Özet
Çalışmanın konusu “Aile İçinde Çocuğuna Şiddet uygulayan Annelerin Sosyolojik ve İletişimsel Özellikleridir”. Amaç annenin sosyolojik ve iletişimsel özelliklerinin aile içi çocuğa yönelik şiddet olaylarının yaşanmasında ne derece etkili olduğunu saptayabilmektir. Yöntem: Çalışmanın evrenini, Sivas merkez ilçede bulunan 70 ilköğretim okulunun VI, VII ve VIII. sınıf ikinci kademe öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklem oluşturulurken, okullar, bulundukları mahallelerin sosyo-ekonomik ve kültürel düzeylerine göre; düşük, orta ve yüksek olmak üzere üç bölgeye ayrılmış ve her bir bölgeden bu bölgeyi temsil edecek niteliklere sahip beş okul, toplam onbeş okul seçilmiştir. Bu onbeş okuldan örnekleme dâhil edilen öğrenci sayısı 655’dir. Araştırma verileri, öğrencilerin ve annelerinin soyo-demografik özellikleri, aile yapısı, anne ile aile içi ilişkilerinin niteliği ve aile içinde çocuğun annesi tarafından şiddete maruz kalmasında etkili olabileceği düşünülen ilişki ve faktörleri belirlemeye yönelik sorulardan oluşan anket formu ile toplanmıştır. Bulgular: Çalışmada, anneleri tarafından şiddete uğradığı tespit edilen çocukların (öğrencilerin) örnekleme oranı %54 olarak tespit edilmiştir. Etkili olan değişkenleri saptamak amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizinden elde edilen sonuçlar, öğrencinin annesi tarafından şiddete uğramasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde (p<0,05) etkisi olan değişkenlerin sırasıyla ailede yaşayan birey sayısı, annenin eğitim düzeyi, mesleği, ailenin aylık geliri, çocuğun arkadaşını tanıma ve eve gelmesine izin verme, ailede karar alma biçimi, anne baba arasında şiddet ilişkisi, annenin çocuğa davranış tarzı, anneden korkma ve sorunlarını anne ile rahatça konuşabilme olduğunu göstermiştir.
Anahtar kelimeler: Çocuğa yönelik şiddet, istismarcı annenin sosyolojik ve iletişimsel özellikleri.

*18-20 Kasım 2009 tarihlerinde gerçekleştirilen Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 7. Anadolu Adli Bilimler Kongresi’nde sunulumuş bildiridir.

