“Pedagojik Olimpus” un Sözcüleri
Ukrayna Eğitim Komiserliğinde bulunan bazı üst düzeydeki kişiler ve
pedagojiyi bir bilim olarak çarpıtan bazı pedagoji ve pedagoji
sözde-bilimi masabaşı teorisyenleri, Makarenko’nun yöntemlerine karşı
oldukça farklı bir yaklaşım sergiliyorlardı. Bu “pedagoji olimpus”u,
Makarenko’nun kesin bir disiplin sistemi kurmasına ve sorumluluğu
altındaki kişilerde bir görev ve şeref anlayışı oluşturma çabalarına
karşı çıkıyordu.
Makarenko bu kavramlara proleter bir anlam yüklüyordu, ama”pedagojik
olimpus”bu kavramlara bile şiddetle karşı çıkıyor, bunların sadece
burjuva fikirleri olduğunu savunuyordu. “Sovyet pedagojisi; yaratıcı
güçlerin, eğilimlerin ve inisiyatifin özgürce ifade bulmasını sağlamaya
çalışır, asla burjuva görev düşüncesinin değil” diye ilan ettiler.
Makarenko, daha yirmili yıllarda kolonide yaşayanlarda; koloni, takım ve
kolektife karşı şeref duygusu oluşturmaya başlamıştı. Bildiğimiz gibi;
Sovyet pedagojisi eğitimin bu yönüne büyük önem veriyordu.
Bazı pedagoji “profesörleri”ni en fazla dehşete düşüren, Makarenko’nun
getirdiği askeri örgütlenme unsurları ve bunun koloni sancağı, askeri
düzen, müfrezeler, rapor verme, Komutanlar Konseyi, askeri boru
işaretleri ve selamlar, ve koloni üyesinin müfreze komutanına kesin
itaati gibi süsleriydi. “Pedagojik Olimpus”un sözcüleri; kesin bir
disiplin sistemi kurulmasına katkıda bulunan ve koloni yaşamının süsü
olan bütün bu unsurları küçümseyerek, “Askeri Alay Pedagojisi” diye
adlandırıyorlardı.
Bir taraftan Makarenko’nun kurduğu öğretmen otoritesine, diğer taraftan
da Makarenko’nun öğretmenin otoritesiyle ustaca birleştirdiği Komutanlar
Konseyinin gerçek ve geniş kapsamlı haklarına şiddetle karşı
çıkıyorlardı.
Onlar disiplini; emirlerin, zorunlulukların ve öğretmenler tarafından
getirilen yasakların olmadığı salt bir “öz- disiplin” olarak
yorumluyorlardı. Aynı şekilde organizasyonu da sadece çocukların “kendi
kendine organizasyonu” şeklinde algılıyorlardı. Sovyet okullarına
küçümsenemeyecek bir zarar veren bu “özgür eğitim” teorisi
şampiyonlarının çocuklara yaklaşımı, canım balım tavrı, düsturları,
“çocuklar yaşamın çiçeğidir”, “çocuklara saygılı davranılmalı” gibi
sözlerdi. Makarenko’nun her şeyi harfiyen yapılmasını isteyen tavrı ve
zaman zaman makul ölçülerde ki sertliği, onları dehşete düşürüyordu.
Bunlar ve Ukrayna Halk Eğitim Komiserliğinin temsilcilerinin bir dizi
başka saldırısı, Makarenko’nun çalışmalarının önünde büyük engel
olmaktaydı. Bunlara Yaşam Yolu kitabında şöyle değinir: “Bu tür
çatışmaların üstlendiğim iş üzerinde üzücü bir etkisi olmuyor, ancak
çevremde dayanılmaz, ama insanın kendisini alıştırabildiği, bir
yalnızlık duygusu yaratıyordu. Her yeni olayı mutsuz bir katlanmaya
hazır olma duygusuyla karşılamayı, şu veya bu şekilde bitirip atlatmayı
yavaş yavaş öğrendim.”
1928 yazında Makarenko çalışmalarını rapor etmek üzere Eğitim
Komiserliğine çağrıldı. Bilim kuruluna uzun bir rapor verdi. Bu raporda
eğitim deneyiminin ilkelerini ve sonuçlarını açıkladı. Rapor üzerinde
hiç de dostça olmayan bir tartışmadan sonra Konsey “önerilen eğitim
süreci sistemine Sovyet sistemi içinde yer olmadığı”na ilişkin bir karar
aldı. Eğitim yetkililerinin düşmanca tavrı, Makarenko’yu yolundan
çevirmedi. O doğru yolda, Sovyet yolunda, olduğunu biliyordu. Yaptığı
işin değerini bilen bir çok Sovyet kurumu kendisini desteklemekteydi.
