|
|
 |
COUNCIL OF INTERNATİONAL FELLOWSHİP CIF HOLLANDA MESLEKI VE
KULTUREL DEĞİŞİM PROGRAMI
( YAŞLILIK VE ÖZÜRLÜLÜK ALANI )
28 Nisan–26 Mayıs 2001
Gülay Sezgin, Sosyal Hizmet Uzmanı
|
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
A. CIF / HOLLANDA PROGRAMI
B. HOLLANDA HAKKINDA GENEL BİLGİLER
1. Coğrafi, Siyasi ve Ekonomik Durum
2. Toplum Yapısı
C. HOLLANDA’DA SOSYAL HİZMETLER
D. HOLLANDA / 1.PROGRAM (AMSTERDAM)
1. Sosyal Güvenlik Sistemi
2. Göçmen Politikası
3. Uyuşturucu Politikası
4. Zihinsel Özürlüler İçin Sanat Galerisi
E. HOLLANDA / 2.ve 3. PROGRAM (YAŞLILIK ALANI)
1. Yaşlı Hizmetleri
2. Yaşlı Hizmetleri Alanında Alınan Bilgiler
a) Semt Yaşlılar Merkezi
b) Evde Yaşlı Bakımı
c) Evlere Yemek Servisi
d) Yaşlı Apartmanı-Service Home (De-Nieuwe Plantage, Hoppesteyn)
e) Huzurevi-Elderly Home ( Maashegge)
f) Bakımevi-Nursing Home
g) Yaşlı Dayanışma Merkezi-Day Care Center
3. Geriatrik Hizmetler
Ötenazi
F. HOLLANDA / 2.ve 3. PROGRAM (ÖZÜRLÜLÜK ALANI)
1. Özürlülere Yönelik Hizmetler Alanında Alınan Bilgiler
a) Zihinsel Özürlü Çocuklar İçin Okul Öncesi Eğitimi
b) Özürlüler İçin Özel Düzenleme Yapılan Ev
c) Özürlüler İçin İnşa Edilen Ev (FOCUS Projesi)
d) Özürlüler İçin Araç ve Gereçler
e) Özürlüler İçin Toplu Taşıma
f) Özürlüler İçin Özel Donanıma Sahip Araba
DEĞERLENDİRME
GİRİŞ
C.I.F. “Council of International Fellowship” Programı 1956’da “CIP” adı
altında A.B.D.’de kurulmuştur. İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’dan
A.B.D.’ye göç eden Henry Ollendorf adlı bir Alman Yahudisi tarafından
kurulan programın amacı ülkeler arasındaki iletişimi sağlayarak,
artırmaktır.
Önceleri yalnızca A.B.D.’de uygulanan program daha sonra, özellikle Avrupa
ülkeleri olmak üzere çok sayıda ülkede yayılmıştır. Türkiye’de 9 yıl önce
kurulan “Sosyal Hizmetler Alanındaki Çalışanlar Derneği” CIF Programının
Türkiye’deki koordinatörlüğünü sağlamaktadır.
Türkiye’de 1996 yılında ilk kez CIF Programı doğrultusunda konuk ağırlamış,
3 değişik ülkeden katılımcı İstanbul ilinde Sosyal Hizmetler konusundaki
hizmet ve programları izlemişlerdir.
CIF Programının daha önce belirlenen bir ülkede 2 yılda bir “Yeniden Buluşma
Toplantıları” yapılmaktadır. Bu toplantı Temmuz 2001’de İtalya’da
gerçekleştirilecektir.
A.CIF/HOLLANDA PROGRAMI
CIF Hollanda Programı 5 farklı ülkeden; Finlandiya, İsveç, Yunanistan,
Hindistan ve Türkiye’den birer meslek elemanının katılmasıyla 28 Nisan – 26
Mayıs 2001 tarihleri arasında düzenlenmiştir.
Program, her katılımcı için üç bölümden oluşmaktadır. Amsterdam’daki bir
haftalık ortak programdan sonra her katılımcı önceden belirttikleri ilgi
alanlarını içeren programın düzenlendiği şehre hareket etmiştir. Bu
şehirdeki 11 günlük bireysel programdan sonra, üçüncü bir şehirdeki bir
haftalık diğer bireysel program uygulanmıştır.
Katılımcılar, Amsterdam’daki program boyunca bir apartman katında birlikte
kalmışlar, diğer iki program süresince ise “Host Family” olarak
isimlendirilen ailelerin yanında konuk edilmişlerdir.
Katılımcıların 4’ü sosyal çalışmacı, sadece Hindistanlı katılımcı
psikologdur. Katılımcılar
kendi ülkelerinde; Finlandiyalı katılımcı aile hizmetleri, uyuşturucu
kullanımı ve gençler için sosyal hizmetler, İsveçli katılımcı uyuşturucu
kullanımı ve gençlik hizmetleri, Yunanlı katılımcı ise uyuşturucu
kullanımını engelleme hizmetlerinde çalışırken, Hindistanlı nörolojik
problemleri olan çocuklar ve gençler, Türk katılımcı ise yaşlılık alanında
çalışmaktadır.
Amsterdam’daki programda; Hollanda CIF’den bir üyenin katılımıyla resmi bir
tanışma toplantısı yapılmıştır. Bu toplantıda her katılımcı ülkesindeki
sosyal hizmet uygulamaları ve kendi özel alanı ile ilgili detaylı bilgiler
yanı sıra ülkesinin coğrafi, ekonomik, kültürel ve demografik yapısı ile
ilgili genel bilgiler de vermiştir.
Programın Amsterdam’daki bölümünde Hollanda’nın göçmen, uyuşturucu
politikaları ve sosyal güvenlik sistemi hakkında genel bilgi alınmıştır.
Ayrıca, zihinsel özürlü yetişkinler için açılmış olan bir sanat galerisi de
ziyaret edilmiştir.
Programda sosyal ve kültürel aktivitelere de önem verilmiştir. Amsterdam’da
Kraliçenin
Doğum günü kutlamalarına katılınmış, kanalda bot gezisi yapılmıştır.
Uthrect’deki açık hava müzesi ziyaret edilmiştir.
Bireysel programların sonunda, Hollanda CIF’den iki üyenin katılımıyla
değerlendirme toplantısı yapılmıştır. Katılımcılar program süresince elde
ettikleri bilgi ve deneyimleri kendi ülkeleri açısından karşılaştırmalı
olarak ele almışlardır. Toplantı sonunda yapılan veda partisinde de
katılımcılar kendi ülkelerine ait selamlama şekillerini göstermişlerdir.
Katılımcılar programa ilişkin sertifikalarını almışlardır.
Program süresince konuşulan ortak dil İngilizce olmuştur.
B.HOLLANDA HAKKINDA GENEL BİLGİLER
Coğrafi, Siyasi ve Ekonomik Durum
Hollanda Avrupa’nın kuzeybatısında 41.526 km2. kare şeklinde bir alana sahip
bir ülkedir. Ülkenin kuzey ve batısında Kuzey Denizi bulunmakta olup,
doğusunda Almanya, güneyinde Belçika ile sınır komşularıdır. Hollanda’nın
dörtte biri deniz seviyesinin altındadır. Nüfusu 16 milyon olup,
kilometrekare başına düşen 449 kişi ile, dünyada nüfus yoğunluğu fazla olan
ülkelerden biridir.
Resmi adı Hollanda Krallığı olan ülkenin siyasi yönetimi, kraliçe ve
bakanlardan oluşan parlamento sistemi ile birlikte meşruti monarşidir.
Kraliçe Beatrix Aynı zamanda devlet başkanıdır. Tarihi nedenlerden dolayı
hükümet ve parlamento Hague’de olmasına rağmen başkent Amsterdam’dır.