Giriş
Toplumsal ve ekonomik alanda çocuğa uygulanan şiddet eylemlerinin en yaygını aile içinde yaşanan şiddet eylemleridir. Aile içinde yaşanan şiddetten çocuklar farklı biçimlerde etkilenmektedirler. Bir taraftan şiddet gören annenin çocuğuna şiddet göstermesi, diğer taraftan ana-baba arasındaki şiddet sahnesine tanık olan çocuğun duygusal yıkımı şeklinde çocuklar sıklıkla yetişkin aile üyeleri arasındaki şiddetin kurbanı olurlar. Yapılan çalışmalar aile içi şiddet olaylarında şiddeti uygulayanların genellikle erkekler, şiddete maruz kalanların ise genellikle kadınlar ve çocuklar olduğunu göstermektedir (Dobash ve Dobash, 1979; Ünver, 2003; Nicolson ve Wilson, 2004; CDC, 1998; Walker, 1994; Roberts, 1987; Rıttersberger, 1997). Ayrıca, pek çok aile kesiminde, çocuk eğitiminin önemli bir unsuru olan ödüllendirme ve cezalandırmanın bilinçsizce uygulanması ve çocukların terbiye amacıyla dövülmeleri gibi nedenler de istismarın belirgin örnekleri olarak gösterilebilir (Doğramacı, 1988; Yıldırım, 1998; Öztürk, 1999).
Dünya Sağlık Örgütü (WHO, 1992) tanımında, şiddetin aile içinde çocuğa yönelik boyutu fiziksel ve/veya duygusal her türlü kötü muamele, cinsel istismar, ihmal veya kar amaçlı davranış ya da, sorumluluk, güven ve güç ilişkisi içinde gelişen veya çocuğun sağlığına, sağ kalımına, gelişmesine ve saygınlığına gerçek ya da potansiyel zarar verme tehlikesi olan her türlü davranış olarak tanımlanmaktadır.
Aile içi çocuğa yönelik şiddet çocukta fiziksel yaralanmalara yol açmasının yanı sıra bilişsel, davranışsal, sosyal ve duygusal fonksiyonlar üzerinde zararlı etkilere de sahiptir. Şiddet çocuklarda sağlık sorunlarına yol açmakta ve aile içi şiddetin tüm genetik hastalıkların toplamından daha fazla insanın hayatına zarar verdiği bildirilmektedir (Nicolson ve Wilson, 2004: 267). Yapılan çalışmalar aile ortamında çocuğa şiddet uygulanmasının çocuğun gelecek hayatında çok önemli olumsuz etkiler yaratacağını göstermektedir (Ehrensaft, 2001; Kaufman ve Zigler, 1987; Widom 1996). Bu nedenlerden dolayı, ebeveynlerin şiddete yönelik davranışlarının nedenine inmek, çocuğa yönelik şiddeti önlemede ilk adım olarak kabul edilmektedir.
Bu çalışma aile içerisinde çocuğuna şiddet uygulayan annelerin sosyolojik ve iletişimsel özelliklerini belirleyebilmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Birçok çalışmada çocuğa yönelik şiddet olaylarında daha çok anneler suçlu bulunmuştur. Bunun en önemli nedenlerinden biri, annenin aile içerisinde eşi tarafından şiddete maruz kalmasının, çocuğun aile içerisinde şiddete maruz kalma olasılığını arttırmasıdır (CDC, 1998; Walker, 1994; Dobash ve Dobash, 1979; BBAAK, 2001; Coohey, 2004; Tajima,2002).
Materyal ve Metod
Araştırmada aile içi çocuğa yönelik istismar ve ihmale neden olduğu düşünülen psikolojik ve iletişimsel faktörler, annenin çocuğa genel davranışı ve çocukla ilgilenme biçimi, çocuğun engellenmesi, sevgisizlik güvensizlik ve saldırganlık gösteren örneklere maruz kalması, sosyolojik nitelikte faktörler ise çocuğun kır ya da kent kökenli olması, cinsiyeti, aile yapısı, annenin mesleği, eğitimi, gelir düzeyi ve aile içi ilişkilerin niteliği gibi faktörler olarak ele alınıp incelenmiştir.
Evreni, Sivas merkez ilçede bulunan 70 ilköğretim okulunun VI, VII ve VIII. sınıf ikinci kademe öğrencileri oluşturmaktadır. Evreni oluşturan öğrencilerin, ilköğretim ikinci kademe öğrencileri arasından seçilmesinin nedeni, ergenlik döneminin ilk aşaması olan erinlik dönemi öğrencilerinin araştırmaya tabii tutulması ve bu gelişim aşamasının 12-16 yaşları arasını kapsamasıdır. Evreni oluşturan öğrencilerin %4’ü örnekleme girmiş ve oranlı tabakalı örneklem yoluyla seçilen 655 öğrenci uygulamaya katılmıştır. Örnekleme giren öğrencilerin 315 kız ve 340 erkek öğrencidir. Araştırma, şiddet açısından sadece ergenlik (ön ergenlik, erinlik) dönemi ile sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırmanın nedeni, ergenliğin güç ve çalkantılı bir dönem olmasıdır (Marino, 2004; Khuri ve Diğerleri, 2004; Nayak, 2003). Ergenlik döneminde yaşanan uyumsuzlukların nedeni, ergenin gelişiminin psikolojik ve fiziksel açıdan çok hızlı olması, ergenin bu değişikliklere hazırlıklı olmaması, toplumun ergen için koyduğu ölçütlerle ergen arasındaki uyuşmazlık ve bu uyuşmazlığın ergenin davranışları üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olmasıdır. Ergene karşı yetişkinin baskı ve yasaklara dayanan disiplin anlayışı olumlu ve yapıcı olması gereken bu evreyi, çatışmalarla dolu, olumsuz bir döneme dönüştürebilmekte ve ergenin ailede şiddete uğrama olasılığını da arttırmaktadır (Yavuzer, 1992: 268-270)
Bulgular:
Çocukların aile içerisinde anneleri tarafından şiddete maruz kalmasında etkili olan anneye ilişkin özellikleri belirleyebilmek için oluşturulan hipotezleri test etmek amacıyla ki kare analizi yapılmıştır. Analiz sonuçları aşağıda tablolar halinde sunulmuştur.