Gorki’nin anlayışlı tavrı, Makarenko’ya ayrı bir destek oldu. Fakat
Makarenko, Gorki’nin bu işe karışmasını ve kendisine torpil yapmasını
istemiyordu. Haklı olduğunu biliyordu. Gorki SSCB’ye gelerek Temmuz
ayında adını taşıyan koloniyi ziyaret etti. Bu ziyaret, Makarenko’nun
eğitim yetkililerinin kendi eğitim sistemine yönelttiği eleştirilerden
sonra, koloniden ayrılmaya karar verdiği bir sırada gerçekleşti.
Makarenko, kendisinin ve koloni sakinlerinin uzun zamandır özlemle
beklediği Gorki ile buluşmanın sevincini, tek bir kelime ve ima ile
olsun lekelemedi. Bir yandan büyüyen ve koloni okulunu bitiren koloni
üyelerine Harkov’da iş bulmaya çalışır ve Rabfak’ta(İşçi Fakültesinin
Rusça Kısaltılışı) eğitimlerine devam etmeleri için gerekli
düzenlemeleri yaparken, bu konuda koloni üyelerine hiç söz etmedi.
Tatile çıkma gerekçesiyle kolonideki sorumluluğu meslektaşlarından
birine devreden Makarenko, komünarlar koluyla birlikte, Dzerjinski
Komünü’ne doğru yola koyuldu. Bir daha hiç Kuryazh’a dönmedi. O kadar
sevdiği Gorki Kolonisinden bu şekilde ayrılması Makarenko’nun ahlaki
güzelliğini, soylu kişiliğini, sonsuz pedagojik ustalığını ortaya
koyuyordu. Zorunlu bırakıldığı bu istifanın tüm yükünü kendi üstlendi.
Böyle bir eğitimciyi yitirmenin, eskiden sorumluluğu altında olan
çocuklarda yarattığı acı ve üzüntünün giderilmesini zamana bıraktı.
Ancak olaylar Makarenko’nun pedagojik görüşlerinin doğruluğunu tam
anlamıyla kanıtladı ve pedolojist hasımlarının tavrının dayanaksız
olduğunu tümüyle ortaya koydu.
Eğitimcilerin çalışmalarıyla hiçbir ilişki kurmayan pedolojist uygulama,
sözde bilimsel deneylerle, öğrenciler ve aileleriyle yapılan anlamsız ve
zararlı anketler, zeka testleri, vb. şeklindeki bir sürü araştırmayla
sınırlıydı.
Altı ya da yedi yaşlarındaki bir çocuk; ahlak kurallarıyla ilgili
sorularla şaşırtılıyor, sonra da sözüm ona “pedagojik” yaşı ve zihinsel
kapasitesi belirleniyordu. Bu araştırmalar özellikle geri kalmış
çocuklar ve okul programına uyum sağlayamayan çocuklar üzerinde
yapılıyordu. Amacı da böyle öğrencilerdeki sözde kalıtımsal ve toplumsal
koşullandırmayı veya davranışlarındaki bozuklukları kanıtlamak ve
çocuğun yaşamında, ailesinde, akrabalarında, atalarında ve toplumsal
çevresinde mümkün olan en fazla sayıda kötü etki veya patolojik
sapkınlığı saptamaktı. Bütün bunların tek hedefi, çocuğu normal eğitim
topluluğu dışına çıkarmak için bir gerekçe bulmaktı.
Eğitim yetkililerinin bu faaliyetlerindeki çarpıklık, Parti Merkez
Komitesinin 4 Haziran 1936 tarihli “Halk Eğitim Komiserleri sistemindeki
pedagojik çarpıklıklarla ilgili” kararında açığa çıkarıldı ve mahkum
edildi.
Makarenko, başka ilerici Sovyet eğitimcileriyle birlikte pedagojistlere
karşı çıkarak, mücadele etti ve kendi yaşamı boyunca yaptığı çalışmayı
savundu.
Dzerjinski Komünü
“Oniki yıldır büyük emek harcadın ve bu emeğin paha biçilmez sonuçlar
verdi. Gerçekleştirdiğin bu devrimci ve şaşırtıcı ölçüde başarılı
pedagojik deney, bence dünya çapında öneme sahip” (Maksim Gorki’nin A.S.Makarenko’ya
yazdığı 30 Ocak 1933 tarihli mektupkan)
Harkov dışındaki Dzerjinski Komünü, 29 Aralık 1927’de açıldı.
Başlangıçta , Komünde onüç ile oyedi yaş arası yüzaltmış öğrenci
vardı(ellisi kız). Bunların altmışı örgütleyici çekirdek işlevi görmek
üzere Gorki Kolonisi’nden gelmişti.
