|
|
Bu yazı dizisinin 2. bölümüne geçmeden önce kısaca 1. bölümün özetini
yapmakta fayda var. 1. bölümden yola çıkarsak Anton Semyonoviç
Makarenko’nun usta bir pedagojist ve sosyal çalışmacı olmasının
altındaki bazı etkenleri şöyle sıralayabiliriz;
İlk olarak Makarenko’nun idealist, inançlı ve kararlı bir öğrenci
olduğunu ve daha sonra bu temel doğrultusunda alan deneyimine
giriştiğini belirtebiliriz. İkinci olarak edebiyat, tarih ve Rus dili
üzerindeki hakimiyeti ve yurtsever kişiliği mesleğini toplumsal bir
zeminde geliştirmesinde etken olmuştur. Zengin -halkçı bir edebiyat ve
tarih bilincine sahiptir. Üçüncü olarak da, öğretmenlerinin
Makarenko’nun üzerindeki etkisine de değinmek gerekir. Makarenko Poltova
Enstitüsü’ndeki bazı eğitimcilerin üzerindeki büyük etkisini kabul eder.
“Bu eğitimciler, bizlerin içinde en iyi insanlık ülkülerini yetiştirip
besleyen gerçek insanlardır. Benim kendi pedagojik gelişmem içinde,
pedagojik düşüncenin temel ilkelerini onlar oluşturdular, kişiden
yapabileceğinin en fazlasını istemek ve ona olabilecek en büyük saygıyı
duymak.” Der. Son olarak alanda karşılaştığı zorluklara karşı gösterdiği
direnç, sabır ve inanç onun başarıya ulaşmasında temel faktörlerden
biridir.
Koloni ahalisi Gorki ile bir ilişki kurmak istiyordu, ama onun adresini
bilmiyorlardı. Gorki’ye ilk mektuplarını 1925 yılı yazında İtalya’ya
yazdılar ve ondan ilk mektuplarını 19 Temmuz’da aldılar. Gorki, bir
mektubunda koloni ve Makarenko’nun koloni üyelerine yaklaşımı konusunda
ki görüşlerini şöyle belirtiyordu: “Bu aslında bir yeniden – eğitim
sistemidir, her zaman böyle olabilir ve olmalıdır, özellikle de
günümüzde. Geçmişten, tüm pislikleri ve maneviyatçı sefilliğiyle
birlikte kurtulalım.” O günden sonra Makarenko ve koloni üyeleri Gorki
ile düzenli olarak yazıştılar. Yazar, 1928’de Sovyetler Birliği’ne
geldiğinde artık nüfusu yaklaşık 400 öğrenciyi bulmuş olan koloniyi
ziyaret etti.
1923 sonbaharında personel ve koloni üyeleri, eski iç karartıcı binayı
bırakarak koloniye verilen malikânenin yeni onarılmış ve dekore edilmiş
yapılarına taşındılar.
Çiftlik işlerinin gereğince organize edilmesi ve koloni üyelerinin
gerçekleştirdiği mükemmel ekip çalışması sayesinde, Gorki Kolonisi
oldukça zenginleşti. Tarlalardan bol bol tahıl ve sebze ürünü alındı.
Çiftliğin cins inek ve domuzları, büyük bir meyve bahçesi ve hem komşu
köylerin, hem de koloninin ihtiyacını karşılayan bir un değirmeni vardı.
Bu zenginlik ve görünüşteki refaha karşın Makarenko, koloninin iç
gelişmesinin durma tehlikesi ile karşı karşıya olduğunun eski coşku ve
özlemlerin tükendiğinin farkındaydı. Bu özlemlerden yoksun bir yaşam
yavan, zevksiz ve tutucu bir olay halini almaya açıktı. Makarenko, bütün
bunların gelişmenin durmuş olmasından ileri geldiğini anladı. “İnsanın
önünde hep yeni perspektif olmalıdır. Maddi refah kendi içinde bir amaç
olamaz. Refah, sadece uçsuz bucaksız aydınlık alanlara ulaşmaya
çabalayan insanın gelişmesi için gerekli koşullardan biridir.” Der.