Rotterdam ve Utrecht diğer büyük yerleşim bölgeleridir.
Hollanda’da yönetim; merkez, vilayetle ilgili, yerel olmak üzere üç bölümden
oluşmaktadır. Merkezi hükümet ulusal kazancın dağıtımı ile ilgilenmektedir.
Vilayetler ve belediyeler yerel hükümeti oluşturmaktadır. Hollanda 12
vilayete ayrılmış olup, her biri Vilayet Konseyi, Vilayet İcra Kurulu ve
Kraliçenin Delegesi tarafından idare edilmektedir.
Hollanda’da 647 belediye olup, Belediye Yönetimi, Belediye Konseyi, Belediye
İcra Heyeti ve Belediye Reisinden oluşmaktadır.
Hollanda’da kullanılan resmi para birimi “Hollanda Florini (NLG) olup, 2002
yılı Ocak ayında, Euro para birimiyle ilk ödemeler yapılacaktır. Bu konuda
çalışmalar yapılmakta olup, bir malın değeri hem Hollanda Florini hem de
Euro cinsinden etiketler üzerine yazılmaktadır.
Hollanda’da konuşulan resmi dil ise Hollandacadır. Bu dil, Belçika, Surinam,
Hollanda’nın
Antilleri ve Aruba’da da konuşulur. Nüfusun üçte biri en azından bir yabancı
dil, % 44’ü iki, % 12’si üç veya daha fazla yabancı dil konuşabilmektedir.
Hollanda, Avrupa Topluluğunun en büyük dinamik ticari ve sanayi
merkezlerinden biridir. Bünyesinde 450.000 Hollanda şirketinin yanı sıra,
çok uluslu şirketlerden orta ve küçük işletmelere kadar 700’den fazla
yabancı şirketi de barındırmaktadır.
Hollanda ekonomisi, 710 milyar Hollanda Florini tutarındaki milli gelirle
dünyadaki en güçlü 15 ülke ekonomisinden biri olup, Avrupa Topluluğu içinde
altıncı sırada yer alır. Milli gelir,
hizmet sektörü (% 59), sanayi (% 22), devlet (% 12), tarım (% 4) ve
madencilikten (% 3) ibarettir. Ekonomi ve iş hayatı uluslar arası alanlara
yönelmiştir. Hollanda’nın milli gelirinin toplam tutarının yarısından daha
çoğu kadar ihracatı vardır.
Sanayideki en önemli sektörler kimya ve petrokimya sanayidir. Hollanda’da,
bileşim teknolojisi, elektronik, sağlık cihazları, basım ve yeni buluşlar
gibi hightech (ileri teknoloji) sanayilerine özel ilgi verilmektedir.
Hizmet sektörü hızla büyümektedir. Bankacılık, sigorta, iletişim, otomasyon,
teknik, araştırma ve geliştirme bunun önemli bölümleridir. Nakliyecilik
hizmet sektörünün orta direğidir.
Toplam Avrupa deniz nakliyeciliğinin yüzde otuzu, yani yılda 300 milyon ton
mal, dünyanın en büyük limanı Rotterdam üzerinden dünyaya yayılır. Schiphol
Amsterdam Uluslararası Havaalanı yılda 975.000 ton yükle birlikte Avrupa’nın
en büyük kargo taşımacılığında üçüncü sıradadır. Bu nedenle Hollanda,
Avrupa’nın kapısı olarak tanımlanır.
Hollanda asırlardır süren tarım ve bahçecilik geleneğine sahip olup,
kaliteli gıda ve tekel maddeleri üretiminde uzmanlaşmıştır. Piyasaya,
aralarında biyolojik ürünler de bulunan, çok geniş bir tarım ürünleri paketi
sunulmaktadır.
Tarım alanları sınırlı olmasına rağmen, özellikle süs bitkileri ve süt
mamulleriyle, tarım ürünleri ihracatçısı olarak dünyada üçüncü sırada yer
alır. Hollanda, çiçekleriyle tanınan bir ülkedir. Sümbül, nergis ve lale
tarlaları nisan ve mayıs aylarında verdikleri olağanüstü görüntülerle her
yıl yüz binlerce turisti ülkeye çekmektedir. Hollanda dünya çiçek pazarının
% 60’nı elinde tutmaktadır.
Hollanda diğer konuların yanı sıra tahta ayakkabıları, yel değirmenleri ve
çiçek soğanlarıyla da ünlüdür. Ayrıca, Hollanda için müzeler, fuarlar ve
festivaller, eğlenceler, sular ve bisikletler ülkesi de denebilir.
2.Toplum Yapısı
Hollanda’daki sosyal ve ekonomik ilişkilerin özelliği devlet, iş hayatı ve
sendikalar arasındaki yapısal danışmadan kaynaklanır. Bundan dolayı,
geçmişten günümüze, uluslararası yönelimli zengin ve dengeli bir ekonomi
ortaya çıkmıştır. Bu ekonomi dünyanın en büyük 15 dev ekonomilerinden
biridir.
Hollanda hem hayat görüşü hem de öğretimsel yönden çok çeşitli eğilimler
tanımaktadır. 5-16 yaş arasındaki çocuklar için tam gün okula gitme
zorunluluğu vardır. Bu dönemde öğretim ücretsizdir.
Hollanda’da kadınlar anneliği ertelemek, annelik yaşını yükseltmek
eğilimindedirler. Kadınların ortalama annelik yaşı 29 olup, dünyada bilinen
ortalama en yüksek annelik yaşıdır. Çocuksuzluk oranı da kadınlar arasında
artmaktadır. Hollandalı kadınlar ortalama 1.7 çocuğa sahiptirler. Çocuksuz
kadınların oranı ise % 25’dir. Tek kişiden oluşan aile sayısı artmaktadır.
Bu eğilime rağmen Hollanda’da hala çiftlerin sayısı çoğunluktadır. Ancak
2020’de çoğunluğun arkadaşı (partner) ile birlikte yaşayacağı tahmin
edilmektedir.
Halkın üçte biri, bir veya birden fazla spor derneğine üyedir. Özellikle
futbol, hokey, voleybol ve buz pateni çok sevilen sporlardır.
Hollandalılar, Avrupa’nın en uzun kişileridir. Hemen hemen her Hollandalının
oturma salonunda bir demet taze çiçek bulunmaktadır.
C.HOLLANDA’DA SOSYAL HİZMETLER
Hollanda’da hizmetler,politikalar ve düzenlemelerle desteklenen bakım ve
yardım sistemi teşvik eden,destekleyen ve öğüt veren kişilerce
uygulanmaktadır.Bu bakım ve yardımlar sistemi insanların aileleri ve
komşularındaki,okul ve işyerindeki durumunu ve refah seviyesini iyileştirmek
anlamındadır.Günlük profesyonel yardıma ihtiyacı olanlara bakım için
kolaylıklar sunulur. Hollanda’daki bakım ve hizmet alanı beş ana başlıkta
toplanabilir.
-Gençlik Politikaları,
-Sakatlar İçin Bakım,
-Yaşlılar İçin Bakım,
-Etnik Gruplar İçin Bakım,
-Yerel Sosyal Politikalar.
Yaklaşık 400.000 meslek elemanı bu hizmet ve bakım alanlarında
çalışmaktadır. Birçok kişi ya yaşlılar için bakım ya da özürlüler için bakım
alanında, 25.000 kişi gençlik bakımı alanında bir o kadar kişide yerel
sosyal politikalar alanında çalışmaktadırlar.
