|
|
BAĞLANMA TEORİSİ VE YETİŞTİRME YURTLARINDA
SOSYAL HİZMET UYGULAMASI -2
SHU.Özge Özgür
SAYAR
Araştırma Görevlisi. Hacettepe Üniversitesi
İ.İ.B.F. Sosyal Hizmet Bölümü
Kaynakların yeterli olması bakım
altındaki ergenler için iyi sonuçlar almada tek başına yeterli
değildir. Politik, ekonomik ve mesleki sınırlamaların tümü uygun
yerleştirme çıktılarını etkilemektedir (Bankes ve diğerleri, 1999).
Bu yapının, ergeni tedaviye dâhil etme, bakıcıların yoğun stresi ve
eve dönüşte ya da aile birleşmesinde zorlukları içeren yetersizliklere
neden olduğu belirtilmektedir. Bu nedenle, güvensiz bağlanmayı
yansıtan faktörler, bu yapıların sistemli bir yoldan desteklenmesine
yol açmaktadır. Bununla birlikte bağlanma-odaklı müdahalenin
uygulanabilmesi bakım sağlayanın bağlanmayla ilgili düşünceleri
öğrenme istekliliği kadar bakım sağlayanla meslek elemanı arasındaki
ilişkiye de dayanmaktadır (Golding, 2003). Genellikle sosyal öğrenme
ve gelişimsel yaklaşımlara dayalı olarak kurum bakımının geleneksel
modelleri temel olarak, zor ya da problemli davranışların kontrol
altına alınması gerektiği varsayımından hareket eder (Moore, Moretti
ve Holland, 1998). Gren ve Mason (2002) disiplin ve sertliğin
genellikle bireyselliğin ve spontanlığın azaldığı yerlerde ortaya
çıktığının altını çizmektedir. Bağlanma perspektifinden bakıldığında
bu tarz bir yerleşme ortamının personel sayısı, tutarsız yaklaşımlar,
sıcak ilişkilerin ve yaşanılan yerdeki bağlantıların eksikliği yoluyla
güvensiz bağlanma tarzlarının devam etmesine katkı verdiği
görülmektedir. Kontrolcü ve baskıcı yaklaşım, daha sonra ergenin
oluşturduğu kırılgan bağlanma bağlarına zarar verecektir (Moore ve
diğerleri, 1998).
Bu bağlamda Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu’nun başlatmış
olduğu Aileye Dönüş ve Aile Yanında Destek projesi ile amaçlanan
Muhtaçlıkları nedeniyle korunma kararı alınarak Kurum hizmetlerinden
yararlanmak isteyen çocukların korunması, bakımı ve yetiştirilmelerine
yönelik hizmetlerin mümkün olduğu ölçüde kendi yaşam ortamlarında
verilmesi, kurum bakımına alınan çocukların ise, öz ailelerinin sosyal
yardım ve sosyal hizmetlerle güçlendirilerek çocuklarını kurum
bakımından en kısa zamanda geri almalarına yönelik çalışmalara öncelik
ve ağırlık verilmesidir. Kurumda korunma ve bakım altında bulunan
yaklaşık 20.000 çocuktan, ekonomik nedenlerle korunma altına alındığı
belirlenen 12.000’inin, 2005 yılında 2500’ü projeden yararlanmıştır.
Ancak bu noktada, hali hazırdaki kurum bakımı sistemindeki bağlanma
modellerinin yanında sağlıklı bir izleme-değerlendirme sürecinin önemi
de gündeme gelmektedir.
Bozuk yetiştirilme hikâyesi olan ya da ebeveynle ya da bakım sağlayan
kişi figürüyle mesafeli ilişkileri olan ergenlerin güvensiz bağlanma
tarzları geliştirmesi daha muhtemeldir. Birçoğunun yaşamında ayrıca,
bozuk okul geçmişleri ve değişken yetişkin figürleri (öğretmenler,
sosyal hizmet uzmanları, sağlık çalışanları gibi) bulunmaktadır.
Ergenin davranışı, bağlanma tarzını desteklemektedir. Bunun parçası
olan sistemler de bağlanma tarzını sürdürmektedir. Sistem, ergenin,
yetişkinlerin güvenilmez olduğuna ve ortalarda olmayacağına ilişkin
inançlarını sürekli ortaya çıkarma yoluyla güçlendirebilmektedir.
Ergenin bağlanma tarzını ve içsel bağlanma modelini anlamak geçiş
sorunları ve ayrılmanın periyodlarını izleyen ailenin yeniden
birleşmesinin karmaşıklığı üzerinde çalışmaya yardımcı olabilir.