Tablo 1: Çocuğun Yaşı ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H1: Çocuğun yaşı ile annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilişki vardır” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 1) çocuğun yaşı ile annesi(2=2,62; p=0,757>0,05; Hipotez 1a red) tarafından şiddet görmesi arasında anlamlı düzeyde ilişki olmadığı görülmektedir.

Tablo 2: Çocuğun Cinsiyeti ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu
 

Araştırmada “H2: Çocuğun cinsiyeti ile annesi tarafından şiddete uğraması arasında
ilgi vardır” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 2) çocuğun cinsiyet ile annesi tarafından şiddet görmesi arasında anlamlı düzeyde ilişki olmadığı (2=0,12; p=0,720>0,05; Hipotez 2 red); görülmektedir.

Tablo 3: Ailenin Kır ya da Kent Kökenli Olması ve Aile İçinde Şiddete Uğrama

Araştırmada “H3: Ailenin kır ya da kent kökenli olması ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 3) ailenin kökeni ile çocuğun annesi (2=5,88; p=0,053>0,05; Hipotez 3 red) tarafından şiddete uğraması arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığı görülmektedir.

Tablo 4: Ailede Yaşayan Birey Sayısı ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu
Anneden Dayak Yeme Durumu

Tablo 4: Ailede Yaşayan Birey Sayısı ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Aştırmada “H4: Aile yaşayan bireylerin sayısı ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilişki vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 4) aile içinde yaşayan birey sayısının çocuğun annesi tarafından şiddet görmesi ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu (2=7,88; p=0,049<0,05; Hipotez 4 kabul); görülmektedir.

Tablo 5: Annenin Eğitim Düzeyi ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H5: Annenin eğitim düzeyi ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 5) annenin eğitim düzeyinin çocuğun annesi tarafından şiddet görmesi ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu (2=16,26; p=0,006<0,05; Hipotez 5 kabul); görülmektedir.

      Tablo 6: Annenin Mesleği ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H6: Anne mesleği ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 6) annenin mesleğinin çocuğun annesi tarafından şiddet görmesi ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu (2=8,86; p=0,012<0,05; Hipotez 6 kabul); görülmektedir.

Tablo 7: Ailenin Gelir Düzeyi ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H7: Ailenin gelir düzeyi ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 7) ailenin gelir düzeyinin çocuğun annesi tarafından şiddet görmesi ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu (2=15,75; p=0,003<0,05; Hipotez 7 kabul); görülmektedir.

Tablo 8: Ailede Kararların Alınma Biçimi ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H8: Ailede kararların alınma biçimi ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 8) ailede kararların alınma biçimi ile çocuğun annesi (2=15,35; p=0,009<0,05; Hipotez 8 kabul) tarafından şiddet görmesi arasında anlamlı düzeyde ilişki olduğu görülmektedir.
 