Kuryazh Kolonisinin Fethi (Bir pedagojik strateji zaferi)
Daha büyük işler yapma fırsatı kendini göstermekte gecikmedi. Harkov
yakınlarında, eski Kuryazh Manastırı binalarına yerleşmiş ikiyüz seksen
kişilik bir çocuk kolonisi vardı. Kuryazh’daki öğretmenler
sorumlulukları altındaki çocuklar arasında, herhangi bir eğitici çalışma
örgütlemeyi başaramamışlardı. Bütün yaptıkları, kendi odalarına kapanıp
dönüşümlü olarak görev yapmaktı. Çocukların arasına karışmaktan bile
çekiniyorlardı. Koloninin malları çalınmıştı. Çocuklar paçavralar içinde
dolaşıyor, Harkov çarşısında ve komşu köylerde hırsızlık yaparak,
başlarının çaresine bakıyorlardı. Kolonide okul yoktu. Çocuklar oraya
sadece yatmaya ve akşam yemeğine geliyorlardı. Makarenko ve kolektifi
“Kuryazh’ı fethetme” göreviyle karşı karşıyaydılar. Bir bütün olarak
oraya taşınmaya, sefalet içindeki çocukları kurtarmaya ve onları Gorki
Kolonisi üyelerinin etkisi ve düzeni altına almaya karar verdiler.
Kuryazh’ın yüzyirmi hektarlık arazisi vardı ama bunun dörtte üçü
terkedilmiş ve işlenmemiş, binalar ise harap durumdaydı. Bu imkânlarla,
yaklaşık beşyüz kişiyi doyuracak bir çiftlik kurulması gerekiyordu.
Ukrayna Halk Eğitim Komiserliği, sadece Makarenko’yu desteklememekle
kalmıyor, onun eğitim sistemini onaylamıyor ve sık sık işine müdahale
ediyordu. Komiserlik, iki koloninin birleşmesini çeşitli kuşkularla
onaylayarak “Kuryazh’ın fethi” için de bir plan önermişti. Makarenko’ya
göre hiçbir şekilde kabul edilemeyecek olan bu plan, “iyi çocuklar”ın –Gorkililerin-
Kuryazh’ın “kötü çocukları”nı olumlu bir şekilde etkileyeceği varsayımı
üzerine kurulu, Kuryazh’a “yavaş yavaş sızma” planıydı.
Kuryazh Kolonisi’nin müdürü ve öğretmenleri, Kuryazhlıları Gorkililere
karşı kışkırtıyorlardı. Makarenko, bunların hemen görevden alınmasını
istedi.
Makarenko, kendisine Ukrayna Halk Eğitim Komiserliği tarafından
dayatılan “yavaş yavaş sızma” planının tersine, kolektifi ile birlikte
başka taktikler uyguladı. “Kuryazh ile mücadele için yaptığım
hazırlıklar sırasında hep bir kerelik bir yıldırım vuruşu düşüncesinden
hareket ettim, Kuryazhlıların tek bir darbeyle, fırtına gibi teslim
alınması gerekliydi. En küçük bir gecikme, evrim, ‘yavaş yavaş sızma’
umutları operasyonumuzun sonucunu tehlikeye düşürürdü. Kuryazh’ın
anarşisi, gelenekleri kadar bizim kendi biçimlerimizin, geleneklerimizin
ve ortamımızın da yavaş yavaş sızma etkisi altında kalacağının
farkındaydım. Harkov’daki bilge kişiler ‘yavaş yavaş sızma’ fikrinde
ısrar ederken, iyi çocukların kötü çocukları iyi yönde etkileyeceği
yolundaki eski devletlerden kalma bir fikri güvenle ileri
sürmekteydiler. Ama ben örgütsel yapısı zayıf bir kolektifle, en iyi
çocukların bile yabani hayvanlar halini alabileceğini biliyordum.”
Öncü müfreze tarafından yapılan hazırlık çalışmalarından sonra, Gorki
Kolonisi, 1926 yılının Mayıs ayı ortalarında Kuryazh’ın gecekondu
mahallelerini andıran pis yapılarına taşındı. Yüzyirmi Gorki Kolonisi
üyesi bayraklarıyla, bando eşliğinde uygun adım yürüyerek Kuryazh’a
girdi. Gorkililer gelir gelmez genel bir toplantı yapıldı. Bu toplantıda
Gorki Kolonisi’nin Komsomol grubu tarafından dikkatle hazırlanmış ve
gelecek birkaç gün içinde yapılacak işlerin açık bir programını içeren
bir duyuru okundu ve oybirliği ile Kuryazh’lıların katılımı da
sağlanarak kabul edildi. Toplantıdan sonra Harkov’dan özel olarak
getirilmiş dört berber, Kuryazh’lıların saçlarını kesti. Kuryazh’lılar
belki de aylardır ilk defa sabunla yıkandılar. Üstlerindeki çaputları ve
çarşaflarını dezenfekte edilmek üzere Harkov’dan getirilen özel bir
arabaya teslim ettiler ve Gorki üniformasını giydiler. Eski ve yeni
bütün koloni üyeleri yirmi müfrezeye ayrıldı ve müfreze komutanları
atandı. Sonunda muhteşem bir akşam yemeği verildi.
