|
|
|
 |
ENGELLERI YARATAN TOPLUMDA GOZ ARDI EDILEN KAZALAR VE SOSYAL HIZMET
PLANLAMASI
Sosyal Hizmet Uzmanı Dr Sezer Domac,
Leicester City Council, Leicester, Ingiltere
|
Cok uzucudur ki ulkemizde yasanilan trafik
kazalarinda bir cok insanimiz olmekte ve yaralanmaktadir, yarattigi acilar
ve travmalarin yaninda uzun vadede sosyo-ekonomik etkileri devasal
boyutlarda olup, nedenleri bilinmesine ragmen kaza ve olum oranlarinda
azalma gorulmemektedir. Genelde Turk Medyasi olen ve yarali sayilarini
sayisal ve duygusal anlamda vermekten ibaret olup, egitimsel yonden uzak bir
anlayis tarziyla sunulmaktadir. Kazalar sonrasi ozellikle beyin, kafa
travmasi gecirmis hastalarin yasadigi epidemiyolojik ve demografik detaylar
cok onemlidir ve sosyal hizmet planlamasi icin zaruridir. Bir nebze de olsa
beyin travmasina yol acan kazalarin onlenmesinde yapilmasi gerekenlere
kisaca deginilecektir. Ozellikle engelsiz bir hayat yasayipta kaza sonrasi
yasadigi medikal problemlerden dolayi hayatinin geri kalan kismini engelli
olarak yasayacak insanlarin karsilastiklari uyum, duygularini tanimlama,
aile fertlerinin hazirlanmasi, sosyo-psikolojik destegin ve anlayisin
rehabilitasyondan yada hastaneden sonra da eve gecis doneminde devam etmesi
son derece onemlidir.
Dunya capinda her yil 1.5 milyon insan trafik kazalarinda oluyor ve 50
milyon insan ise sakatlaniyor. Ingilterede her yil 40 bine yakin trafik
kazasi olurken bunlarin 3500 u olumle sonuclaniyor. Dunya genelinde
travmayla sonuclanan olumlerin buyuk cogunlugu trafik kazalarinda meydana
gelmektedir (Daly and Thomas 1992). Bu olumlerin cogu kazazedelerin
hastaneye ulastirilmadan once yasadiklari ic kanamalar ve birden fazla
yasanilan travmalardir. Hastaneye yetistirilmis hastalarin cogu ise beyin
travmasi sonucu yasamlarini yitirmislerdir. Amerikada her 21 saniyede bir
beyin travmasi geciren hasta saptaniyor ve beyin travmasi sonucu engelli
kalan insan sayisi 5.3 milyona ulasmistir (Brain Injury Association of
America 2006). Bu rakam Ingilterede her 100 000 insandan 275 beyin travmasi
gecirdigini tespit etmistir, ancak travmaya neden olmus detaylar
hastanelerin acil bolumlerinden genel bir merkeze aktarilmadigi icin bu
rakam tahminen verilmistir. (British Society of Rehabilitation Medicine and
Royal College of Physicians, 2003). 1970 lerde beyin travma hastlarinin %90
olurken, tibbi teknoloji, egitim, bakim ve acil servis hizmetlerinin
gelisimi ile survival orani ciddi anlamda artmistir. Bu artis beraberinde
sosyolojik ve psikolojik problemler yaratir. Bunlar ailelerin bolunmesi,
issizlik, bakim ve egitim sorunlari, cocuklar uzerinde psikolojik
bozukluklar, ekonomik kayiplar, kaza sonrasi travma stres bozuklugu (Post
Traumatic Stress Disorder), hafiza ve konsantrasyon bozukluklari, ozellikle
aile icinde bayanlarin hastanin bakimlarini ustlenmeleri, beraberinde
depresyon ve iliskilerin bitmesi gibi nedenlere yol acar.
Ingiliz hukumeti 2010 yilina kadar bu rakami %40 azaltmayi amaclayip, basta
Belediyeler, sivil toplum orgutleri ve Polis ile isbirligi ile onlem
paketlerini hayata gecirmistir. Turkiyemizdeki trafik kazalariyla ilgili
istatistik bilgi sunu gosteriyor ki 2007 yilinda kaza orani 2006 yilina gore
%12,7 artis gostermistir. 2005 yilinda bu rakam 570.025 oldugu
bilinmektedir. 2005 yilinda 3.195 kisi yasamini yitirirken 2006 yilinda
3.365, 2007 yilinda ise bu rakam 3.459 oluye ulasmistir. Yarali sayisi ise
2005 de 123.977, 2006 135.224 ve 2007 yilinda ise 149.140 lara ulasmistir.