Tablo 9: Anne Baba Arasında Şiddet ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H9: Ebeveynlerin birbirlerine yönelik şiddet eylemlerinde bulunmaları ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 9) anne babanın kavga edip etmemesi ile çocuğun annesi (2=71,58; p=0,000<0,05; Hipotez 9 kabul) tarafından şiddete maruz kalması arasında anlamlı düzeyde ilgi bulunduğu görülmektedir.

Tablo 10: Annenin  Davranış Tarzı ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H10: annenin çocuğa karşı davranış tarzıı ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 10) annelerin çocuklarına davranış tarzları ile çocuğun annesi (c2=40,37; p=0,000<0,05; Hipotez 10 kabul) tarafından şiddete maruz kalması arasında anlamlı düzeyde ilgi bulunduğu görülmektedir.

Tablo 11- Annenin Çocuğun Arkadaşlarını Tanıması ve Çocuğun Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H11: Annenin çocuğun arkadaşlarını tanıma durumları ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 11) annenin çocuğun arkadaşlarını tanıyıp tanımaması ile çocuğun annesi (c2=5,23; p=0,022<0,05; Hipotez 11 Kabul) tarafından şiddete maruz kalması arasında anlamlı düzeyde ilişki bulunduğu; görülmektedir.

Tablo 12: Annenin Çocuğun Arkadaşlarına İzin Vermesi ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H12: Annenin çocuğun arkadaşlarının eve gelmelerine izin vermesi ile çocuğun annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 12) annelerin çocuğun arkadaşlarını eve getirmesine izin verip vermemeleri ile çocuğun annesi (c2=11,36; p=0,001<0,05; Hipotez 12 Kabul) tarafından şiddete maruz kalması arasında anlamlı düzeyde ilgi bulunduğu görülmektedir.

Tablo 13: Anneden Korkma ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H13: Çocuğun annesinden korkması ile annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 13) çocuğun evde en çok korktuğu kişinin annesi olması ile çocuğun annesi (c2=16,77; p=0,000<0,05; Hipotez 13 Kabul) tarafından şiddete maruz kalması arasında anlamlı düzeyde ilişki bulunduğu görülmektedir.

Tablo 14: Anne ile Sorunları Paylaşabilme ve Aile İçinde Şiddete Uğrama Durumu

Araştırmada “H14: Çocuğun annesi ile sorunlarını rahatça paylaşabilmesi ile annesi tarafından şiddete uğraması arasında ilgi vardır.” hipotezini test etmek amacıyla gerçekleştirilen ki kare analizi sonuçlarına göre (Tablo 14) çocuğun annesi ile sorunlarını rahatça paylaşıp paylaşamaması ile çocuğun annesi (c2=18,41; p=0,000<0,05; Hipotez 14 Kabul) tarafından şiddete maruz kalması arasında anlamlı düzeyde ilgi bulunduğu görülmektedir.

Sonuç ve değerlendirme:
Çocuğun aile içerisinde annesi tarafından şiddete maruz kalmasında etkili olan anne ile ilgili değişkenleri belirlemek amacıyla yapılan Ki kare analizinden elde edilen veriler, ailede yaşayan birey sayısı, annenin eğitim düzeyi, mesleği, ailenin aylık geliri, çocuğun arkadaşını tanıma ve eve gelmesine izin verme, , ailede karar alma biçimi, anne baba arasında şiddet ilişkisi, annenin çocuğa davranış tarzı, anneden korkma, sorunlarını anne ile rahatça konuşabilme değişkenlerinin çocuğun annesi tarafından aile içerisinde şiddete uğramasında belirleyici değişkenler olduğunu ortaya koymuştur. Bu veriler diğer araştırmalardan elde edilen verilerle de uyuşmaktadır.