“Kuryazh’ın fethi” üzerinde uzun uzadıya durmak gerek. Çünkü
Makarenko’nun elde ettiği bu zafer; onun çalışma tarzının, cesur karar
alma, pedagojik riskler altına girme yeteneğinin, pedagojik sağduyu,
otorite ve maharetinin, sorumluluğu altındaki kişilerin psikolojisini
hesaba katma ve en zor koşullar altında bile onları kontrol altında
tutabilme becerisinin ve kolektifin büyük eğitici gücüne olan güveninin
çarpıcı bir örneğidir. “Kuryazh’ın fethi” ancak yıldırım gibi bir
darbeyle gerçekleştirilebilirdi ve Makarenko bu operasyonda, hiç de
küçümsenemeyecek bir pedagojik stratejiysen olduğunu gösterdi.
Aynı zamanda, zaferin kalıcı kılınması gerektiğinin de bilincindeydi.
Gafil avlanan, Gorki yürüyüş kollarının çekici simgeleri ve sağlık
fışkıran Kuryazh’a yaptıkları müthiş girişe hayran kalan Kuryazhlıların
ayakları yerden kesilmişti. Birçokları yaşamlarının daha iyi olabileceği
olasılığına inanmaya bile başladı. Kısa soluklu duygusal tepkiyi bir
kenara bırakırsak, bu bilinç bile, iyice yerleşmiş tembellik ve
gevşeklik alışkanlıklarıyla, katı bir disiplinin ve kolektifin her bir
Gorki Kolonisi üyesinin iyice öğrenmiş olduğu o yazılı olmayan
yasalarının gerekliliğinin kavranamaması durumuyla başa çıkmaya yeterli
değildi.
Makarenko, pedagojik mucizelere inanmazdı. Görev, şeref, disiplin ve
çalışkanlık kıvılcımlarını canlı alevler haline getirmek için,
eğitimcilerin harcaması gereken müthiş çabayı, deneyimleriyle çok iyi
öğrenmişti. Bu kıvılcımları yaratmak oldukça kolaydı, fakat bunlar ne
kadar parlak olsalar da, çok büyük bir hızla sönmeye hazırdılar.
Çocuklarda bir bilinç oluşturmak güçtü, ama geçmiş yaşamları boyunca
gevşekliğe alışmış bu çocuklarda, sağlam bir karakter oluşturmak ve bunu
kanalize etmek daha da güçtü.
Gerçekten de ertesi gün “Kuryazhlıların morali sabah saatlerinde
yüksekti, ama yemek zamanı geldiğinde çok az çalıştıkları anlaşıldı.
Yemekten sonra, birçokları işe gitmediler bile. Oraya buraya
saklandılar. Bir kısmını da, alışkanlıkları kente çekti.”
Bu koşullar altında ne yapılması gerekiyordu?
“Olgun bir kolektifte dostça ve etkili bir şekilde uygulanan disiplin
önlemlerini burada uygulamak tehlikeli olurdu.” Kurallara aykırı hareket
edenlerin sayısı çok fazlaydı ve hepsini etkili bir şekilde ele almak
uzun sürecekti. Hem birkaç Kuryazhlının bile bu disiplin cezalarına
uymaması, bütün disiplin sistemini bozacak ve öğretmenlerin otoritesine
darbe indirecekti.
Makarenko, üzerinde en ince ayrıntısına kadar düşünülmüş bir hareket
planı hazırladı. Psikolojik olarak iyi hesaplanmış ve aralarında
mantıklı bağlar kurulmuş değişik bir pedagojik önlemler sistemi ve eski
Gorkililer kolektifinin yardımıyla da bu güçlükler, görece kısa bir süre
içinde aşıldı.
1927’de Ukrayna Güvenlik Dairesi elemanları, aralarında para toplayarak,
Feliks Dzerjinski anısına bin anıt yapmaya karar verdiler. Bu anıt,
yoksul çocuklar için yapılmış, onun adını taşıyan bir komün olacaktı.
Harkov dışında ek yapıları, atölyeleri ile büyük ve güzel bir ev
yapılıyordu. Dzerjinski Komünü’nün açılışını, Makarenko ve Gorki
Kolonisi’nin hazırlaması istendi.
Komün, başlangıçta yüz öğrenciye göre tasarlanmıştı. Kurucularının
isteği üzerine ve güçlü bir kolektif yaratma amacı ile Gorki Kolonisi
ilk çekirdeği oluşturmak üzere buraya kendi üyelerinden altmış kişi
verdi. Kalan kırk kişi, sokaklardan toplanmış öksüzlerden oluşmaktaydı.
3.Bölüm “Pedagojik Olimpus’un Sözcüleri”
Kaynak
Makarenko “Yaşamı ve Eserleri”, Ceylan Yayıncılık
Devam
ediniz |
|
 |
|
|