D.HOLLANDA/1.PROGRAM (AMSTERDAM)
1.Sosyal Güvenlik Sistemi
Sağlık bakımı halkın % 60’nın bağlı bulunduğu halk ve özel sigorta sistemine
dayanmaktadır. Bunun yanı sıra Hollandalılar herkesin katıldığı sosyal
güvenlik sisteminden yararlanırlar. Hastalık, işsizlik veya yaşlılık
durumunda çoğunlukla maddi yardım hakkı vardır.
Sigortalar iki gruba ayrılmaktadır.
a) Halk Sigortası
1.AOW - 65+ Emeklilik
2.ANW - Dulluk / Yetimlik
3.AKW - Çocuk Parası
4.ANBZ - Özel Bakım Gideri
b) İşverenle İlgili Sigorta
1.WOW - Malullük
2.WW - İşsizlik
3.Ziektewet - Hastalık
4.Ziekenfonds Saylıg- Sağlık
5.Toeslag - Ek Ödenek
Bu halk sigortasından ayrıca sigorta poliçelerini düzenleyen sektörler
bazında her sektör
için ( sağlık, gemi vb.) ayrı bir emeklilik fonları mevcuttur. Bu fonlar
özel sigorta anlamındadır.
Bu işverenle ilgili sigortalar kapsamında da Özel İmkânlar Yasası (WVG)
olup, bu yasa işsizlik ödeneğini, özel giderler ödeneğini, yaşlılara ve
düşkünlere imkânlar yasasını içerir.
2.Göçmen Politikası
Her yıl Hollanda’ya 50.000 civarında göçmen gelmektedir. Bu göçmenlerin
10.000’i çocuktur. Ülkedeki yabancıların çoğunluğunu Surinam, Endonezya,
Kuzey Afrika, Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya’dan gelen göçmenler
oluşturmaktadır. Ülkeye kaçak olarak gelen kişiler sayıları üç olan Kabul
Merkezlerinde ( AC: Reception Center ) 48 saat gözetimde tutulmaktadırlar.
Bu gözetimden sonra ülkede kalma kararında olan kişiler sayıları 18 olan
Araştırma Merkezlerine ( OC: Research Center ) gönderilmektedirler. Bu
merkezlerde iki gün boyunca göçmenlerin ülkelerinden ayrılış nedenleri
araştırılmakta ve göçmenler dinlenilmektedir. Daha sonra bu kişiler birkaç
ay bekleyecekleri Merkezlere ( AZC: Asylum Seekers Center ) alınmaktadırlar.
Bu merkezde kamp şeklinde bir hayat süren göçmenler ülkede kalma konusunda
olumlu bir cevap verirlerse yaşamak istediği şehir ve ya kasabayı seçmeleri
istenilmektedir. Seçim yaptıkları bölgede 3 yıl boyunca kendi evlerinde,
aileleri (eş ve çocukları) ile birlikte yaşama şartları sağlanmakta, çalışma
veya okuma imkanı tanınmaktadır. 3 yıl boyunca göçmenlere yönelik
birleştirme programları (eğitim, dil vb.) uygulanmaktadır. Hollandalı
öğrenciler ve kadınlar gönüllü olarak göçmenlere yönelik projelerde yer
almaktadırlar. Göçmen organizasyonları küçük gruplara (550 adet)
bölünmüştür. Göçmenler 3 yıl içerisinde herhangi bir suç işlerlerse
ülkelerine geri gönderilmekte, ancak bazı durumlarda; ülkelerinde ölüm
cezası uygulananlar suç işlese de ülkelerine geri gönderilmemektedirler.
3.Uyuşturucu Politikası
Hollanda’da uyuşturucu projesi 25 yıl önce başlatılmıştır. Bu proje
uyuşturucudan zarar görmüş insanlara ve onların zarar görmüş sosyal
yaşantılarına yardım etmek amacıyla başlatılmıştır. Hollanda’da farklı
kültürlere, dinlere, sosyal yaşama ve anlayışa sahip insanlar bir arada
yaşamaktadır. Bu nedenle hükümet uyuşturucu politikasını kuvvetle
desteklemektedir. Hollanda polisi bu proje kapsamında Avrupa ülkeleri ile
koordineli bir şekilde çalışmaktadırlar. Üç çeşit uyuşturucu kullanıcısı
vardır. Bunlar;
a) Eroin ve Kokain Kullanıcıları
Bu kullanıcılar 42-45 yaşlarında olup, düzenli olarak her gün uyuşturucu
kullanmaktadırlar. Bu kişilerin özel yardım programlarına ihtiyaçları
vardır. Çoğunun bir işi ve kalacak evi bulunmamaktadır. Hollanda Hükümeti bu
kullanıcılar için bir çatı (ev), gelir ve tıbbi yardım sağlama zorunluluğu
taşımaktadır. Bu nedenle kullanıcı odası (user room) denilen bu yaşlı
kullanıcılara kısa süreli barınma, banyo, yemek imkanı, sağlık hizmetleri
veren ve ayrıca uyuşturucu kullanma serbestliği tanıyan merkezler
bulunmaktadır.
b) Extasy Kullanıcıları
Bu grup uyuşturucu genellikle evlerde düzenlenen partilerde (doğum günü, yıl
dönümler vb.) kullanılmaktadır. Evlerinde bu tür bir parti düzenleyecek
kişiler, partiden önce izin almak için hükümete müracaat etmektedirler.
Hükümetin resmi görevlilerince bahse konu ev partiden önce ziyaret
edilmektedir. Ancak, diskotek ve barlarda izin alınmaksızın bu grup
uyuşturucular kullanılmaktadır.
c) Hafif Uyuşturucu (Soft Drugs) Kullanıcıları
Bu grup uyuşturucuyu genellikle gençler kullanmaktadır. Bu genç grupta,
uyuşturucu bağımlısı olmayan, okulda, evinde, sosyal yaşamında akşamdan
akşama düzenli olarak hafif uyuşturucu almaktadır.
Bu uyuşturucu politikası kapsamında genç gruplara alkol, uyuşturucu hakkında
eğitim, seks eğitimi ve evlerindeki durumları hakkında eğitim verilmektedir.
Kahve Dükkanları (Coffee Shops)
Hollanda’da hafif uyuşturucu (soft drugs) kullanımı bu coffee shops’larda
yasaldır. Coffee Shops’lar 500 gramdan fazla hafif uyuşturucuyu stok
yapamaz. Her kişi yanında en fazla 5 gram hafif uyuşturucu bulundurabilir.
Bu dükkanlarda sert uyuşturucunun (hard drugs) satışı yasak olup, hafif
uyuşturucu da 18 yaşından küçüklere satılamaz. Amsterdam’da şehir meclisinin
yönetimi bu dükkanların sayısını dondurmaktadır. Mayıs 1999’da Amsterdam’da
bulunan 294 kahve dükkanının 83’nde alkole ilaveten hafif uyuşturucu da
satılmıştır.1Ocak 2003’e kadar bu konunun yeniden değerlendirilmesi
önerilmektedir.
4.Zihinsel Özürlüler İçin Sanat Galerisi
Galerinin Adı : Atelier Amsterdam
Galerinin Adresi : Weteringschans 221 1017 XH Amsterdam
Galerinin Tel/Faks : +31(0)20 627 80 83
Galerinin Amacı : Zihinsel özürlülerin sanatsal yeteneklerini profesyonel
sanatçıların
rehberliğinde geliştirmek, onlara resim yapabilecekleri ve bu resimlerini
sergileyebilecekleri bir ortam sağlamaktır.