Anahtar yetişkinlerle güvenli bağlanma, paylaşılan değerleri ve uygun
sosyal normlarla tanımlamayı olduğu kadar yakınlığı ve birleşmeyi
artırıcı olarak da görülebilir. Bağlanma figürlerini olumlu görmek,
ergenin uyumdan daha fazla yarar sağlamasını ve anti-sosyal
davranıştan kaçınmasını sağlayacaktır.
Bazen de eve geri dönen ergenler değişmemiş olan aile sistemiyle
karşılaştığında çelişkiye düşebilmektedir ve kurum bakımında edinilen
olumlu öğrenmeler ve yararların tehlikeye girmesi söz konusu
olabilmektedir. Marshall ve diğerleri (1993) ebeveynlik becerisindeki
yetersizliklerle (bunlar uygun olmayan süpervizyon ve reddetmedir)
ergenin problem davranışı arasındaki ilişkiye dikkat çekmişlerdir. Bu
yazarlar da tıpkı Bowlby gibi bağlanmanın ebeveyn-çocuk ilişkisinde
yer alan davranışsal sistemlerin sadece biri olduğunu belirtmektedir.
Ebeveynler, uygun olan ve olmayan davranışlar konusunda model
olmaktadır ve bağlanma yapılarıyla birleştiğinde bu davranış
bozukluğunu sürdürmede güçlü bir araç haline gelmektedir. Ergenlerle
çalışırken aile terapisini de işin içine katmak, aile içi bağlanma
ilişkilerinin doğasını araştıran bağlanma-odaklı terapötik çalışmaya
olanak tanıyacaktır.
Aile “statik” olmaktan çok tam tersine değişken bir yapıya sahip
olduğundan, aileden beklentiler kültürden kültüre değiştiğinden ve
bağlanmanın kültürel çağrışımları da aynı şekilde göreceli olduğundan
bağlanmanın kültürler-arası çalışmalarına da önem verilmesi
gerekmektedir. Bağlanma teorisini sadece etnik farklılıklar bakımından
değil aynı zamanda da aile farklılıkları açısından da test etmeye
ihtiyaç vardır. Örneğin ey ve lezbiyen ebeveynlerin çocuklarının
bağlanma yapıları ve aile ilişkileri keşfedilmemiş bir alandır (Josephson,
2003). Uygulamasında bağlanma teorisini kullanan sosyal hizmet
uzmanlarının çalıştıkları ailelerin kültürel bağlamlarını da anlamaya
ihtiyacı vardır. Böylece kültürel açıdan duyarlı bir çalışmaya olanak
tanınmış olacaktır.
Bağlanma-odaklı uygulamanın sosyal hizmet uzmanları, programlar,
kuruluşlar ve özellikle müracaatçılar için birçok tartışmalı yönü de
bulunmaktadır. Öncelikle sosyal hizmet uzmanlarının, uygulamada diğer
yaklaşımlarla bütünleştirebilmesi için bağlanma teorisiyle ilgili
yeterli eğitim ve donanıma sahip olması gerekir. Sosyal hizmet
uzmanlarının ailelerle daha derin çalışmalara girmek ve ilişkileri
inşa etmek için zamana ihtiyacı vardır. Bu da kuruluş için sorun
yaratabilmektedir. Kuruluşların çalışanları için bağlanma-odaklı
çalışmalar yapabilecekleri ortamı sunması bu açıdan son derece
önemlidir. Bu da meslek elemanlarının yeterli sayıda olmasını, iş
yükünün makul düzeyde olmasını, sağlanan kaynakların ve verilen
eğitimin yeterliliğini içermektedir.
Sonuçta, bağlanma odaklı çalışmayla ergenlerin karşılaştığı çok önemli
sorunların bir kısmı üzerinde çalışılabilmektedir. Aslında, ergenlerle
çalışırken bağlanmayla ilgili sorunlara değinmede yetersiz kalmak,
ergenin ileriki yaşamında olumlu, sağlam bağlanma ilişkileri kurma
becerisi üzerinde güçlü etki bırakabilecektir. Uzun vadede,
bağlanma-odaklı çalışma için tahsis edilen kaynakların iyi yönde
kullanılması sağlanmış olunacaktır. Son olarak yetiştirme yurtlarında
bağlanma-odaklı çalışma yapan sosyal hizmet uzmanlarının akılda
tutması gereken sorular aşağıda sıralanmaktadır:
1. Bağlanma ilişkileri modelleri kişiler arası dinamikleri ve
süreçleri açıklamakta mıdır?