Bu yukselen oran dusundurucu ve tedavi edilmesi zor bir vaka gibi
semptomlari artan bir problemdir. Belki baska bir platforma tartisilmasi
gereken diger bir konu ise cagdas ulkelerde tum ulasim yollari koordineli
bir sekilde kullanilmasina ragmen, ulkemizde demiryolu ve denizyolu
tasimaciligi on plana cikarilmamistir. Emniyet teskilatimizin verilerine
gore ulkemizde sehirlerarasi tasimaciliginin %96 si, yuk tasmiciligininda
%88.8 I karayollariyla yapilmaktadir
Malesef ulkemizde kaza sonrası yaralıların takibi henüz yapılmamaktadır ve
bunun sunulacak hizmetler ve servisler icin onemi buyuktur.
Vatandaslarimizin bilinclendirilmesinde egitim sisteminin yaninda, yerel
belediyelerin, muhtarliklarin, sivil toplum orgutlerinin ve ozellikle
medyanin fonksiyonu elzemdir. Isvec’i ornek gosterecek olursak, toplam nufus
Isvecte yaklasik 8.5 milyondur ve Isvec Ulusal Karayolu Trafik Guvenligi
Dernegi (NTF) nin sahip oldugu uye sayisi 5.5 milyondur. Dernegin temel
amaclari icersiende trafik guvenligi fafaliyetlerini desteklemekle, Belediye
ile devlet imkanlari olcusunde ne zaman ve nerede karayolu trafik guvenligi
icin alinan tedbirleri halkin tabanindan gerekli mercilere iletmek ve
onlemlerin kontrol odilmesini saglamaktir.
Gectigimiz gunlerde Sayistasin TBMM’ye sundugu Trafik Kazalarini Onleme
Plani (2001-2010) raporunda yaklasik $313 milyon harcanmis. Ne Yazikki bu
plan hayata gecirilmemis ve Sayistay Hukumete bu haracamalarin nereye
gittigini sormus ve cevabini beklemektedir. Bu ulusal stratejinin hayata
gecirilmesi icin kurulan Karayolu Guvenligi Yuksek Kurulu (KGYK) programi
kuruldugu yildan bu yana (1999) iki defa toplanmistir. Yabancı bir firmadan
$2.5 milyon karsılıgında saglanan danısmanlık hizmeti yoluyla da 2001-2010
yıllarını kapsayan uzun vadeli bir ‘Ulusal Trafik Güvenligi Programı’
hazırlanmıstır (www.radikal.com.tr 5/1/09).
Kisaca hepimize dusen bazi gorevler var. Ozellkille bisiklet ve motorsiklet
kullanan vatandaslarin mutlak suretle koruyucu ve TSE yada ulusrarasi
standardlara uygun kask giymeleri tavsiye edilmelidir. Karanlikta bisiklet
yada motorsiklet ve kendilerini aydinlatan reflektor lerin yaninda bisiklet
ve motosiklerin geceleri isklandirilmasi son derece onem arz eder .
Austuralyada (Viktorya bolgesinde) yapilan arastirmada 2 yil boyunca kask
giyen bisikletcilerde ayni bolgede daha once olan kaza ve olumlerle
karsilastirildiginda olum ve kazalarda %70 azalma gorulmustur.
Arabalarda, otobuslerin, minibuslerin ozellikle on koltuklarinda seyahat
eden vatandaslarin emniyet kemerlerinin takilmasi ve gevsek kalmamasi,
surusunun ise emniyet kemerlerinin islevini duzenli olarak kontrol edip,
sorumlu oldugu yolcularin can guvenligini dusunmesi. Cocuklarin cok erken
yasta egitilmesi ve emniyet kemerlerine alistirilmasi gelecek icin cok
onemli bir aliskanliktir ve husustur.
Seyahat sirasinda bagaj disindaki yerlerde tutulan agir objelerin (ozellikle
bavullarin) ani fren yapma yada carpma sonucu beyin ve kafa travmasina yol
acmaktadir. Carpma sonucu savrulan bir esya da olsa insan bedeni de olsa
eninde sonunda bir engelle durdurulur. Bir carpma anında arac saniyenin ilk
on salisesinde durmakta ise de eger emniyet kemeri takılı degilse
direksiyon, kontrol paneli ya da on cam tarafından durdurulana kadar arac
icindeki esyalar ve aracta bulunan kisilerin bedenleri aynı hızdaki
hareketlerine devam edeceklerdir. Arka koltuklarda oturan yolcularin mutlak
suretle emniyet kemerlerini takmalari gerekmektedir. Cocuklarin kesinlikle
uygun olculerde cocuk , bebek koltuklarina oturmalari sart kosulmalidir.