Yer seçimi, bundan iyi olamazdı. Bir tarafta bir ormanın ucu, diğer
tarafta kırlar, meyva bahçesi, çiçek tarhları vardı. Bir tenis kortu,
kriket sahası. Yalın mimarili, iki katlı büyük bir ev. Çok güzel dekore
edilmiş geniş, havadar odalar, parke döşeme, yalın ve zarif mobilyalar.
Komünü kurup koruyan Çeka üyeleri, aralarında bir İdare Kurulu
oluşturdular. Makarenko’nun eğitim yöntem ve uygulamalarını küçümseyip
omuz silkmediler. Tam tersine bu yöntemlerin şaşmaz bir şekilde başarıya
ulaştığını bilerek, ona her türlü desteği verdiler.
Makarenko, Dzerjinski Komünü’nde, 1928’den 1935’e kadar 8 yıl çalıştı.
Oradaki yaşamı, bir çok dile çevrilip birçok ülkede yayınlanan Yaşam
Yolu adlı eğitim destanında anlatır. Dzerjinski Komünü’nü binlerce kişi
ziyaret etti; her meslekten insan ve heyet. Ziyaretçi Defteri’ne
yazdıkları; komünün, gören herkes üzerinde yaptığı müthiş etkinin
tanığıdır. Ziyaretçileri; özellikle kolektifteki iyi organizasyon,
hayranlık uyandırıcı kol işçiliği eğitim sistemi, komüncülerin disiplini
ve iyi düzenlenmiş yaşamları etkiliyordu. Komüncülerin gelişmiş
yoldaşlık duygusunun, öğretmenlerine besledikleri sevginin, neşelerinin,
kendilerine duydukları saygının, hem kibar hem de gururlu
davranışlarının yarattığı etki de bundan aşağı kalmıyordu.
Yabancı heyetlerin ve tek tek ziyaretçilerin bu deftere yazdıkları
arasından 20 Ağustos 1929’da Meksika, Brezilya, Arjantin ve Peru
temsilcilerinden oluşan Latin Amerika heyetinin yazdıklarını
aktaracağız.
“Latin Amerika heyeti, ilk proleter ülkesinde elde edilen başarılar
karşısında şaşırmıştır. Bu başarıların en güzellerinden biri, yeni
insanın yaratıldığı ve yeni bir çocuk psikolojisinin şekillendirildiği
Dzerjinski Komünü’dür.”
Fransa, Amerika, İngiltere, Kanada, Mısır ve diğer ülkelerden gelenlerin
kaydettiği, buna benzer çok sayıda izlenim aktarılabilir. Gorki,
Makarenko’nun; Gorki Kolonisi ve Dzerjinski Komünü’ndeki çalışmalarının
dünya çapında önem taşıdığını söylerken, durumu abartmıyordu.
Ziyaretçi Defteri’nde farklı dillerde üçyüzaltmış kadar yazı vardır.
Bunların bir çoğu komüncülere verilen kolişçiliği eğitiminden söz eder.
Dzerjinski Komünü’nde, çeşitli atölyeler organize edilmişti:
Marangozhane, torna, çilingir ve terzi atölyeleri… Bunların ilk üçü,
komüncülerin gereksinmelerini karşılamanın yanı sıra, daha işin başından
itibaren dışardan alınan büyük siparişleri karşılamaya başladılar.
Zaman içinde komün kaynaklarıyla, biri elektrikli matkap, diğeri de
Leica fotoğraf makinaları üretmek için iki fabrika yapıldı. Bu iki
sanayii de, SSCB’de kendi türlerinde organize edilen ilk sanayilerdi.
Burada çalışan komün üyelerinin sayısı, zamanla altıyüze çıktı. Sadece
mühendisler, teknisyenler ve muhasebe kadrosu, yetişkinlerden
oluşmaktaydı.
Makarenko, sorumluluğu altındaki çocukların yüksek eğitim yapma
isteklerini hep destekler ve idare ettiği kurumlarda bir Rabfak (işçi
Üniversitesi) organize etmek için elinden geleni ardına koymazdı. Okulun
öğretmenlerini bizzat kendisi seçerdi.
Komünün örgütsel yapısı, kolonidekinin aynısıydı. Okul dışı eğitsel
faaliyetler, yaygın bir biçimde organize edilirdi. Bu faaliyetler
teknik, genel eğitim ve sanat gruplarını, bir klübü, bir tiyatroyu,
sinemayı ve kütüphaneyi içeriyordu.
Komüncüler kendi tiyatrolarında temsiller sahneye koyarlar, bazen de
Harkov’dan gelen sanatçılar burada gösteriler sunarlardı. Komüncülerin
altmış kişilik bandosu, Harkov’un en iyi amatör bandosu sayılıyordu.
Komüncüler spor yapmayı severdi; kayak, paten, tenis, vb. Bayramlarda
kent içinde resmi geçit yaparlarken, halk, onları hayranlıkla izlemekten
kendini alıkoyamazdı. Bandonun ardı sıra sade fakat güzel giysiler
içinde yürüyen bu sporcu ve sağlıklı erkek ve kızlar, seyredenlerde iyi
bir etki uyandırırdı.