Galeride Yapılan Sanatsal Faaliyetler : Resim, seramik, tahta oymacılığı,
resimlerden kart basılıp çoğaltılmasıdır. Bu resimler hediyelik eşyaların
üzerlerine basılarak da (anahtarlık, kupa, tişört v.b.) bu galeride satışa
sunulmaktadır.
Galeriye gelen zihinsel özürlü sayısı 10’dur. Bu kişilerden bazıları
özürlüler için düzenlenen özel evlerde kalmaktadır. Bir yıllık bir
çalışmadan sonra özürlü ailesiyle birlikte değerlendirilmekte ve gelecek
yılda bu galeriye devam edip etmeyeceğine karar verilmektedir.
E.HOLLANDA/2.ve 3.PROGRAM (YAŞLILIK ALANI)
1.Yaşlı Hizmetleri
Hollanda’da yaşlılık alanında ana amaç yaşlıların kendi evlerinde mümkün
olduğunca uzun süre gerekiyorsa bazı hizmetler ile desteklenerek
yaşayabilmelerinin sağlanmasıdır. Bu tür yaşlılara evde bakım hizmeti ile
diğer hizmetler (evlere yemek servisi v.b.) verilmektedir.
Evde bakım hizmeti öz bakım ve hemşire bakımı ile rehberlik hizmetlerini
içermektedir. Ayrıca, yaşlılar eve yemek servisi hizmeti ile
desteklenmektedir. Yaşlılara gündüzlü hizmet veren yaşlı dayanışma
merkezleri de mevcuttur.
Daha uzun süre kendi evlerinde kalamayan yaşlılar yaşlı apartmanı, huzurevi
veya bakımevlerine giderler. Yaşlı apartmanlarında daha sağlıklı yaşlılar
kalırken, huzurevi ve bakımevlerinde daha çok bakıma ihtiyacı olan
yaşlıların kaldığı görülmektedir. Bakımevlerinde daha çok hastane bakımına
yakın bir hizmet verilmekle birlikte, huzurevleri ve bakımevlerinde bakılan
yaşlıların nitelikleri konusunda kesin ayrımlar olmadığı gözlemlenmiştir.
Huzurevi içerisinde oluşturulan özel bölümlerde bakımevi niteliğindeki
yaşlılara da hizmet verilmektedir. Bakımevlerinde de hastane sonrası bakıma
ihtiyacı olan yaşlılar geçici süre kalabilmektedirler.
Hollanda’da yaşlı nüfusun oranı hızla artmaktadır. Buna ilaveten ortalama
yaşam süresi yükselmektedir. Buna bağlı olarak bakıma ihtiyacı olan yaşlı
nüfusun sayısı artmaktadır. Tıbbi gelişmeler de kronik hastalıklara sahip
kişilerin ömrünü uzatmaktadır. Böylece kişilerin birkaç yıl öncesinden daha
fazla ve sürekli tıbbi bakıma ihtiyaçları vardır. Sonuç olarak, bu
gelişmeler yaşlılık alanındaki hizmetlerin artması konusunda toplumda
sürekli bir baskı unsuru oluşturmaktadır. Hollanda’da yaşlılık politikasının
amacı bu konudaki baskıları yatıştırarak , yaşlıları evlerinde yaşamaları
için cesaretlendirmek ve resmi olmayan bakım ve gönüllü bakımı konusuna özel
bir önem vermektir.
Gelecekte yaşlılar için verilecek hizmet ve ev modellerinin çeşidinin
artacağı,devlet veya sigortalar tarafından finanse edilmeyeceği konusunda
bir beklenti vardır. Yaşlıların sayısındaki bu artış yeni hizmetlerin ortaya
çıkabileceği anlamındadır.
2.Yaşlı Hizmetleri Alanında Alınan Bilgiler
Semt Yaşlılar Merkezi
Hükümet belediyelere aktardığı bütçenin içinde sosyal hizmetlere de pay
ayırmaktadır. Her belediye tarafından verilen sosyal hizmetler değişiklik
göstermekte dolayısıyla yaşlılara yönelik sosyal hizmetler de içerik ve
çeşitlilik açısından değişmektedir. Ancak, genel yapıya baktığımızda
belediyelere bağlı olarak çalışan her bölgede bir “Semt Yaşlılar Merkezi”
bulunmaktadır. Bu merkez ülkemizdeki İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü-Yaşlılık
Şubesi benzeri bir hizmeti yaşlılara yönelik olarak vermektedir. Merkez o
bölge sınırları içerisinde evinde, sokakta, yaşlı apartmanı, huzurevi ve
bakımevinde vb. yaşayan yaşlıların psiko-sosyal sorunlarının çözümlenmesi
yönünde hizmet vermektedir. Merkezde çalışan sosyal hizmet uzmanları-SHU
(Sosyal Danışman) yaşlıları evlerinde veya yukarıda belirtilen kuruluşlarda
ziyaret ederler ve daha sonra bu ziyaretlerini raporlaştırırlar. SHU zaman
içerisinde yaşlıların değişen fiziksel ve ruhsal yapısına daha uygun
şartlarda yaşayabilmeleri için yaşlılara rehberlik ve danışma hizmeti de
verir. SHU evinde kendi başına yaşamını devam ettiremeyen yaşlılara yaşlının
fiziksel ve ruhsal gerilemelerine değerlendirerek alternatif hizmet
modelleri; evde yaşlı bakımı veya yatılı hizmet veren bir kuruluşa girmesi
v.b. konularında önerilerde bulunur. Yaşlı hakkındaki raporunu hazırlar.
Ayrıca, yaşlı hakkında bir form doldurulur. Yaşlının ne derece bir bakıma
veya hizmete ihtiyaca olduğu hakkındaki bu form; yaşlının akıl sağlığı
yerinde ise kendisi, değilse SHU tarafından doldurulur. SHU , doktor ve
hemşirelerden oluşan kurulda yaşlı değerlendirmeye alınır ve hakkında bir
karar verilir. Bu kurulun ismi RIO olup, devlet ve belediyeler tarafından
organize edilmektedir. Hollanda’da 83 tane RIO bulunmaktadır. Daha sonra bu
kurulun kararı bir başka kurula organizasyon kuruluna gider ve orada tekrar
değerlendirilir. Bu kurul da bir önceki kararı onaylarsa, örneğin yaşlı için
kuruluş bakımı uygun görülmüşse, yaşlı o kuruluşa girmek üzere sıraya
alınır. Yaşlı kuruluş bakımı için sırada beklerken, ihtiyacı varsa evde
bakım hizmetinden yararlanır.
a) Evde Yaşlı Bakımı Hizmeti
Yaşlı genellikle tek başına veya eşi, kardeşi v.b. ile birlikte yaşıyor
olabilir. Fakat bu beraber yaşadığı kişiler de kendisi ile aynı yaşlarda ve
bakıma ihtiyacı olabilir. Yaşlı, bazı ihtiyaçlarını ev içi ve ev dışı kendi
başına karşılayamaz duruma gelmiştir. Bir süre daha evinde kalmak istemekte
veya yatılı kuruluşa girmek için sırası gelinceye kadar evinde desteklenerek
yaşaması gerekmektedir. Bu durumda evde yaşlı bakımı hizmeti devreye
girmektedir. Evde yaşlı bakan kişiler devlet tarafından gönderilebileceği
gibi yaşlı isterse kendisi bu kişiyi bulabilir veya bu kişi özel kuruluşlar
tarafından gönderilir.
Her üç durumda da bu hizmetin ücreti yaşlı tarafından karşılanmakta ancak
yaşlının maaşı giderlerini karşılamaya yetmezse devlet tarafından maddi
olarak destek verilmektedir.
