 1050
0212 466 50 96
©Sitemize
ait yazılarımızı izin almadan yayınlanmamasını talep etmekteyiz.Her hakkı
saklıdır.