Araştırmalar, ailede yaşayan birey sayısı ile çocuğa yönelik şiddet arasında doğru bir orantı olduğunu ortaya koymaktadır. Yapılan bir araştırmaya göre, tek çocuklu ailelerde örselenme oranı daha düşük olup, % 24.4 iken, çocuk sayısı arttıkça örselenme oranı da artmaktadır. 2-3 çocuklu ailelerde bu oran % 32.6, dörtten fazla çocuğu olan ailelerde ise % 35.7’dir (Bilir, 1991: 51). Yapılan araştırmalar, çekirdek ailelerde istismar olayının çekirdek olmayan ailelere oranla daha az olduğunu ortaya koymaktadır (Osofosky, 2004; Oskay, 1986; Bilir ve Diğerleri, 1991; BBAAK , 1998; Öztürk, 2000).

Annelerin eğitim durumu ile çocukların örselenmesi arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırmadan elde edilen sonuçlar, annelerin eğitim düzeyi yükseldikçe çocukların örselenme oranının düştüğünü göstermektedir. Bu araştırmaya göre, hiç eğitimi olmayan annelerin çocuklarında örselenme oranı %36.7 iken, yüksek eğitimli annelerin çocuklarını örselenme oranı %11.6 olarak tespit edilmiştir. (Bilir ve Diğerleri, 1991: 49-52).

Birçok araştırma, sosyo-ekonomik parametrelerden ailenin ekonomik düzeyini, aile içinde çocuğa yönelik şiddete kaynaklık ettiği düşünülen başlıca parametrelerden biri olarak göstermektedir. Annenin sabit gelirli bir işinin olmamasının ya da ev hanımı olmasının bu riski arttırdığına ilişkin araştırmalar çoğunluktadır. (Osofsky, 2004; Marino, 2004; Mian, 2004; Wolf ve Diğerleri, 2004; Öztürk, 2000; BBAAK, 1998).

Yapılan birçok araştırma çocuklara karşı şiddetin bütün (fiziksel, sözel) biçimlerine eş suiistimali olan evlerde, olmayanlara göre daha fazla rastlandığını ortaya koymaktadır. (Tajima, 2002; Osofsky, 2004; Öztürk, 2000; Kaufman ve Henrich, 2000).

Sonuç olarak, aile içinde çocuğun annesi tarafından şiddete maruz kalmasında rol oynayan etkenlerin araştırıldığı çalışmalardan elde edilen veriler; genel olarak çocuğun yaşı, cinsiyeti, annenin sosyo-ekonomik düzeyi, ailede çocuk sayısının fazla olması, annenin kısıtlı bir sosyal çevre içinde bulunması, evlilikle ilgili problemlerinin olması, çocuklukta istismar ve ihmale maruz kalması, alkol, uyuşturucu veya ilaç bağımlısı olması gibi sosyo-ekonomik faktörler yanında, çocuğa yönelik olumsuz tutum ve davranışlara neden olan ve çocukla olumlu ilişkiler geliştirmesine engel bir kişilik yapısına sahip olma, bir başka deyişle yeterli annelik becerilerinden yoksun olma vb. özelliklerin çocuğun aile içerisinde istismar ve ihmal edilme olasılığını arttırdığını göstermektedir (Soler ve Diğerleri, 2000; Roberts, 1987; Kurry ve Diğerleri, 2004; Pfeiffer, Wetzels ve Enzmann, 1999; Osofsky, 2004; Mian, 2004; Zeytinoğlu ve Kozcu, 1990; Görak ve Diğerleri, 1999; Hancı, 2005).

Kısaca, bir yandan sosyal ve çevresel stres yapıcı faktörler, diğer yandan aile üyelerinin olumsuz kişilik özellikleri aile içi ilişkileri olumsuz bir şekilde etkileyerek, aile içi şiddetin ortaya çıkmasında önemli rol oynamaktadır. Ancak bu faktörlerden hiçbirinin tek başına aile içinde çocuğa yönelik şiddeti açıklamada yeterli olamayacağı göz ardı edilmemelidir (BBAAK, 2001: 51-52). Aile içinde çocuğa yönelik şiddet çok boyutlu bir olgu olup, çocuğun hem şiddete maruz kalma biçimi ve hem de şiddete maruz kalmasında rol oynayan faktörler arasında dairesel bir ilişki olduğu unutulmamalıdır.