Yaşlı yardımcısı
- Banyo yaptırılması,
- Çamaşırların yıkanması, asılması,
- Alış-veriş yapılması,
- Ev temizliği v.b. gibi,
yaşlının beden ve yaşadığı ortamın temizliğine yönelik hizmetleri
vermektedir.
Bu hizmet türünde de çeşitlilik görülmektedir. Bazı özel kuruluşlar,
yaşlının hastaneye, bankaya, alış-verişe gitmesi durumunda refakat edecek
kişiler de göndermektedirler. Bunun yanı sıra evinde yaşamını sürdüren
yaşlılar için “Evlere Yemek Servisi Hizmeti” verilmektedir.
b) Evlere Yemek Servisi Hizmeti
Hollanda’daki yemek kültürü ülkemizdeki yemek kültüründen farklıdır.
Sabahları sadece neskafe içilmekte, öğlen yemeğinde genellikle kahvaltı türü
yiyecekler yenilmekte, akşamdan akşama sıcak yemek hazırlanmaktadır. Bu
nedenle evlere yemek servisi hizmetinde sadece bir öğün; akşam yemeği için
yemek bırakılmaktadır.
25 yıl önce sıcak yemek şeklinde başlayan bu hizmet, 1992 yılından beri
hazırlanmış yemek şeklinde devam etmektedir. Yemekler ana mutfakta
hazırlanmakta, 3 gözden oluşan tabaklara sıcak iken konulmakta ve
dökülmemesi için üzeri şeffaf plastik ile kaplanmaktadır. Ayrıca, bu
yaşlılara devlet tarafından küçük bir fırın kiralanmıştır. Yaşlı, yemeğini
bu fırında ısıtarak istediği saat yeme şansına sahiptir. Yemek dağıtımı,
gönüllüler genelde de yaşlı gönüllüler tarafından yapılmaktadır. Bu kişiler
emekli olduktan sonra gönüllü olarak kendi arabaları ile bu hizmette görev
almışlardır. Arabalarının benzin ve bakım masrafları karşılanmaktadır. Her
gün bir gönüllü 25-37 yaşlıya yemek götürmektedir. Nijmegen isimli orta
büyüklükteki şehirde 20 gönüllü çalışmakta ve günde yaklaşık olarak 600.000
yaşlıya ulaşılmaktadır.6 hafta çalışan bir gönüllünün 1 hafta izin hakkı
vardır. Sabah 09:00’da ana mutfaktan yemeği alan bir gönüllü 11:30’a kadar
25-37 arası yaşlıya yemek dağıtımı yapar. Gönüllü her pazartesi bir haftalık
yemek listesini yaşlılara bırakır. Yaşlılar yemek listesinden istedikleri
yemekleri işaretlerler. Ertesi günü gönüllü listeleri toplar ve ana mutfağa
teslim eder. Gönüllü bir hafta boyunca bu listelere göre yemek dağıtımını
yapar. Hasta yaşlılar anahtarlarını gönüllüye vermişlerdir. Böylece gönüllü
hasta yaşlılara da kolaylıkla ulaşabilmektedir. O saatte evde olamayan
yaşlılar da kapı önlerine içinde buzluk olan kutular koymuşlardır. Gönüllü
yaşlıyı bulamadığı zaman yemeği bu kutulara bırakmaktadır. Yemek servisi
aynı zamanda bir sosyal kontrol de sağlamaktadır. Her gün bir kişi yalnız
yaşayan yaşlıların kapılarını çalmakta ve onların sağlıklı olup olmadıkları,
yaşayıp yaşamadıkları da anlaşılmaktadır.
c) Yaşlı Apartmanı-Service Home (De-Nieuwe Plantage, Hoppesteyn)
Daireler bağımsız bölümler halindedir. Her dairede yatak odası, oturma odası
ve odaya açılan mutfak, banyo ve tuvalet bölümlerinden oluşmaktadır. Yaşlı
apartmanının girişinde danışma birimi yer almaktadır. Zemin katta yemek
salonu, kafeterya, süpermarket, kuaför gibi genel bölümler mevcuttur. Yaşlı
yemeğini yemek salonunda yemektedir. Kendisi pratik yemekler veya çay, kahve
gibi içecekler yapmak isterse mutfağını kullanmaktadır. Bu apartmanlara 55
yaş üzerindeki yaşlılar kabul edilmektedir. Yaşlının fiziksel ve ruhsal
kayıpları fazla ve daha çok öz bakıma ihtiyacı varsa banyo ve benzeri
ihtiyaçları için personel yardımcı olmaktadır. Bu tür yaşlılar üzerinde
alarm taşımaktadır. Ayrıca banyoda da bir alarm sistemi vardır. Yaşlının
daha çok bakıma ihtiyacı olması halinde Huzurevi (Elderly Home) denilen
kuruluşa geçmesi yönünde önerilerde bulunulmaktadır.
d) Huzurevi-Elderly Home ( Maashegge)
Huzurevi içerisindeki aynı yaşlı apartmanında olduğu gibi bağımsız
bölümlerden; her yaşlıya ait bir veya iki oda, banyo, tuvalet ve mutfak
bölümlerinden oluşmaktadır. Her katta dinlenme salonu, genel banyo ve
tuvalet bulunmaktadır. Ayrıca yemek salonu, kafeterya, küçük bir
süpermarket, kuaför, fizyoterapist salonu ve sosyal etkinlik salonu
bulunmaktadır. Huzurevi bünyesinde de daha çok bakıma ihtiyacı olan demanslı
yaşlılara bakım verdikleri özel bir bölüm oluşturmuşlardır. Bu bölüme girmek
kolaydır ancak çıkabilmek için kapıdaki şifreyi kotladıktan sonra kapı
açılabilmektedir. Bu önlemin demansı olan yaşlıların güvenliği açısından
alındığı ifade edilmiştir. Yaşlıların üzerlerinde ve odalarında alarm
vardır.
e) Bakımevi-Nursing Home
Artık huzurevinde bakımı yapılamayan, daha çok bakıma ihtiyacı olan yaşlılar
bakımevine alınır. Bakımevinde bir kişilik odaların yanı sıra iki kişilik
odalar da mevcuttur. Demansı ve hastalıkları artan veya son döneme girmiş
olan yaşlılar bu iki kişilik odalara alınmaktadır. Diğer odalar yine
bağımsız bölümler halindedir. Bazı bakımevlerinde odalarda sadece lavabo
olup, banyo ve tuvalet ortaktır. Bazı bakımevlerinde odalarda da banyo ve
tuvalet bulunmaktadır. Yaşlıların üzerlerinde ve odalarında alarm vardır.
Bakım evinde televizyon yaşlının yatağının karşısındaki duvara, hareketli
bir tabla üzerine monte edilmiştir. Yataklar ortopediktir. Banyo küveti
hareketli olup insan kuvveti yerine demir hemşire (iron nurse) denilen bir
makine tarafından yaşlı tekerlikli sandalyesinden alınıp küvete
konulmaktadır. Son döneme girmiş olan yaşlıların lamba ışığından rahatsız
olmamaları için küvet veya yatakları üzerinde daha az ışık veren ampul
düzenlemesi yapılmıştır. Bazı bakımevlerinde son dönemi yaşayan yaşlıların
kaldığı bölümde dini köşeler oluşturulmuştur. Bir rahip de çalışmaktadır.
Kafeterya olarak kullanılan bir salon haftanın bir günü dini salon olarak
düzenlenmektedir. Yemekler dışarıdaki ana bir mutfaktan gelmektedir.
Katlardaki servis mutfaklarında ısıtılmaktadır.