Cocuklarin kucakta seyahat etmesi, carpma sonucu, olusan momentumdan dolayi
cocugun kucaktan ayrilip one dogru carpmadan onceki hizla devam ettigi icin
tutulmasinin son derece tehlikeli ve imkansiz oldugunu vatadaslarimizin
billmesi gereken bir konu. 1996 yilinda Ingilterede yapilan labaratuar
calismalarinda cocuklara takilan emniyet kemerinin tam olarak sIkIstIlmamasi
sonucu beyin/kafa travma yasama olasiliginin 3 kat daha fazla olacagi
kanitlanmistir (www.hebw.cf.ac.uk). Ozellikle cocuklarla calisan SHU larin
kemer takma aliskanligini cok erken yasta asilamalari ve bunun onemini
belirtmeleri gorevlerinin arasinda olmalidir.
Ilk yardim tedavisini bilmeyen ve bu konuda egitimli olmayan insanlarin
kafa, boyun ve omirilikleri zedelenmeleri suphe edilen hastalara mudahale
etmemeleri gerekir, cunku yapilacak yanlis mudahale kaza geciren insanin
olumune ve omur boyu sakat kalmasina sebep verebilir.
Turkiye icin diger bir onemli bir konu olan Forensik Tib, trafik kazalari
sonrasi yasanilan ozurluluk ve ozurlulugun derecelerinin saptanmasinda
onemli rol oynamalidir. Ancak ulkemizde kaza sonucu yasanilan ozurluluk ve
bunun bolgelere gore demografik dagilimi ile ilgili data bulunmamaktadir.
Verilecek hizmetler elde edilen veriler isiginda duzenlenmesi gerekir. Bu
nedenle bu demografik bilgiler yerel birimlerin, sivil toplum orgutlerinin,
rehabilitasyon merkezlerinin ve hastane sonrasi verilecek evdeki yardimlarin
planmasi icin son derece onem tasimaktadir. Trafik Kazalarının nedenleri
derinlemesine araştırılmamaktadır. Forensik Tib ve Forensik Sosyal Hizmet
Uzmanligi bu konuda olusturulacak arastirma ekiplerinde onemlilik tasir.
Trafigin tum konularına hakim olması zaten mumkun olmayan Polis Memurlarının
hazırladıgı raporlara dayanan istatistikler ve analizler cözüm uretmekten
uzaktır.
Kaza yerleri ve nedenlerine iliskin verilerin guvenilir olmaması ve eksik
toplanması, bunlara dayanan analizleri sakat ve subjektif yapılması sonucunu
dogurmaktadir. Kazalardan sonra guvenilir data toplanilmasi icin doktor ve
kaza sorusturma ekibi ortaklasa bir rapor yazmali ve bu raporda medikal
bilgiyle beraber kazazedenin yasayabilecegi temelli yada gecici ozurlulugu
ile ilgili bir link kurulmalidir. Bu bilgiler surucunun yada yolcunun kaza
oncesi oturus pozisyonu, emniyet kemerinin takili olup olmadigi, koltuklarin
yuksekligi gibi bilgiler kaza sonrasi yasanilan travmanin boyutlarini
tespitinde yol gosterici faktorlerdir.
SHU nun kaza sonucu uzun donemde yasanilanacak travma ve bedensel
ozurluluklerle ilgili yardimi son derece onemli olup, hastalarin hastelerden
sonra toplumda yasayiyacaklari zorluklarin hem fiziki hemde psikolijk
duzeydeki alicaklari yardim icin etkili olmalidirlar. Bu sebeple istatiksel
bilgiler verilecek hizmetin yapilandirilmasinda ve gelistirilmesinde
kullanilmalidir.
1- Daly and Thomas 1992
2- Brain Injury Association of America 2006
3- British Society of Rehabilitation Medicine and Royal College of
Physicians, 2003.
4- http://www.bmj.com/cgi/content/full/311/7000/281/a
5- www.egm.com.tr
6- Bergman AB, Rivera FP, Richard DD. The Seattle children's bicycle helmet
campaign. American Journal of Diseases in Childhood 1990; 144: 727-731
7- www.hebw.cf.ac.uk
8- www.radikal.com.tr 5/1/09
Dr Sezer Domac, Leicester City Council, Leicester, Ingiltere
Not: Yukaridaki yazi Ingilizce klavyede yazildigindan dolayi okumada
yasanilacak zorluklardan dolayi simdiden ozur diliyorum, saygilarimla.
|
UYARI!
©Sitemize ait yazılarımızı izin almadan yayınlanmamasını talep etmekteyiz.Her hakkı saklıdır.
|
|