2. Ergenlikte bağlanmayı değerlendirmede sınırlılıklar nelerdir?
3. Bağlanma teorisi ve bağlanma-odaklı değerlendirmede dikkate
alınması gereken kültürel ve bağlamsal faktörler nelerdir?
4. Kurum bakımı bağlamına özgü bağlanma sorunları nelerdir?
5. Bağlanma yaklaşımıyla çalışmada kaynaklarla ilgili sıkıntılar neler
olabilir?
6. Bağlanma-odaklı bir çalışma yapmamanın getireceği sorunlar neler
olabilir?
YARARLANILAN KAYNAKLAR
Acarel, S. (1990). “Gazi Kız Yetiştirme Yurdundaki Gençlerin Psiko-Sosyal
Sorunları”. Yayınlanmamış Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Ainsworth, M. D. S., Blehar, M., Walters, E. ve Walls, S. (1978)
Patterns of Attachment. Hillsdale, NJ: Erlbaum.Araji, S. (1997)
Sexually Aggressive Children: Coming to Understand Them. Thousand Oaks,
CA:Sage.
Bankes, N., Daniels, K. ve Quartly, C. (1999) ‘Placement provisions
and decisions.’ In M.
Erooga ve H. Masson (eds) Children ve Young People who Sexually Abuse
Others: Challenges And Responses. London: Routledge.
Bretherton, I. (1992) ‘The origins of attachment theory: John Bowlby
ve Mary Ainsworth.’ Developmental Psychology 28, 5, 729– 775. Child,
Youth and Family Press Release, November, 2003. Wellington: New Zeland.
Caplan, G. (1976). Support Systems and Mutual Help, New York.
Cılga, İ. ( 1989 ). Korunmaya Muhtaç Gençlerin Sorunları ve Yetiştirme
Yurtları. T.C. Başbakanlık Geçlik ve Spor Gn. Md. Gençlik Hizmetlerin
Daire Bşk. Ankara.
Cılga, İ. (1994). “Demokrasi İçin Sürdürülebilir Kalkınma Gençlik ve
Türkiye İçin Bir Model denemesi”. Seminer Ders Notları. Ankara.
Daniel, B. ve Taylor, J. (2001) Engaging with Fathers. Practice Issues
for Health and Social Care. London: Jessica Kingsley Publishers.
Elliot, D. S., Huizinga, D. ve Menard, S. (1989) Multiple Problem
Youth: Delinquency, Substance Use and Mental Health Problems. New
York: Springer-Andrlag. Farmer, E. ve Pollock, S. (1998) Sexually
Abused and Abusing Children in Substitute Care. Chichester: Wiley.
Evans, N. ve Connolly, M. (2005) Social Work Theories in Action. Edt.
M. Nash. London: Jessica Kingsley Publishers.
Fletcher, G. (2002) The New Science Of Intimate Relationships. Oxford:
Blackwell. Freemen, H. ve Bradford Brown, B. (2001) ‘Primary
attachment to parents and peers during adolescence: Differences by
attachment style.’ Journal of Youth and Adolescence 30, 6, 653– 674.
George, C. (1996) ‘A representational perspective of child abuse and
prevention: Internal
workingmodels of attachment and caregiving.’ ChildAbuseveNeglect20, 5,
411– 24. Green, L. ve Masson, H. (2002) ‘Adolescents who sexually
abuse and residential accommodation: Issues of risk and vulnerability.’
British Journal of Social Work 32, 149– 168.
Greenberg, M. T., DeKleyn, M., Speltz, M. L. ve Endrign, M. C. (1997)
‘The role of attachment processes in externalising psychopathology in
young children.’ In L. Aitkinson ve K. J. Zucker (eds) Attachment and
Psychopathology. New York: Guilford Press.
Golding, K. (2003) ‘Helping foster carers, helping children: Using
attachment theory to
guide practice.’ Adoption and Fostering 27, 2, 64.
Grossmann, K. E. (1995) ‘Evolution and history of attachment research.’
In S. Goldberg, R. Muir ve J. Kerr (eds). Attachment Theory: Social
Development And Clinical Perspectives. Hillsdale, NJ: Analytic Press.
Hazan, C. & Shaver, P. R. (1987) Romantic love conceptualized as a
attachment process, Journal of Personality and Social Psychology, 52,
511-524
Heinz Brisch, K. (2002) Treating Attachment Disorders: From Theory to
Therapy. New York:
Guilford Press.