KAYNAKÇA

BAŞBAKANLIK AİLE ARAŞTIRMA KURUMU,
1998 Aile İçinde ve Toplumsal Alanda Şiddet, Bilim Serisi 113, Ankara:
Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları.

2001 Aile İçi Şiddetin Sebep ve Sonuçları, Ankara: Başbakanlık Aile
Araştırma Kurumu Yayınları, Yayın No: 86.

BİLİR, Şule, ARI, Meziyet, DÖNMEZ, Necati, GÜNEYSU, Sibel,
1991 “4-12 Yaşları Arasında 16.000 Çocukta Örselenme Durumları İle İlgili
Bir İnceleme”, Çocuk İstismarı ve İhmali, Ankara: Ilo, 45-54.

CDC (Center for Disase Control),
1997 “Lifetime Annual İncidence Partner Violence and Resulting Injuries”,
Morbidity and Mortality Weekly Report, 47: 1-97.

COHEEY, Carol,
2004 “Battered Mot hers Who Physically Abuse Their Children”, Journal of
Interpersonal Violence, University of Iowa, 19: 943-952.

DOBASH, R.E. DOBASH, R.,
1979 Violence Against Wives A case againts the patriarchy, Newyork:
Pree Pres.

DOĞRAMACI, İhsan,
1988 “Yükseköğretim Kurulu Başkanı Prof. Dr. İhsan Doğramacı’nın Açılış
Konuşması”, Çocuk İstismarı ve İhmali, Çocukların Kötü Muameleden Korunması, I. Ulusal Kongresi, Ankara: İlo, 35-36.

EHRENSAFT, M. K.,COHEN, P., BROWN, J., SMAILES, E., CHEN, H.,
JHONSON, J.G.,
2001 “International Transmission of Partner Violence: A 20-Year Prospective
Study”, Journal of Consulting and Clinical Psychology, 1: 741-753.

GÖRAK, Gülay, BAHÇECİK, Nefise, YILDIZ, Suzan, GÜLÇİÇEK, Sakine,
1999 Üniversite Öğrencilerinin Karşılaştıkları Cinsel İstismar Türlerinin
Aile Yapısı İle İlişkisi”, 1. İstanbul Çocuk Kurultayı Araştırmalar Kitabı, İstanbul: İstanbul Çocukları Vakfı Yayınları, 4: 411-424.

HANCI, Hamit,
1990 “İzmir’de Eğitim Hastanelerinde Çocuk İstismarı Tanısı Alan
Olgularla İlgili İzmir Çocuk İstismarı Araştırma Grubunun Onsekiz Aylık
Deneyimi”, İzmir Tabip Odası Bülteni, 6: 24-28.

KAUFMAN, J. ve ZIGLER, E.,
1987 “Do Abused Children Become Abusive Parents?”, American Journal of
Orthopsychiatry, 57: 186-192.

KHURI, Smith, IACHAN, Ronaldo, SCHEIDT, Peter, C., OVERPECK, Mary, D.,
GABHAINN, Saoirs, Nic., PICKETT, Wıllıam, HAREL, Yossi,
2004 “A Cross-National Study of Violence-Related Behaviors in
Adolescents”, Arch Pediatr Adolesc. Med., 158 (6): 539-544.

KURRY, Helmut, OBERGFELL, Joakhim, WOEESSNER, Fuchs, Gunda,
2004 Extent of Family Violence in Europe”, Violence Against Women,
A Comprasion of National Surveys, 10: 749-769.