Yaşlı hastanede bir süre tedavi görmüştür veya ameliyat olmuştur. Tıbbi
tedavi süresi sona ermiştir ama bir süre daha bakıma ihtiyacı vardır. Evinde
yalnız başına yaşaması olanaklı değildir. Yaşlı bakımevine geçici olarak
girer ve iyileşinceye kadar burada kalır. İyileşme dönemini geçirdikten
sonra yaşlı ya evine döner ya da evde bakım hizmeti ile desteklenir veya son
durumuna göre diğer kuruluş hizmetlerinden yararlanır.
SHU, Psikolog, Fizyoterapist, Diyetisyen, Doktor, Hemşire ve Yöneticiler
bakımevlerinde çalışmaktadır. 1-2 tane asıl hemşire denilen hastane
hemşiresi yanında yaşlı bakımı konusunda eğitim almış asıl hemşirelere bağlı
hemşireler (sister, brother) çalışmaktadır. Bu hemşireler yaşlının öz bakımı
ile ilgilenmekte ve aynı zamanda ilaçlarını vermekte yemeğini
yedirmektedirler.
Geceleri sadece bu hemşireler nöbetçi olarak kalmaktadır. SHU ,doktor aynı
zamanda Bakımevinin bulunduğu semtte oturan yaşlılar ve sorunları ile
ilgilenmektedirler.
Sosyal aktivite odası; uygulama mutfağının bulunduğu, el becerilerinin
yapıldığı, ses, koku objelerinin kullanıldığı bir bölümdür. Bazı aletler
ile; ses yayıcı, hareketli, ışıklı objeler ile uyarıcı ve hatırlatıcı
çalışmalar yapılmaktadır. Bu bölümde Demansı olan yaşlıların kendilerini
alışkın oldukları bir mekânda hissetmeleri esası da vardır.
Her üç tip kuruluşta da yaşlıların kişisel eşyaları ile mobilyalarını
getirmelerine ve hayvan beslemelerine izin verilmektedir. Çünkü kuruluşa
gelmeden önce yalnız yaşayan yaşlı evinde bir hayvan (kedi, köpek v.b.)
beslemiş ve ona bir arkadaş gibi bağlanmıştır. Bu hayvan yaşlı için çok
önemlidir. Yaşlı zaten evinden ayrılmakta yeni bir mekâna alışmaya
çalışmakta iken sevdiği bir canlıyı elinden almak büyük bir ruhsal yıkıma
neden olabilecektir. Bu nedenle yaşlı beslediği hayvan ile kuruluşa
alınmaktadır. Ancak, bu hayvanın bakımından yaşlı tek başına sorumludur. Bu
hayvanın ölümü halinde yeni bir hayvan alınmasına izin verilmez.
Bu üç kuruluşta da tüm zeminler kolayca temizlenebilen ve kaymayan bir
hijyenik madde
İle kaplanmıştır. Oturma salonları ve yemekhane v.b. genel bölümler son
derece göze hoş gelen mobilya ve kumaşlar ( perde, masa örtüsü v.b.) ile
tefriş edilmiş, masalar üzerinde canlı çiçekler konulmuş olup, çeşitli
süslemeler de (tablo, duvar süsü v.b.) mevcuttur.
Yaşlıların çoğu ileri yaşlılık döneminde olmalarına rağmen fiziksel olarak
sağlıklı görünmektedirler. Bazı yaşlıların baston, walker-rollator ( yürüteç
) ve tekerlekli sandalye kullandıkları görülmektedir. Bakımevinde yaşayan
ileri yaşlılık döneminde ve demansı olan yaşlıların giyimleri temiz ve
düzenli olup, kadın yaşlılar da bakımlı bir görünümdedir.
f) Yaşlı Dayanışma Merkezi – Day Care Center
CYPRES Yaşlı Dayanışma Merkezi (SWON Projesi)
Bir huzurevi binası içerisinde bağımsız bir proje olarak oluşturulmuştur.Bir
salon; mutfak, oturma ve yemek yeme amaçlı ve salona açılan başka oda
yatarak dinlenme amaçlıdır.Ayrıca yaşlıların dua edebilecekleri dini bir
köşe ve dini ayin, toplantı amaçlı kullandıkları bir salon ve tuvaletler
mevcuttur. Bir günlük program ; çay kahve içilmesi ile başlamakta
gazetelerin okunması ile devam etmektedir. Öğle yemeğinden sonra tekrar çay
kahve içilmektedir. Örgü örme ve diğer el-işleri, televizyon seyretme gibi
faaliyetler yapılmaktadır.Taksi ile 4-5 kişilik gruplar halinde Merkeze
bırakılan yaşlılar, gün bitiminde de 4-5 kişilik gruplar halinde evlerine
gönderilmektedirler.
Dinlenme odası yemekten sonra uykusu gelen yaşlıların uyuması veya kısa
süreli dinlenmesi amacıyla oluşturulmuştur.
Örgünün dışında da el becerisine dayalı, hafızayı güçlendirici etkinlikler
yapılmaktadır.
Yaşlılar 3 gün bu merkeze gelmektedirler. Bu merkezden daha çok demanslı,
demansı ilerleyen ve alzheimer hastalığı olan yaşlılar yararlanmaktadır.
Yaşlılar yaşlı dayanışma merkezine ücret ödemekte, taksi ücretlerini de
kendileri karşılamaktadırlar.
JAN MEERTENS Yaşlı Dayanışma Merkezi
Huzurevinin bir bölümünde oluşturulmuştur. Yemek yeme ve dinlenme amaçlı
salonda el becerileri yapılmaktadır. Ayrıca banyo ve tuvalet ile kısa süreli
dinlenme amaçlı yatak odası da bulunmaktadır.Yemekten sonra uykusu gelen
yaşlıların uyuması ve dinlenmesi sağlanmaktadır. Yaşlılar güne kahve içerek
başlamakta, programa göre el-işi faaliyetleri yapmakta, öğle yemeğinden
sonra da el-göz koordinasyonlarını artırıcı oyunlar oynanmaktadır. Kahve
içilmesi ile birlikte günlük program sona ermektedir.
Ayrıca huzurevi bünyesinde genel bir elişi atölyesi bulunmaktadır. Merkeze
gelen yaşlılar el-işi faaliyetlerinin bir kısmını da bu atölyede
yapmaktadırlar.
Türk Yaşlılar İçin Yaşlı Dayanışma Merkezi (NISBO-Hollanda İslam Yaşlılar
Sendikası Projesi )
Kayıtlı Türk yaşlıları haftada bir gün merkeze gelmektedir. Sabah 09:00’da
çay, kahve içimi ile program başlamakta, basit jimnastik hareketleri ile
devam etmektedir. Görevli (Sosyal Danışman) gazeteleri okumakta, daha sonra
önceden belirlediği günün sözü hakkında konuşulmakta ve günün kelimeleri
(Hollanda’ca) öğrenilmektedir. Daha sonra günün konusuna geçilmektedir. Her
ay bir konuk merkeze gelmekte ve yaşlılara bilgi vermektedir. Öğlene kadar
program bitmektedir Öğleden sonra da özel problemleri olan yaşlılar ile
görüşülmektedir. Bu proje yeni bir proje olup, her toplantıdan sonra
raporlar organizasyona iletilmektedir.
3.Geriatrik Hizmetler
Radboud Hastanesi Nijmegen şehrinde geniş bir alan üzerine kurulu bir çok
bölümü bünyesinde barındıran bir hastanedir. Bu hastane bünyesinde Geriatri
Hastanesi de bulunmaktadır.
Bu hastanede yaşlı hastalara poliklinik ve klinik hizmeti verilmektedir.