On ay çalışan komüncüler, yazın iki aylık bir tatile hak kazanırlardı.
Bütün komün ve öğretmenler, başlarına geçen Makarenko ile birlikte her
yıl yeni bir güzergah seçip, doğa yürüyüşüne çıkarlardı.
Makarenko’nun Gorki Kolonisi’ndeki sekiz yıllık çalışması, eğitimin
temel organizasyonel biçimi olan kolektif yapının yaratılma ve
olgunlaşma dönemi, yeni ve daha etkili bir eğitim yöntemleri inşa etmeye
yönelik yaratıcı bir süreçti. Bu, yeni insanı yaratma mücadelesinde
yaşayan eski alışkanlıklara ve davranış biçimlerine karşı başarılı bir
savaş verilmişti. Makarenko, bir eğitimci olarak kendi kişiliğini, bu
yeni eğitim biçim ve yöntemlerini arama süreci içinde buldu.
Dzerjinski Komünü, Makarenko’nun güç ve potansiyelinin en parlak
günlerinde inşa ettiği, hayata geçirdiği bir eğitim toplumu idi;
yerleşik ilkeleri, yöntemleri ve hatta gelenekleri olan bir toplum. Bu
komün yetenekli bir eğitimcinin bir yaşam boyu sürdürdüğü fedakarca
çalışmalarda edindiği bütün deneyimlerin, düşünüp sonuca ulaştırdığı,
doğruluğu sınanmış ve kanıtlanmışın, güvenle uygulamaya geçirildiği
yerdi.
İşte Dzerjinski Komününün sekiz yıllık kısa yaşamı boyunca elde etmiş
olduğu başarılar, bu nedenle bu kadar dikkat çekicidir.
Makarenko’nun pedagojik dehasının kavrayamayanlar, Yaşamayı Öğrenmek
kitabında elde edildiği anlatılan başarıların abartılı ve süslenmiş
olduğunu sandılar.
SSCB’de elektrikli matkap ve birinci sınıf FED fotoğraf makinaları kadar
güç bir üretimi ilk organize eden grup, nasıl olur da günde sadece dört
saat çalışan, daha çocuk yaştaki gençler olabilirdi? Komünün, diğer
bütün sanayi yatırımlarıyla aynı koşullarda verilmiş bir devlet
kredisine dayanarak, sekiz yıl içinde iki fabrikayı inşa edip
donatabildiğine, yüzlerce çocuğun tam bakımını üstlenip eğitim
kadrosunun ücretlerini ödeyebildiğine, bir sürü yapı inşa edip geniş
çaplı kültürel faaliyetlere girişebildiğine çoğu kişi inanamıyordu.
Böyle karmaşık üretim işleri ile uğraşan çocuklar, nasıl olur da, aynı
zamanda normal koşullarda eksiksiz bir ortaöğrenim görmeyi
başarabiliyordu?
Nasıl oluyor da; eski sokak serserileri, bu kadar kısa bir süre içinde
yeni insanlar, harika işçiler, gerçek sosyalist toplum vatandaşları
haline getirilebiliyordu?
Gerçekten de, bu bir peri masalı değildir. Komüncülerin, kendi
ürettikleri bir FED fotoğraf makinasıyla çektikleri fabrika binaları ve
atölyelerin resimleri bunun kanıtıdır. Ya da Komünün kuruluşunun altıncı
yılında net 3,600,000 ruble kar elde ettiğini gösteren 1 Ocak 1934
tarihindeki bilançosu…Ve Dzerjinski Çalışma Komünü’nün ziyaretçi defteri
duruyor. İçi, bütün bunları gözleriyle gören, dünyanın dört bir
tarafından gelmiş binlerce insanın coşkulu tanıklıklarıyla dolu.
Ve en son olarak, ama en önemsiz olarak değil, komünün en büyük serveti,
Makarenko’nun pedagojik sisteminin gerçek hayat içindeki ürünü; eski
komün öğrencileri, SSCB yurttaşları, subaylar, mühendisler, doktorlar,
öğretmenler, usta işçiler, Nazi İşgalcilerine karşı savaşan yürekli
savaşçılar.
Ve bütün bu insanlar komüne geldiklerinde, Makarenko’nun Yaşamayı
Öğrenmek kitabında değindiği gibi; “kapitalist kültür” tarafından
bozulmuş, biraz suçluluk eğilimi kazanmış” durumdaydılar.
Devam edecek…
4.Bölüm “Makarenko’nun dilinden ilerlemenin öyküsü”
Kaynak
Makarenko “Yaşamı ve Eserleri”, Ceylan Yayıncılık
Devam
ediniz |