MARINO, A. Bruce,
“Inequality and Adolescent Vıolence: An Exploration of Community,
Family, and Individual Factors”, Journal of the National Medical
Association, April, 96: 486-495.

MIAN, Marcellina,,
2005 “World Report on Vıolence and Health: What It Means For Children
and Pediatricians”, The Journal of Pediatrics, 145: 14-19.

NAYAK, A.,
1989 “Through Children’s Eyes: Childhood, Pleace and the fear of
crime”,Geoforum, 34: 303-315.

NICOLSON, P, WILSON, R,
1990 “ Is Domestic Violence a Gender Issue? Views from a British City”,
Journal of Community Appl. Soc. Psychol, 14: 266-283.

OSKAY, Ülgen,
“Çatışma Kuramı Açısından İşlevselci Kuramın Eleştirisi”,Seminer,
Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, No: 2/3, ss. 83-92.

OSOFSKY, Joy, D.,
1991 “Community Outreach For Chıldren Exposed To Vıolence”, Infant
Mental Health Journal, 5: 478-487.

ÖZTÜRK, Bahri,
“Şiddet ve Çocuk”, www.kriminoloji.com, 15.09.2005.

PFEIFFER, C., WETZELS, P., ENZMANN, D.,
2001 “Innerfamiliare Gewalt gegen Kinder und Jugendliche und ihre
Auswirkungen” (KFN Forschungsberichte Nr. 80), Hannover, Germany:
Kriminologisches Forschungsinstitut Niedersachsen (KFN), 1999’dan Akt:

RITTERSBERGER, Helga-Tılıç,
1980 “Aile İçi Şiddet: Bir Sosyolojik Yaklaşım”, 20.Yüzyılın Sonunda
Kadınlar ve Gelecek, Ankara: Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü
Yayınları, 285: 119-131.

ROBERTS, A.R,
“Psyhosocial Characteristic of Batters; A Study of 234 Men Charged
with Domestic Violence Offenses”, Journal of Family Violence, 2: 82-93.

SOLER, Hosanna, VINAYAK, Preeti, QUADAGNO, David,
2000 “Biocal Aspects of Domestic Violence”, Florida State University, USA: Psychoneuroendocrinolog, 25 (7): 721-739.

TAJIMA, Emiko,
“Risk Factors for Violence Against Children”, Journal of
Interpersonal Violence, University of Washington, Şubat, 17: 122-149.

ÜNVER, Yener,
Türkiye’de Aile İçi Şiddetin Boyutları, Nedenleri ve Çözüm Önerileri”,
Suçla Mücadele Bağlamında Türkiye’de Aile İçi Şiddet, Ülke Çapında
Kriminolojik ve Viktimolojik Alan Araştırması ve Değerlendirmesi, İstanbul: Beta Yayıncılık.

WALKER, E. A,
1994 Sexual Victimization and Physical Symptoms in Woman”, The
Western Journal of Medicine, 160: 57-74.
WHO,
2006 “Violence and Health”, Proceedings of a WHO Global Symposium,
WHO/WKC/SYM/00.

WIDOM, C.S.,
“Child Victims: Searching for Opportunites to Break the Cycle
of Violence”, Applied & Preventive Psychology, 7: 225-234.

WOLFE, David, A., WEKERLE, Christine, SCOTT, Katreena, STRAATMAN,
Anna-Lee, GRASLEY, Carolyn,
“Predicting Abuse in Adolescent Dating Relationship Over 1 Year: The
Rol of Child Maltreatment and Trauma”, Journal of Abnormal Psychology, 113: 406-415.
YILDIRIM, Aysel,
1998 Sıradan Şiddet, İstanbul: Boyut Kitapları.

ZEYTİNOĞLU, Sezen, KOZCU, Şeyda,
“Fiziksel Çocuk İstismarı Konusunda Bir Araştırma”, Psikoloji
Semineri, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 6-7: 76-84.