Sadece geriatrik problemleri olan hasta yaşlılar bu bölüme kabul
edilmektedir. Doktor, hemşire, uğraş terapisti, fizyoterapist, hareket
terapisti ve sosyal hizmet uzmanı görev yapmaktadır. SHU daha çok hasta
yaşlıların gerçek durumları öğrenilmek istenildiğinde ev ziyaretleri
yapmaktadır. Doktor ise geriatri alanında uzmanlaşmış bir doktordur. Doktor,
yaşlı hastasında geriatrik problemlerin dışında bir hastalık teşhis
ettiğinde ilgili diğer bölümlere sevk etmektedir. Hemşire ekibi sadece yaşlı
bakımı konusunda eğitim alan hemşireler ve diğer asıl hemşire denilen
hastane hemşirelerinden oluşmaktadır.
F.HOLLANDA/2. ve 3.PROGRAM (ÖZÜRLÜLÜK ALANI)
1.Özürlülere Yönelik Hizmetler Alanında Alınan Bilgiler
a) Zihinsel Özürlü Çocuklar İçin Okul Öncesi Eğitimi
Bu merkeze gelen ;
Çocuk Sayısı : 40
Çocukların Nitelikleri : - Zihinsel özürlülerin yanı sıra fiziksel özürlü
çocuklar (% 50’den
fazla)
- Fiziksel özürlü çocuklar
- Otistik problemi, yeme ve davranışsal problemi olan çocuklar
Çocukların Merkeze Geliş Yaşları : 1, 3 veya 4 yaş
Merkeze yeni gelen çocuklar gözlemlenir, onlara bazı testler uygulanır ve
onların problemleri hakkında iyi bir karar almaya çalışılır. Onlar hakkında
ne yapılabilir? Onlara ne öğretilebilir? Çocuğun ailesi ile birlikte bir
gelişimsel plan yapılır. Bu plana, çocuklarla ilgili yapılacaklar hakkında
ailesi ile birlikte alınan kararlar yazılır.
Çocuklar 5 yaşına geldikleri zaman, merkez tarafından tekrar değerlendirilir
ve çocuklar okula gidebilir diye düşünüldüğü zaman merkezden ayrılır.
Çocukların çoğu yavaş öğrenen çocuklar için özel bir okula giderler.
Çocuklar o okulun düzeyinde öğrenme yeteneğine sahip değilse, 18 yaşına
kadar merkezde kalırlar.
b) Özürlüler İçin Özel Düzenleme Yapılan Ev
Hollanda’da evler genellikle müstakil, müstakil olanları dubleks veya
tripleks şeklinde olup, içeriden merdivenlidir. Diğer evlerde genellikle iki
katlı olup, bu evlerde asansör yoktur. Çok katlı, asansörlü apartmanların
sayısı daha azdır. Bu nedenle müstakil evler veya iki katlı evlerin ikinci
katları özürlüler için uygun değildir. Bu tür evlerde yaşayan özürlüler,
birinci katta özel düzenlemesi yapılmış evlere geçmek üzere devlet
birimlerine müracaatta bulunmakta ve sırası gelen bu evlere geçebilmektedir.
Bu evlerin özürlüler için ayrı giriş kapıları (daha geniş ve uzaktan kumanda
ile çalışan) vardır. Giriş kattaki dairenin kapısı da kumanda ile
çalışmaktadır. Ev içindeki kapılar daha geniş ve kapılar üzerinde her iki
yönde de tutamaklar vardır. Kapı önlerindeki eşik kaldırılmıştır.
Telefonlardan biri salondaki duvarda ulaşılabilecek bir yükseklikte monte
edilmiş, yatak odasındaki ise yatağın başucuna konulmuştur. Özürlü kendisini
o gün için kötü hissettiğinde öz bakım becerileri için telefonla merkezden
yardım istemekte ve bir refakatçi gönderilmektedir.
Banyo normalden çok büyük ve tekerlekli sandalyenin kullanımına uygundur.
Lavabo daha yüksektir, klozet de yükseltilmiştir. Duş aksamı uygun
yüksekliğe monte edilmiştir. Banyoya hem yatak odasından hem de giriş
koridorundan geçilebilmektedir.
Mutfakta ise tezgâhın yüksekliği ayarlanabilmektedir. Tezgâh üstü dolaplar
daha alt düzeyde yerleştirilmiştir. Salondan çıkılan bahçede düz olup,
herhangi bir yükselti yoktur. Bunun dışında mutfakta, banyoda ve bahçede
özürlülerin daha bağımsız hareket edebilmeleri için geliştirilmiş ev araç ve
gereçleri bulunmaktadır.
c) Özürlüler İçin İnşa Edilen Ev ( FOCUS Projesi )
Bu proje bir yerleşim bölgesinde az sayıda özürlünün yaşamasına uygun
evlerde, refakatçi desteği ile yaşamaları için oluşturulmuştur. Rotterdam
yakınlarındaki bu yerleşim yeri 200 kişinin yaşayabileceği bir sitedir. Bu
sitede evler inşa edilirken 15 özürlünün yaşayabileceği konutlar giriş
katlara serpiştirilmiştir.
Konutlar yaşama odası ve buna bağlantılı bir mutfak, geniş bir yatak odası,
banyo ve özürlü yakını için ayrı bir tuvalet, kiler, özürlünün
rehabilitasyon ihtiyacı varsa bu tür alet ve gereçlerini koyabileceği bir
odadan oluşmaktadır. Ayrıca ev geniş bir bahçeye sahiptir. Banyoda alarm
sistemi vardır. Özürlü mikrofon sistemi ile kapıdaki kişiyle iletişim
kurmakta ve otomatiğe basarak kapıyı açabilmektedir.
Bu projede ana binada gündüzleri 2, geceleri 1 kişi nöbet tutmakta ve
tuvalet, banyo ihtiyacı olan özürlülere belirli aralıklarla hizmet
vermektedirler. Evindeki banyoda banyosu yaptırılamayan özürlü FOCUS’un ana
binasındaki banyoya (küvet, demir hemşire v.b.) alınmaktadır. Ayrıca
personel düşme v.b. acil durumlarda da alarm çaldığında özürlünün evine
gitmektedirler. Ancak, özürlü ev işlerinin yapılması, banka, hastaneye
v.b.gidişler, tatil için diğer organizasyonlara başvurmaktadır. Özürlü bu ev
için belli bir miktar kira ödemektedir. Özürlünün gelirinin kiraya yetmemesi
durumunda devlet aradaki farkı karşılamaktadır.
d) Özürlüler İçin Araç ve Gereçler
Özürlünün evinde ve iş yerinde daha bağımsız hareket edebilmesi, rahat bir
şekilde, ağrı ve acı duymadan yaşayabilmesi için özel düzenlemeleri olan
mobilya, araç ve gereçlerin satıldığı mağazalar mevcuttur. Ayrıca bu
mağazada özürlünün dışarıda da bağımsız olmasına yönelik araç ve gereçler,
özür türüne göre yapılmış her yaş grubuna yönelik baston, koltuk değneği,
walker -rollator ( yürüteç ) ve tekerlekli sandalye bulunmaktadır.
Ev için özel yapılmış koltuk, karyola, gardırop, etajer, yemek masası, iş
yeri için de döner koltuk ve masalar bulunmaktadır. Ev içinde ise özürlünün
mutfak-banyo ve bahçede kullanabileceği ve ona hareket serbestliği veren
küçük alet ve gereçler bulunmaktadır.
Her bireyin bisiklet sahibi olduğu ve bisiklet yolları olan Hollanda’da
walker daha çok bisiklete benzemekte ve rollator ismi verilmektedir. Bu
walker bir sepete sahiptir. Dışarıda da kullanılabilen walker’ın sepetlerine
alış-veriş malzemesi konulmakta, yaşlı ve özürlü yorulduğu zaman da walker
üzerinde oturabilmektedir.