Howe, D., Brveon, M., Hinings, D. ve Schofield, G. (1999) Attachment
Theory, Child Maltreatment and Family Support. A Practice and
Assessment Model. Houndmills: Palgrave. Johnson, S. M. ve Whiffen, V.
E. (eds) (2003) Attachment Processes in Couple and Family Therapy.
London: Guilford Press.
Howe, D. (1995) Attachment Theory for Social Work Practice. Houndmills:
Palgrave.
Howe, D., Brveon, M., Hinings, D. ve Schofield, G. (1999) Attachment
Theory, Child Maltreatment and Family Support. A Practice and
Assessment Model. Houndmills: Palgrave.
İçmeli, C. (1985). “7-13 Yaş Çocuklarında Diğerinin Algılamasına
İlişkin Deneysel Bir Araştırma”. Psikoloji Dergisi. Sf.82.
Josephson, G. J. (2003) ‘Using an attachment-based intervention with
same-sex couples.’ In
S. M. Johnson ve V. E Whiffen (eds) Attachment Processes in Couple and
Family Therapy.
London: Guilford Press.
Kol ve diğ. (1994). “Ankara’da Yetiştirme Yurtlarında Kalan ve Liseye
Devam Eden Gençlerin Eğitimlerine Etki Eden Faktörler”. Yayınlanmamış
Lisans Tezi, H.Ü. , Ankara.
Kozacıoğlu, G., H. Gördürür. (1995). Bireyden Topluma Ruh Sağlığı.
Alfa Basım Yayın. İstanbul.
Levy, T. M., ve Orlans, M. (2003) In S. M. Johnson ve V. E Whiffen (eds)
Attachment Processes in Couple and Family Therapy. London: Guilford
Press.
Levy, T. M. ve Orlans, M. (1998) Attachment, Trauma and Healing:
Understanding and Treating Attachment Disorder in Children and
Families. Washington, DC: Child Welfare League of America.
Lopez, F. G., & Brennan, K. A. (2000). Dynamic processes underlying
adult attachment organization: Toward an attachment theoretical
perspective on the healthy and effective self. Journal of Counseling
Psychology, 47, 283-300.
Marshall, W. L., Hudson, S. M. ve Hodkinson, S. (1993) ‘The importance
of attachment bonds in the development of juvenile sexual offending.’
In H. E. Barbaree, W. L.
Marshall ve S. M. Hudson (eds) Assessment and Treatment of the
Juvenile Sexual Offender.
Guilford Press.
Moore, K., Moretti, M. M. ve Hollve, R. (1998) ‘A new perspective on
youth care programmes: Using attachment theory to guide interventions
for troubled youth.’ Residential Treatment for Children and Youth 15,
3, 1– 24.
Moretti, M. M ve Hollve, R. (2003) ‘The journey of adolescence:
Transitions in self within the context of attachment relationships.’
In S. M. Johnson ve V. E Whiffen (eds) Attachment Processes in Couple
and Family Therapy. London: Guilford Press.
Pietromonaco, P. R., & Barrett, L. F. (2000). The internal working
models concept what do we really know about the self in relation to
others? Review of General Psychology, 4, 155-175.
Punar, H. (1987). “16-18 Yaş Grubu Korunmaya Muhtaç Çocukların Kaygı
ve Uyum Düzeyleri”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. A.Ü S.B.F.
Ankara.
Rosenstein, D. S. ve Horowitz, H. A. (1996). ‘Adolescent attachment
and psychopathology.’ Journal of Consulting and Clinical Psychology
64, 2, 244– 253.
Rutter, M. (1995) ‘Clinical implications of attachment concepts:
Retrospect and prospect.’
Journal of Child Psychiatry and Allied Discpilines 36, 4, 549– 571.
Rutter, M., Giller, H. ve Hagell, A. (1998) Antisocial Behaviour by
Young People. Cambridge:Cambridge University Press.
Sarason, I.G. (1982). “Concomitants of Social Support: Attitudes,
Personality, Characteristics and Life Experiences”. Journal of
Personality Social Psychology. 50, 3: 311-343.
Speltz, M. L., DeKleyn, M. ve Greenberg, M. T. (1999) ‘Attachment in
boys with early
onset conduct problems.’ Development and Psychopathology 11, 269– 285.
http://attachment.edu.ar/bio.html
http://www.shcek.gov.tr/portal/dosyalar/hizmetler/cocuk/hizm_yy.asp
http://www.shcek.gov.tr/Projeler/Aileye_Donus_ve_Aile_Yaninda_Destek.asp
DEVAM EDİNİZ
|
|
|