Tekerlekli sandalyenin ev içinde ve dışında kullanılabilen çeşitleri vardır.
Dışarıda kullanılanlar ise genellikle akülüdür.
Kişinin özür durumuna göre tekerlekli sandalye kullanması gerektiği
belgelenen özürlülerden devlet 3 tane sandalyeden birini seçmesini ister.
Özürlü bu 3 tekerlekli sandalye dışında bir başka sandalyeyi almak isterse
farkını öder.
e) Özürlüler İçin Toplu Taşıma
Özürlü veya yaşlı yaşadığı şehir (Rotterdam) içerisinde bir yere gitmek
istediğinde araba sağlayan merkezi telefonla en az iki saat öncesinden arar,
ismini, adresini ve gitmek istediği yeri, dönüş saatini bildirir. Bu
bilgiler aracın şoförüne önceden verilir veya araçtaki küçük faks cihazına
gönderilir. Şoför kişiyi evinden alır, gideceği yere götürür. Dönüş saatinde
de kişi bırakıldığı yerden alınır ve kişi tarafından taşıma ücreti ödenir.
Araç minibüs büyüklüğünde olup, şoför mahallini arkasında iki sağlıklı
insanın (özürlü ve yaşlı yakınları) oturabileceği koltuklar vardır. Onun
dışındaki alan tekerlekli sandalye kullanan özürlü ve yaşlılar içindir.
Aracın arkasında elektrikli hareketli bir demir rampa vardır. Kişi
tekerlekli sandalyesi ile bu rampadan çıkar ve araçtaki raylar üstüne
kaymaması için monte edilir.
f) Özürlüler İçin Özel Donanıma Sahip Araba
Sonradan özürlü olan kişinin varolan arabasında özel düzenlemeler
yapılabilmektedir. Örneğin romatizma hastalığı nedeniyle tekerlekli sandalye
kullanan kişinin arabasının arkasına hareketli bir rampa konulmuş,
direksiyon yumuşatılmış, otomatik vitese geçilmiştir. Şoför mahallinin
yanında bir kişi için normal koltuk bulunmaktadır.
Ayrıca özürlüler için araba üretilmektedir. Bu araba özürün türüne göre özel
düzenlemelere sahiptir. Şoför mahallinin yanındaki boşluk katlanabilir
tekerlekli sandalyenin konulması için ayrılmıştır. Şoför mahallinin
arkasındaki küçük boşlukta hayvan besleyen özürlüler için düşünülmüştür.
Özürlü araçları için ayrılan park yeri diğerlerine göre daha geniş olup,
özürlülerin tekerlekli sandalye ile arabanın kapılarına yanaşmaları, inip
binmeleri kolaylaşmaktadır. Özürlü arabasının arka camındaki işarette, yan
taraftaki araçları park ederken, daha çok yer bırakmaları anlamında
uyarmaktadır. Park alanının üzerini kaplayacak şekilde bir çarpı işareti
konularak, bu alanın özürlü araçları için ayrıldığı belirtilmektedir.
D E Ğ E R L E N D İ R M E
Hollanda, sosyal refah sistemi son derece gelişmiş olan bir ülkedir. Devlet
koyduğu vergi sistemi ile çok kazananla az kazanan vatandaşları arasındaki
dengeyi sağlamaktadır. Hemen hemen herkes birbirine yakın yaşam koşullarına
sahiptir. Geniş bir sosyal güvenlik sistemi olup, halkın % 99’u bu sisteme
dâhildir.
Yüksek sosyal refaha rağmen ülkede sosyal sorunlar mevcuttur. Bunların
başında uyuşturucu kullanımı ve göçmenlerin uyum problemleri gelmektedir.
Ülkede sosyal refah hizmetlerine paralel olarak sosyal hizmetler de
gelişmiştir. Sosyal hizmetler her bireyi kapsayacak şekilde yerel idareler
sorumluluğunda örgütlenmiştir.
Hollanda’daki yaşlılık alanına baktığımızda; yaşlı nüfusun giderek artacağı
tahmin edilmektedir. Bu nedenle yaşlılara yönelik çok fazla alternatif
hizmetler üretilmiş ve zaman zaman da bu hizmetlerin birbirinin içine girmiş
durumda olduğu görülmüştür. Bu da yapının hantallaşmasına neden olmuştur.
Hizmetteki bu çeşitliliğin ileriki yıllarda artarak devam edeceği ve bunun
da zaman içerisinde devletin finansal açıdan denetimini zorlaştıracağı
düşünülmektedir. Ayrıca alternatif hizmet modellerinin oluşturulması ilk
bakışta yaşlı için olumlu bir gelişme gibi görülmesine rağmen hizmetteki bu
çeşitliliğin yaşlının seçimini ve karar vermesini zorlaştırdığı anlaşılmış,
ancak hizmetlerin içerik olarak yaşlılık özelliklerine uygun nitelikte ve
kapsamda olduğu görülmüştür.
Hollanda’daki yaşlılık politikasının amacı, mümkün olduğunca yaşlının
çeşitli hizmetlerle desteklenerek evde bakılma sürecini uzatmaktır. Bu
nedenle yaşlının evde bakımına yönelik hizmetler artmıştır. Bu hizmetler;
evde yaşlı bakımı, evlere yemek servisi v.b. yaşlıyı uzun yıllar yaşadığı ve
alıştığı ortamdan koparmadan yaşaması anlamında iyi bir modeldir. Ancak her
hizmet çeşidi; öz bakım hizmeti, ev temizliği, alış-veriş, yemek servisi
farklı organizasyonlar tarafından yapıldığı için yaşlı gün boyunca ve de
hizmet alımı süresince farklı yüzlerle (farklı kişiler) karşılaşmakta ve bu
da yaşlıyı tedirgin edebilmektedir. Her yardımcının yaşlıya davranışı ve
kişilik özellikleri farklı olup, yaşlı için her seferinde farklı bir kişiden
öz bakım hizmetini alması tedirgin edici olmaktadır. Bu nedenle ülkemizde
yeni yeni uygulanmakta olan evde yaşlı bakımı hizmetinde bu konunun dikkate
alınmasının, yaşlının mümkün olduğunca aynı kişilerden hizmet almasının
sağlanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.
Hollanda’da özürlüler için geliştirilen programlar, projeler ise özürlünün
bir başkasına bağlı olmadan tek başına hayatını sürdürebilmesi, daha çok
bağımsız hareket ederek toplu yaşama katılabilmesi ve üretken olması
amacıyla geliştirilmiştir. Bu amaçla ev içi düzenlemeler toplu taşıma ve
kaynaştırıcı ev projeleri oluşturmuşlardır. Ülkemizde de özürlüler ile
ilgili projelerde özürlünün bulunduğu ortamda bağımsız yaşamasına ve
üretkenliğine yönelik uygulamalara ağırlık verilmesinin uygun olacağı
düşünülmektedir.
Dört haftalık süre içerisinde alınan bilgi ve gözlemler mümkün olduğunca bu
rapora aktarılmaya çalışılmıştır. Sosyal hizmetler açısından Hollanda iyi
bir örnek oluşturmaktadır. Ancak, iki ülkenin sosyal refah düzeyi ve nüfus
yoğunluğu, kültürel özellikleri farklı olduğundan bilgi ve gözlemlerin
karşılaştırılması zor olmaktadır.
Sonuç olarak Kurum bünyesinde görev yapan tüm meslek elemanlarının benzer
programlardan yararlanmalarının çalışma ufkumuzun genişletilmesi açısından
yararlı olacağı düşünülmektedir.
|
|
